येशू ख्रिस्ताचा जन्म : ऋषींद्वारे भाकीत करण्यात आले, देवांनी घोषणा केली, दुष्टांनी धमकी दिली

येशूचा जन्म (येशुसत्संग) बऱ्या बहुतेक मोठ्या प्रमाणात साजरा केल्या जाणाऱ्या जागतिक सुट्टीमागील कारण आहे –  ख्रिसमस. जरी अनेकांना ख्रिसमसविषयी माहीत असले, तरीही, फारच कमी लोकांना शुभवर्तमानातील येशूच्या जन्माची माहिती आहे. ही जन्मगाथा आधुनिक काळातील ख्रिसमसपेक्षा खूपच चांगली आहे ज्यात सांटा आणि भेटवस्तूंचा समावेश आहे, आणि म्हणून हे जाणून घेण्यासारखे आहे.

बायबलमध्ये येशूच्या जन्माविषयी जाणून घेण्याचा एक उपयुक्त मार्ग म्हणजे कृष्णाच्या जन्माशी त्याची तुलना करणे कारण या दोन कथांमध्ये बरेच साम्य आहे.

कृष्णाचा जन्म

विविध शास्त्रांमध्ये कृष्णाच्या जन्माची वेगवेगळी माहिती देण्यात आली आहे. हरिवंशामध्ये, विष्णूला माहिती मिळाली आहे की कलानेमिन राक्षस हा दुष्ट राजा कंस म्हणून पुन्हा जन्माला आला. कंसाचा नाश करण्याचा संकल्प करून, विष्णूने कृष्णाचा अवतार म्हणून वासुदेव (पूर्वीचा ऋषी ज्याचा गोरक्षक म्हणून पुन्हा जन्म झाला) आणि त्याची पत्नी देवकी यांच्या घरात जन्म घेतला.

पृथ्वीवर, कंस-कृष्णाचा संघर्ष भविष्यवाणीद्वारे सुरू झाला जेव्हा आकाशवाणीद्वारे कंसाला अशी घोषणा करण्यात आली की देवकीचा मुलगा कंसाला मारेल. म्हणून कंसाला देवकीच्या संततीची भीती वाटत होती, आणि त्याने तिला व तिच्या कुटूंबाला तुरूंगात टाकले, आणि विष्णूच्या अवतारास मारण्यास चुकू नये म्हणून जन्माला आलेल्या तिच्या मुलांचा त्याने वध केला.  

कृष्णाचा जन्म देवकीच्या पोटी झाला आणि, वैष्णव भक्तांच्या मते, ग्रह त्याच्या जन्मासाठी आपोआप अनुकूल असल्यामुळे त्यावेळी समृद्धी व शांततेचे वातावरण होते.

मग त्याच्या नवजात शिशूचा कंसाद्वारे वध होऊ नये म्हणून पुराण वासुदेवाच्या पलायनाचे वर्णन करते (कृष्णाचा जगिक पिता). दुष्ट राजाने त्याला व देवकीला कैद केले होते तो तुरुंग सोडून वासुदेव बाळाला घेऊन नदीच्या पलीकडे निघाला. एकदा गावात सुरक्षित पोहोचल्यावर कृष्ण बाळाला देऊन त्याने एका स्थानिक मुलीस आपल्यासोबत घेतले. नंतर कंसाला ती मुलगी सापडली आणि त्याने तिचा वध केला. बाळांत झालेल्या देवाणघेवाणीस विसरून नंद आणि यशोदाने (मुलीचे आईवडील) कृष्णाचे आपला दीन गोरक्षक म्हणून संगोपन केले. कृष्णाचा जन्मदिवस कृष्ण जन्माष्टमी म्हणून साजरा केला जातो.

हिब्रू वेद येशूच्या जन्माविषयी भविष्यवाणी करतात

कंसाला भविष्यवाणी केल्यानुसार देवकीचा मुलगा त्याला ठार करणार होता, तसेच हिब्रू ऋषींना येणाऱ्या मशीहा/ख्रिस्ताविषयी भविष्यवाण्या प्राप्त झाल्या. तथापि, या भविष्यवाण्या येशूच्या जन्मापूर्वी शेकडो वर्षें आधी, अनेक संदेष्ट्यांनी प्राप्त केल्या व लिहून ठेवल्या. ही समयरेखा  हिब्रू वेदांच्या अनेक संदेष्ट्यांस दाखविते, या त्यांच्या भविष्यवाण्या केव्हा प्रकट झाल्या व नमूद करण्यात आल्या ते दर्शविते. त्यांनी येणाऱ्यास मृत धुमाऱ्यातून फुटणाऱ्या अंकुरासमान आधीच पाहिले आणि त्याच्या नावाचे भाकित केले – येशू.

यशया आणि इतिहासातील इतर हिब्रू ऋषी (संदेष्टे). यशयाचा समकालीन मीखावर लक्ष द्यावे

यशयाने या येणाऱ्या व्यक्तीच्या जन्माच्या स्वरूपाविषयी आणखी एक उल्लेखनीय भविष्यवाणी नोंदविली असे लिहिले आहे :

ह्यास्तव प्रभू स्वत: तुम्हांला चिन्ह देत आहे; पाहा, ‘कुमारी’ गर्भवती होऊन पुत्र प्रसवेल व त्याचे नाव ‘इम्मानुएल’ (आमच्यासन्निध देव) असे ठेवील.

यशया 7:14

प्राचीन इब्री लोक गोंधळात पडले. कुमारीला मुलगा कसा होऊ शकतो? ते अशक्य होते. तथापि भविष्यवाणीत हा मुलगा इम्मानुएल असेल असे भाकित करण्यात आले, ज्याचा अर्थ आहे ‘आमच्याबरोबर परमेश्वर’. परात्पर देव, ज्याने जग निर्माण केले, तो जर जन्माला येणार होता तर ते विचार करण्यासारखे होते. म्हणून हिब्रू वेदांची प्रत बनविणारे ऋषी आणि शास्त्री यांनी वेदांमधून ही भविष्यवाणी काढून टाकण्याचे धारिष्ट्य केले नाही, आणि ते पूर्ण होण्याच्या प्रतीक्षेत, शतकानुशतके टिकून राहिले.

यशयाने कुमारिकेद्वारे जन्माची भविष्यवाणी केली त्याचवेळी, दुसरा संदेष्टा मीखा याने भाकित केले :

बेथलहेम एफ्राथा, तू यहूदातील सर्वात लहान गाव आहेस. तू इतका लहान आहेस की तुझ्या कुटुंबाची मोजदाद करणेही अशक्य आहे. पण “इस्राएलचा राज्याकर्ता” माझ्यासाठी तुझ्यातून येईल. त्याचा प्रारंभ प्राचीन काळापासून, अनंत काळापासून, झाला आहे.

मीखा 5:2

थोर राजा दाविदाच्या पूर्वजांचे नगर, बेथलेहेमाहून, शासक येणार होता ज्याचा आरंभ ‘प्राचीन काळापासून’ होता – त्याच्या जन्माच्या फार पूर्वी.

ख्रिस्ताचा जन्म – देवांनी केलेली घोषणा

शेकडो वर्षांपासून यहूदी/इब्री लोक या भविष्यवाण्यांच्या घडण्याची वाट पाहत होते. अनेकांनी आशा सोडली आणि इतर लोक त्याबद्दल विसरले, परंतु भविष्यवाण्या आगामी दिवसाची वाट बघणारे मौन साक्षीदार राहिले. शेवटी, इ.स.पू. 5 च्या सुमारास एक खास दूत एका युवतीजवळ एक गोंधळात पाडणारा संदेश घेऊन आला. जशी कंसाने आकाशवाणी ऐकली, या स्त्रीजवळ  स्वर्गातून एक दूत, गब्रिएल नावाचा देव किंवा देवदूत आला. शुभवर्तमानात लिहिलेले आहे :

26 अलीशिबाच्या सहाव्या महिन्यात, देवाने गब्रीएल दूताला गालीलातील नासरेथ गावी पाठविले.
27 योसेफ नावाच्या मनुष्याशी ज्या कुमारीची मागणी झाली होती, तिच्याकडे गब्रीएलाला पाठविण्यात आले. योसेफ हा दाविदाच्याघराण्यातील होता. तिचे नाव मरीया होते.
28 गब्रीएल तिच्याकडे आला आणि म्हणाला, “अभिवादन! तुझ्यावर कृपा झालेली आहे. प्रभु तुझ्याबरोबर आहे.”
29 परंतु या शब्दांनी ती अस्वस्थ झाली, आणि या अभिवादनाचा अर्थ काय असावा याचे ती नवल करु लागली.
30 देवदूत तिला म्हणाला, “मरीये, भिऊ नकोस, देवाने तुझ्यावर कृपा केली आहे.
31 ऐक! तू गरोदर राहशील, आणि तुला मुलगा होईल, त्याचे नाव तू येशू ठेव.
32 तो महान होईल व त्याला सर्वोच्य देवाचा पुत्र म्हणतील. आणि प्रभु देव त्याला त्याचा पिता दावीद याचे सिंहासन देईल.
33 याकोबाच्या घराण्यावर सर्वकाळासाठी तो सत्ता चालवील त्याच्या राज्याचा कधीही अंत होणार नाही.”
34 तेव्हा मरीया दूताला म्हणाली, “मी कुमारी असल्याने हे असे कसे घडेल?”
35 देवदूत तिला म्हणाला, “पवित्र आत्मा तुझ्यावर येईल, आणि सर्वोच्च देवाचे सामर्थ्य तुझ्यावर सावली करील. आणि म्हणून जे पवित्र बाळ जन्मास येईल, त्याला देवाचा पुत्र म्हणतील.
36 आणि याकडे लक्ष दे: तुझी नातेवाईक अलीशिबा जरी वांझ असली तरी तीसुद्धा गरोदर आहे व तिच्या पोटी पुत्र आहे. आणि ज्या स्त्रीला ते म्हणाले की तुला मूल होणार नाही तिला आता सहावा महिना आहे!
37 कारण देवाला कोणतीही गोष्ट अशक्य नाही.”
38 मरीया म्हणाली, “मी प्रभूची दासी आहे, आपण म्हणालात तसे माझ्याबाबतीत घडो.” मग देवदूत तिला सोडून गेला.

लूक 1:26-38

गब्रिएलाच्या संदेशानंतर नऊ महिन्यांनी, कुमारी मरीयेच्या पोटी येशूचा जन्म होईल, ज्याद्वारे यशयाची भविष्यवाणी पूर्ण होईल. पण मीखाने बेथलेहेममध्ये जन्म होणार असल्याचे भाकीत केले होते, आणि मरीया नासरेथ येथे राहत होती. मीखाची भविष्यवाणी अपयशी ठरली असती का? शुभवर्तमानात पुढे सांगितले आहे:

दिवसात कैसर औगुस्तकडून हुकुम झाला की, रोमन जगातील सर्व लोकांच्या नावांची नोंद झालीच पाहिजे.
ही पहिली नावनोंदणी होती. क्वीरीनिय हा सूरिया प्रांताचा राज्यपाल होता त्यावेळेस ही नावनोंदणी झाली.
प्रत्येक जण नावनोंदणी करण्यासाठी आपापल्या गावी गेला.
मग योसेफसुद्धा गालीलातील नासरेथ गावाहून यहूदीयातील दाविदाच्या बेथलेहेम या गावी गेला. कारण तो दाविदाच्या घराण्यातील व कुळातील होता.
जिच्याशी त्याचे लग्न ठरले होते व जी गरोदर होती, त्या मरीयेसह तो तेथे नावनोंदणी करण्यासाठी गेला.
ते तेथे असतानाच तिची बाळंतपणाची वेळ आली.
आणि तिने तिच्या पहिल्या मुलाला जन्म दिला. तिने त्याला फडक्यंामध्ये गुंडाळले व गोठ्यात ठेवले, कारण धर्मशाळेत उतरण्यासाठी त्यांना जागा मिळाली नाही.
आणि तेथे काही मेंढपाळ रात्रीच्या वेळी शेतामध्ये राहून आपले कळप राखीत होते.
आणि देवाचा एक दूत त्यांच्यामोर प्रगट झाला व प्रभूचे तेज त्यांच्याभोवती पसरले. आणि ते मेंढपाळ घाबरुन गेले.
10 देवदूत त्यांना म्हणाला: “भिऊ नका, कारण मी तुम्हांला आनंदाची बातमी सांगणार आहे, जिच्यामुळे सर्व लोकांना आनंद होणार आहे.
11 कारण आज दाविदाच्या गावात तारणारा जन्मला आहे. तो ख्रिस्त प्रभु आहे.
12 आणि तुमच्यासाठी ही खूण असेल : फडक्यात गुंडाळलेले आणि गोठ्यात निजविलेले बाळ तुम्हांला आढळेल.”
13 आणि अचानक तेथे देवदूताबरोबर स्वर्गातील सैन्याचा समुदाय जमला. ते देवाची स्तुति करीत होते आणि म्हणत होते;
14 “स्वर्गात देवाला गौरव आणि ज्यांच्याबद्दल देव समाधानी आहे, त्या पृथ्वीवरील मनुष्यांत शांति”
15 जेव्हा देवदूत त्यांना सोडून परत स्वर्गात गेले, तेव्हां मेंढपाळ एकमेकांना म्हणाले, ‘चला, बेथलेहेमला जाऊ या आणि घडलेली जी गोष्ट देवाने आम्हांला कळविली ती पाहू या.”
16 ते घाईने गेले आणि त्यांना मरीया व योसेफ आढळले आणि त्यांनी गोठ्यात ठेवलेले बाळ पाहिले.
17 जेव्हा मेंढपाळांनी त्याला पाहिले तेव्हा देवदूताने त्यांना त्या बाळविषयी जे सांगितले होते ते सर्वांना सांगितले.
18 ज्यांनी हे ऐकले ते सर्व मेंढपाळांनी सांगितलेल्या गोष्टीमुळे चकित झाले.
19 पण मरीयेने या गोष्टी स्वत:जवळच ठेवल्या, व सतत त्याविषयी विचार करु लागली.
20 त्यांनी पाहिलेल्या आणि ऐकलेल्या सर्व गोष्टीविषयी देवाचे गौरव आणि स्तुति करीत मेंढपाळ घरी गेले: त्यांना जसे सांगण्यात आले तसेच सर्व घडले.

लूक 2:1-20

जगातील सर्वात सामर्थ्यवान व्यक्ती, स्वतः रोमन सम्राटाने, एक साम्राज्यिक हुकूम जारी केला ज्यामुळे मरीया व योसेफ यांना नासरेथहून बेथलेहेमाला प्रवास करावा लागला, आणि ते अगदी येशूच्या जन्माच्या वेळेस तेथे येऊन पोचले. मीखाची भविष्यवाणी देखील पूर्ण झाली.

दीन गुराखी म्हणून आलेल्या कृष्णासमान, येशू दीन अवस्थेत जन्माला आला – गव्हाणीत ज्या ठिकाणी गाई व इतर प्राणी ठेवण्यात आले होते, आणि दीन मेंढपाळांनी त्याची भेट घेतली. तरीही स्वर्गातील देवदूत किंवा देव यांनी त्याच्या जन्माविषयी गाणे गायले.

दुष्टाद्वारे धमकी

कृष्णाच्या जन्माच्या वेळी त्याच्या आगमनामुळे घाबरलेल्या राजा कंसामुळे त्याचे आयुष्य धोक्यात आले होते. त्याचप्रमाणे, येशूच्या जन्माच्या क्षणी स्थानिक राजा हेरोदामुळे त्याचे जीवन धोक्यात आले होते. त्याच्या राज्यास धमकी देणारा इतर कोणताही राजा (“ख्रिस्ताचा” हाच अर्थ आहे) हेरोदाला नको होता. शुभवर्तमान स्पष्ट करते:

हूदीयातील बेथलहेम गावात येशूचा जन्म झाला. त्यावेळी हेरोद राजा राज्य करीत होता. येशूच्या जन्मानंतर पूर्वेकडून काही ज्ञानी लोक यरूशलेमाला आले.
आणि त्यांनी विचारले, “यहूद्यांचा नुकताच जन्मलेला राजा कोठे आहे? कारण त्याचा जन्म सूचित करणारा तारा आम्ही पूर्व दिशेस पाहिला म्हाणून त्याला नमन करण्यास आलो आहोत.”
हे ऐकून हेरोद राजा तसेच यरुशलेम नगराचे रहिवासी घाबरुन गेले.
मग त्याने यहूदी लोकांचे सर्व मुख्य याजक व नियमशास्त्राचे शिक्षक यांना बोलाविले आणि विचारले की, “ख्रिस्ताचा जन्म कोठे होणार होता?”
त्यांनी उत्तर दिले, “यहूदीयातील बेथलेहेम गावात. कारण देवाच्या संदेष्टयांनी त्याविषयी असे लिहिले आहे की:
“हे बेथलहेमा, यहूद्यांच्या भूमिप्रदेशा, तू यहूद्यांच्या राज्यकर्त्यामध्ये कनिष्ठ आहेस असे मुळीच नाही कारण माझ्या इस्राएल लोकांचा सांभाळ करील, असा राज्यकर्ता तुझ्यातून येईल.”
मग हेरोदाने पूर्वेकडील ज्ञानी लोकांची गुप्तपणे भेट घेतली आणि तारा दिसल्याची नक्की वेळ माहीत करून घेतली.
नंतर त्याने त्यांना बेथलहेमला पाठविले. हेरोद त्यांना म्हणाला, “तुम्ही जाऊन त्या बालकाचा नीट शोध करा. आणि तुम्हांला ते सापडल्यावर मला सांगायला या. म्हणजे मी सुद्धा जाऊन त्याला नमन करू शकेन.”
ज्ञानी लोकांनी राजाचे म्हणणे ऐकले व ते निघाले, त्यांनी जो तारा पूर्वेला होता तोच त्यांना परत दिसला. ज्ञानी लोक त्या ताऱ्याच्या मागे गेले. जेथे बाळ होते ते ठिकाण येईपर्यंत तारा त्यांच्यासमोर जात होता. मग त्या ठिकाणावर तो थांबला.
10 ज्ञानी लोकांना ते पाहून फार आनंद झाला.
11 ज्ञानी लोक बाळ होते त्या गोठ्यात आले. त्यांनी बाळ व त्याची आई मरीया हिला पाहिले. त्यांनी लवून त्या बालकाला नमन केले. नंतर त्यांनी बाळासाठी आणालेल्या भेटवस्तु काढल्या. त्यांनी बाळाला सोने, ऊद व गंधरस ह्या बहुमोल वस्तु दिल्या.
12 पण देवाने स्वप्नाद्वारे त्या ज्ञानी लोकांना सावध केले आणि हेरोदाकडे परत जाऊ नका असे सांगिले. तेव्हा ते ज्ञानी लोक वेगव्व्या मार्गाने आपल्या देशास परतले.
13 ज्ञानी लोक गेल्यानंतर, प्रभूचा दूत स्वप्नात येऊन योसेफाला म्हणाला, “ऊठ! बालकाला आणि त्याच्या आईला घेऊन निसटून इजिप्त देशास जा. कारण बाळाचा घात करण्यासाठी हेरोद त्याचा शोध घेणार आहे, तेव्हा मी तुला धोका टळल्याची सूचना देईपर्यंत इजिप्तमध्येच राहा.”
14 तेव्हा तो उठाला व रात्रीच बाळाला व त्याच्या आईला घेऊन इजिप्त देशास गेला.
15 आणि हेरोद मरेपर्यंत तेथेच राहिला. प्रभु देवाने संदेष्ट्याच्या द्वारे सांगितले होते की, ‘मी माझ्या मुलाला इजिप्त देशातून बोलाविले आहे’ते पूर्ण व्हावे म्हणून असे झाले.
16 तेव्हा ज्ञानी लोकांनी आपल्याला फसविले, हे पाहून हेरोद अतिशय रागावाला. त्याने ज्ञानी लोकांकडून त्या बालकाच्या जन्माची वेळ नीट समजून घेतली होती. त्यानुसार बालक जन्मल्याला आता दोन वर्षे उलटली होती. म्हणून त्याने माणसे पाठवून बेथलहेम व त्याच्या आसपासच्या प्रदेशातील दोन वर्षाच्या व त्याहून कमी वयाच्या मुलांची कत्तल करण्याची आज्ञा केली.
17 यिर्मया संदेष्ट्यांच्या द्वारे देवाने जे सांगितले होते ते अशा प्रकारे पूर्ण झाले. ते वचन असे होते:
18 रामा येथे आकांत ऐकू आला. दु:खदायक रडण्याचा हा आकांत होता. राहेल आपल्या मुलांसाठी रडत आहे, पण तिचे सांत्वन करणे अशक्य झाले कारण तिची मुले मरण पावली आहेत.”

मत्तय 2:1-18

येशू आणि कृष्ण यांच्या जन्मात बरेच साम्य आहे. कृष्णास विष्णूचा अवतार म्हणून स्मरण केले जाते. लोगोस म्हणून, येशूचा जन्म हा जगाचा निर्माता, सर्वोच्च परात्पर परमेश्वराचा अवतार होता. दोन्ही जन्माच्या अगोदर भविष्यवाण्या केल्या गेल्या होत्या, स्वर्गीय संदेशवाहकांचा उपयोग करण्यात आला होता, आणि दुष्ट राजांनी त्यांच्या येण्याच्या विरोधात धमकावले होते.

पण येशूच्या विस्तृत जन्मामागील हेतू काय होता? तो का आला होता? मानवी इतिहासाच्या सुरूवातीपासूनच, परात्पर देवाने घोषित केले की तो आपल्या सर्वात खोल गरजा भागवेल. जसा कृष्ण कलानेमिनाचा नाश करायला आला, तसाच तेव्हा येशू आपल्या शत्रूचा नाश करायला आला, ज्याने आपणास बंदिवासात ठेवले होते. शुभबर्तमानात सांगितलेल्या येशूच्या जीवनाचा आढावा घेत असताना हे कसे होते आणि आज आपल्याकरिता त्याचा काय अर्थ आहे हे आपण शिकतो.

ब्रम्ह आणि आत्मा यांस समजण्यासाठी लोगोसचा अवतार

भगवान ब्रह्मा हे विश्वाच्या निर्मात्याची ओळख करून देणारे सामान्य नाव आहे. प्राचीन ऋग्वेदात (इ.स.पू. 15००) प्रजापती हे नाव विशेषेकरून निर्मात्यासाठी वापरले जात असे पण पुराणात त्याची जागा ब्रह्म या नावाने घेतली. आजच्या उपयोगात, निर्माता म्हणून, भगवान ब्रह्म, विष्णू, (संरक्षक) आणि शिव (विनाशक) यांच्यासह, दैवीय त्रिमूर्तीच्या (त्रिएक परमेश्वर) तीन पैलूंपैकी एक आहे. ईस्वर (ईश्वर) हे ब्रह्माचे समानार्थी आहे कारण ते सृष्टीला कारणीभूत असलेल्या उच्च आत्म्यास देखील सूचित करते.

जरी ब्रह्मास समजणे हे एक प्राथमिक ध्येय असले तरी, प्रत्यक्षात हे मायावी आहे. भक्ती आणि पूजनांच्या बाबतीत शिव आणि विष्णू, यांस त्यांच्या पत्नी आणि अवतार या सोबत भगवान ब्रह्मापेक्षा जास्त लक्ष दिले जाते. आम्ही शिव आणि विष्णूचा अवतार आणि पत्नींची नावे लवकर सांगू शकतो, परंतु देव ब्रह्मासाठी आपण गडबडतो.

का?

ब्रह्म, ब्रह्मा किंवा ईश्वर, जरी निर्माता आहे, तरी आपण जे पाप, अंधार आणि ऐहिक जगाशी आसक्ती यांच्याशी धडपडत आहेत, त्यांस फार दूरचा व प्रवेश न करता येण्यासारखा वाटतो. जरी ब्रह्मा हा सर्व वस्तूचे व प्राणीमात्रांचे स्त्रोत आहे, आणि आपल्याला या स्त्रोताकडे परत जाण्याची गरज आहे, तरी या दैवी तत्वास समजण्याची आमची क्षमता अनाकलनीय वाटते. म्हणून आपण सहसा आपली भक्ती देवतांवर अर्पण करतो ज्या आपल्याला अधिक मानवीय, जवळच्या वाटतात, आणि आपल्यास प्रतिसाद देऊ शकतात. आपण ब्रह्माच्या स्वरूपाविषयी दूरवरूनच अनुमान काढतो. व्यावहारिकदृष्ट्या, ब्रह्म एक अज्ञात देव आहे, ब्रह्माचे पुतळे तुलनात्मकदृष्ट्या दुर्मिळ आहेत.

त्या अटकळीचा एक भाग देवाशी (ब्रह्म) प्राणाच्या (आत्म्याच्या) नात्याभोवती फिरतो. या प्रश्नावर अनेक ऋषीमुनींनी वेगवेगळ्या विचारसरणी मांडल्या आहेत. या अर्थाने, मानसशास्त्राचा अभ्यास, आपला प्राण किंवा आत्मा यांचा अभ्यास, ईश्वरविज्ञान अथवा ब्रह्मज्ञानाशी, ईश्वर किंवा ब्रह्म यांच्या अभ्यासाशी संबंधित आहे. जरी विविध मते अस्तित्त्वात आहेत, कारण आपण देवाचे वैज्ञानिक पद्धतीने परीक्षण करू शकत नाही, आणि देव दूर आहे म्हणून, अत्यंत बुद्धिसंपन्न तत्त्वज्ञानसुद्धा बहुधा अंधारात चाचपडणे होय.

दूरवरच्या दैवी निर्मात्याशी संपर्क साधण्याची ही असमर्थता व्यापक प्राचीन जगात ओळखण्यात आली होती. प्राचीन ग्रीक लोक जगाच्या तत्त्वाचे किंवा कारणाचे वर्णन करण्यासाठी लोगोस या शब्दाचा वापर करीत असत, आणि त्यांच्या लिखाणांत लोगोसची चर्चा होती. लॉजिक हा शब्द लोगोसपासून व्युत्पन्न झाला आहे, आणि प्रत्यय – लॉजी (उदा. ईश्वरविज्ञान अथवा ब्रह्मज्ञान, मानसशास्त्र, जीवशास्त्र इ.) असलेल्या अभ्यासाच्या सर्व शाखा लोगोसपासून आल्या आहेत. लोगोस ब्रह्म किंवा ब्रह्माच्या समतुल्य आहे.

इब्री लोकांशी (किंवा यहूदी लोकांशी) त्यांच्या राष्ट्राचा पूर्वज श्री. अब्राहम याच्यापासून दहा आज्ञा प्राप्त झालेल्या श्री मोशेपर्यंत निर्माणकर्त्याने केलेल्या व्यवहारांचे वर्णन इब्री वेदांमध्ये आहे. त्यांच्या इतिहासात, आमच्याप्रमाणेच, इब्री लोकांना वाटत असे की निर्माणकर्ता त्यांच्यापासून दूर झाला होता, आणि म्हणूनच ते अधिक जवळ आणि अधिक वैयक्तिक वाटणा‍ऱ्या इतर देवतांच्या उपासनेकडे आकृष्ट झाले. म्हणून इब्री वेद बरेचदा या इतर देवतांपासून वेगळे दाखविण्याकरिता निर्मात्याला परात्पर परमेश्वर म्हणीत. इ.स.पू. 7०० पूर्वी भारतात हद्दपार म्हणून आलेल्या इस्राएली लोकांनी, प्रजापती ते ब्रह्मापर्यंत स्थित्यंतर सुलभ केले असा आमचा अनुमान आहे, कारण हा देव त्यांचा पूर्वज, अब्राहम याने दर्शविला होता, आणि त्याच्याशी संबंधित देव (अ) ब्राहम झाला.

आपण आपल्या इंद्रियांनी ब्रह्मास पाहू शकत नाही, किंवा आपल्या आत्म्याचे स्वरूप समजू शकत नाही, आपल्या मनाने देव ब्रह्मास समजणे तर दूरची गोष्ट, त्यामुळे निश्चित ज्ञान मिळवण्याचा एकमेव मार्ग उरतो तो म्हणजे ब्रह्मचे स्वतःला आमच्यावर प्रकट करणे.

शुभवर्तमानात येशूला (येशूसत्संग) निर्माणकर्ता, किंवा परात्पर देव, ब्रह्म किंवा लोगोस याचा देहावतार असे दाखविले आहे. वेळोवेळी आणि विविध संस्कृतीतील सर्व लोकांद्वारे अनुभव केलेल्या या मर्यादांमुळे तो अगदी आपल्या जगात आला. योहानाच्या शुभवर्तमानात अशाप्रकारे येशूचा परिचय करून देण्यात आला आहे. जेथे आपण वाचतो की शब्द हाच तो लोगोस आहे जो मूळ ग्रीक ग्रंथातून भाषांतरित करण्यात आला आहे. शब्द/लोगोस यासाठी वापरण्यात आला की आम्हाला हे समजावे की  राष्ट्रीय देवतांची चर्चा केली जात नाही, परंतु त्या तत्त्वाची किंवा कारणाची ज्यापासून सर्व उत्पन्न झाले आहे. जेथे शब्द दिसेल तेथे आपण ब्रह्म शब्द घालू शकता आणि या पाठाचा संदेश बदलणार नाही.

गाची उत्पत्ति होण्यापूर्वी शब्दअस्तित्वात होता. तो शब्द देवाबरोबर होता. आणि शब्द देव होता.
तो शब्द सुरूवातीपासूनच देवाबरोबर होता.
त्याच्याद्वारे (शब्दाच्या) सर्व काही निर्माण करण्यात आले त्याच्याशिवाय काहीच निर्माण करण्यात आले नाही.
त्याच्यामध्ये जीवन होते. ते जीवन जगातील लोकांसाठी प्रकाश (समजबुद्धी, चांगुलपण) असे होते.
हा प्रकाश अंधारात प्रकाशतो. पण त्या प्रकाशाला अंधाराने पराभूतकेले नाही.
योहाननावाचा एक मनुष्य होता. देवाने त्याला पाठवीले.
तो लोकांना प्रकाशाविषयी (ख्रिस्ताविषयी) सांगण्यासाठी आला. यासाठी की, योहानाकडून प्रकाश विषयी ऐकून लोकांनी विश्वास ठेवावा.
योहान तो प्रकाश नव्हता, परंतु लोकांना प्रकाशाविषयी सांगण्यासाठी योहान आला.
खरा प्रकाश जगात येणार होता. हा प्रकाश सर्व लोकांना प्रकाश देतो.
10 शब्द अगोदरच जगात होता. त्याच्याद्वारेच जग निर्माण झाले. परंतु जगाने त्याला ओळखले नाही.
11 तो जगात आला, जे त्याचे स्वत:चे होते त्या लोकांकडे आला, परंतु त्याच्या स्वत:च्याच लोकांनी त्याला आपले मानले नाही.
12 काही लोकांनी त्याला आपले मानले. त्यांनी त्याच्यावर विश्वास ठेवला. विश्वास ठेवणाऱ्या सर्वांना त्याने देवाची मुले होण्याचा हक्क दिला.
13 ही मुले लहान बालके जन्मतात तशी जन्मली नाहीत. त्यांचा जन्म आईवडिलांच्या इच्छेने किंवा योजनेमुळे झाला नाही, तर त्यांचा जन्म देवाकडून झाला.
14 शब्द मनुष्य झाला आणि आमच्यामध्ये राहिला. आम्ही त्याचे गौरव पाहिले. ते देवपित्याच्या एकमेव अशा पुत्राचे गौरव ख्रिस्ताशिवाय दुसरे असू शकत नाही. तो शब्द कृपा (दयाळूपणा) आणि सत्य यांनी पूर्णपणे भरला होता.
15 योहानाने त्याच्याविषयी लोकांना सांगितले. योहान म्हणाला, “ज्याच्याविषयी मी सांगत आहे तो हाच. मी म्हणालो, माझ्यानंतर येणारा माझ्याहून थोर आहे, तो मोझ्या अगोदरपासुन आहे.”
16 शब्द (ख्रिस्त) हा कृपा (दयाळूपणा) व सत्य यांनी पूर्णपणे भरला होता. त्याच्याकडून आम्हांला भरपूर आशीर्वाद मिळाले.
17 मोशेद्वारे नियमशास्त्र दिले, पण दया व सत्याचा मार्ग ही येशू ख्रिस्ताद्वारे प्राप्त झाली.
18 कोणाही मनुष्याने आतापर्यत देवाला कधी पाहिले नाही. परंतु एकमेव देव (येशू) जो बापाच्या उराशी आहे, तो पुत्राद्वारे आम्हांला प्रकट झाला आहे.

योहान 1:1-18

शुभवर्तमानात येशूचे संपूर्ण वर्णन रेखाटले आहे जेणेकरून तो कोण आहे त्याचे ध्येय काय आहे आणि आपल्यासाठी याचा काय अर्थ आहे  हे आपण समजावे. (“योहान” चे स्पष्टीकरण येथे देण्यात आले आहे.) शुभवर्तमान येशूचा परिचय देवाचा लोगोस म्हणून देते त्यामुळे आपल्याला माहित आहे की हे केवळ ख्रिस्ती लोकांसाठी नाही तर जे देवास, किंवा ब्रह्मास, अधिक साकार रूपात आणि स्वतःला अधिक चांगल्याप्रकारे समजू इच्छितात त्या सर्वांसाठी हे लिखाण आहे. थियॉलॉजी म्हणजे ईश्वरविज्ञान आणि सायकॉलॉजी अर्थात मानसशास्त्र या शब्दांमध्ये लोगोस हा शब्द एम्बेड केलेला असल्याने आणि ‘कोणीही देवाला कधी पाहिले’ नसल्यामुळे, आपला प्राण (आत्मा) आणि देव (ब्राह्मण) यांस समजून घेण्यासाठी येशूच्या व्यक्तित्वाचा विचार करण्यापेक्षा दुसरा कोणता चांगला मार्ग असू शकेल? तो जगला, चालला आणि सत्यापित करता येईल अशा इतिहासात त्याने शिकविले. आम्ही त्याच्या जन्मापासून सुरुवात करतो, ज्याची शुभवर्तमानांत नोंद आहे ज्याद्वारे “शब्द देह झाला”.

वर्णापासून अवर्णापर्यंत: सर्व लोकांसाठी येणारा पुरुष

ऋग्वेद पुरुषसुक्ताच्या आरंभी येणाऱ्या पुरुषाचे पूर्वचित्र वेदांनी पाहिले. त्यानंतर आपण हिब्रू वेद पुढे सुरू ठेवले, जे हे सूचविते की संस्कृत आणि हिब्रू वेद (बायबल) दोन्ही येशू सत्संगने (नासरेथकर येशू) पूर्ण केले.

तर हा येशू भविष्यवचनांत सांगितलेला पुरुष किंवा ख्रिस्त होता का? त्याचे आगमन फक्त एका निश्चित गटासाठी होते की सर्वांसाठी – सर्व जातीधर्मांसाठी, वर्गापासून सवर्णापर्यंत सुद्धा.

पुरुषसुक्तामध्ये जात (वर्ण)

पुरुषसुक्ताने पुरुषाविषयी म्हटले की:

पुरुषसुक्त श्लोक 11-12 – संस्कृत संस्कृत लिप्यंतरण  
भाषांतर
यत पुरुषं वयदधुः कतिधा वयकल्पयन |
मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ||
बराह्मणो.अस्य मुखमासीद बाहू राजन्यः कर्तः |
ऊरूतदस्य यद वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ||
11 yat puruṣaṃ vyadadhuḥ katidhā vyakalpayan |
mukhaṃ kimasya kau bāhū kā ūrū pādā ucyete ||
12 brāhmaṇo.asya mukhamāsīd bāhū rājanyaḥ kṛtaḥ |
ūrūtadasya yad vaiśyaḥ padbhyāṃ śūdro ajāyata
11 जेव्हा त्यांनी पुरुषास विभागले तेव्हा त्यांनी किती भाग केले? त्याच्या मुखांस, त्याच्या बाहूस ते काय म्हणतात? त्याच्या मांडीस आणि पायांस ते काय म्हणतात?
12 ब्राम्हण त्यांचे तोंड होता, त्याच्या दोन्हीं बाहूंपासून राजण्य घडविला गेला.
त्याच्या मांडया वैश्य झाल्या, त्याच्या पायांपासून शुद्र निर्माण झाले.

संस्कृत वेदांमध्ये जात किंवा वर्णाचा हा सर्वात प्रथम उल्लेख आहे. त्यात वर्णन आहे की चार जाती पुरुषाच्या देहातून वेगळ्या करण्यात आल्या: ब्राम्हण जात/वर्ण त्याच्या मुखातून, राजण्य (ज्यांस आज क्षत्रिय जात/वर्ण म्हटले जाते) त्याच्या बाहूंतून, वैश्य जात/वर्ण त्याच्या मांडीतून, आणि शुद्र जात त्याच्या पायापासून निघाली. पुरुष होण्यासाठी येशूने प्रत्येकाचे प्रतिनिधित्व केले पाहिजे.

तो करतो का?

ब्राम्हण आणि क्षत्रियाच्या रूपात येशू

आम्ही पाहिले की ‘ख्रिस्त’ प्राचीन इब्री पदवी आहे ज्याचा अर्थ आहे ‘शासक’ – राजांचा राजा. ‘ख्रिस्त’ म्हणून येशूचे क्षत्रियाशी पूर्णपणे साम्य आहे आणि तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करतो. आम्ही पाहिले की ‘अंकुर’ म्हणून येशूविषयी अशी भविष्यवाणीही करण्यात आली होती की तो पुरोहित म्हणून येईल, म्हणून त्याचे ब्राम्हणाशी पूर्णपणे साम्य आहे आणि तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करतो. खरे म्हणजे, इब्री भविष्यवाणीत हे दाखविलेले आहे की तो पुरोहित आणि राजा या दोन्ही भूमिका एका व्यक्तीमध्ये पार पाडील.

13 तो परमेश्वराचे मंदिर बांधून गौरव प्राप्त करील. स्वत:च्या सिंहासनावर बसून तो राज्य करील. त्याच्या सिंहासनाजवळ याजक उभे राहतील. ते दोघे एकत्रितपणे, शांतपणे काम करतील.’

जखऱ्या 6:13

वैश्य म्हणून येशू

हिब्रू ऋषी/संदेष्ट्यांनी देखील अशी भविष्यवाणी केली की येणारा, व्यापाऱ्याप्रमाणे, उदमी असेल.

त्यांनी भविष्यवाणी केली की:

का? कारण मी स्वत: तुझा परमेश्वर आहे. मी, इस्राएलचा पवित्र देव तुझा तारणहार आहे. मी तुझ्या मोबदल्यात मिसर देश दिला. तुला माझा करण्यासाठी मी इथिओपिआ व सेबा यांचे दान केले.

यशया 43:3

परमेश्वर येणाऱ्याविषयी भविष्यवाणीच्या रूपाने बोलत आहे, तो म्हणत आहे की तो वस्तूंचा व्यापार करील, पण तो लोकांसाठी व्यापार करील – त्यांच्या जीवनाचा विनिमय करण्याद्वारे. म्हणून येणारा व्यापारी असेल, लोकांस मुक्तता देण्याचा व्यापार करील. व्यापारी म्हणून त्याचे वैश्याशी पूर्णपणे साम्य आहे आणि तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करतो.

शुद्र – सेवक

ऋषी/संदेष्ट्यांनी सेवक, किंवा शुद्र म्हणून त्याच्या येणाऱ्या भूमिकेविषयी सुद्धा सविस्तर भविष्यवाणी केली. आपण पाहिले की कशाप्रकारे संदेष्ट्यांनी भविष्यवाणी केली की अंकुर एक सेवक असेल ज्याची सेवा पाप दूर करणे ही असेल:

तेव्हा यहोशवा मुख्ययाजका, तू स्वत: व तुझ्या समोर बसलेल्या सहकारी याजकांनी ऐकले पाहिजे. माझा खास सेवक मी आणल्यावर काय घडणार आहे, ह्याची ही माणसे म्हणजे नमुने आहेत. त्याला कोंब म्हणतील.
पाहा! मी यहोशवापुढे विशेष दगड ठेवतो. त्याला सात बाजूआहेत. मी त्यावर खास संदेश कोरीन. तो संदेश, मी एका दिवसात पृथ्वीवरीलसर्व पाप नाहीसे करीत असल्याचे दाखवील.”

जखऱ्या 3:8-9

येणारी शाखा, जो पुरोहित, राजा आणि व्यापारी होता, तो सेवक – शुद्र देखील होता. यशयाने सेवक (शुद्र) म्हणून त्याच्या भूमिकेविषयी सविस्तर भविष्यवाणी केली. त्याच्या भविष्यवाणीत देव सर्व ‘दूरच्या’ राष्ट्रांस (अर्थात आम्हास!) हा सल्ला देतो की आम्ही या शुद्राच्या सेवेकडे लक्ष द्यावे.

रदूरच्या ठिकाणी राहणाऱ्या सर्व लोकांनो, माझे म्हणणे ऐका. जगातील सर्व लोकांनो, माझे ऐका माझ्या जन्मापूर्वीच परमेश्वराने त्याची सेवा करण्यासाठी मला निवडले मी आईच्या गर्भात असतानाच त्याने माझी निवड केली.
परमेश्वर त्याचे म्हणणे माझ्याकडून वदवितो. तो माझा उपयोग धारदार तलवारीसारखा करतो. त्याच्या ओंजळीत मला लपवून तो माझे रक्षणही करतो. परमेश्वर टोकदार बाणाप्रमाणे माझा उपयोग करतो, पण तो त्याच्या भाल्यात मला लपवितोही.
परमेश्वर मला म्हणाला, “इस्राएल, तू माझा सेवक आहेस. मी तुझ्याबाबत विस्मयकारक गोष्टी करीन.”
मी म्हणालो, “मी निरर्थक मेहनत केली. स्वत: झिजून झिजून निरूपयोगी झालो पण काहीही उपयोगी पडणारे केले नाही. मी माझी सर्व शक्ती खर्च केली पण माझ्याहातून काहीच झाले नाही. तेव्हा आता काय करायचे. ते परमेश्वरानेच ठरविले पाहिजे. देवानेच मला काय फळ द्यायचे ते निश्चित केले पाहिजे.
मी परमेश्वराचा सेवक व्हावे, याकोबला आणि इस्राएलला मी परत देवाकडे न्यावे, म्हणून मला देवाने जन्माला घातले. परमेश्वर माझा सन्मान करील. मला देवाकडून शक्ती मिळेल.”परमेश्वर मला म्हणाला,
“तू माझा फार महत्वाचा सेवक आहेस. इस्राएलचे लोक कैदी आहेत. पण त्यांना माझ्याकडे परत आणले जाईल. याकोबच्या वंशजांचा गोतावळा माझ्याकडे परत येईल. पण तुझे काम दुसरेच आहे, ते ह्या कामा पेक्षा महत्वाचे आहे. मी तुला सर्व राष्ट्रांना प्रकाश देणारा दिवा करीन. जगातील सर्व माणसांचे रक्षण करण्याचा माझा मार्ग तू होशील.”

यशया 49:1-6

जरी तो हिब्रू/यहूदी वंशातून आला, तरी ह्या भविष्यवाणीत हे सांगितले होते की या सेवकाची सेवा ‘पृथ्वीच्या शेवटापर्यंत सुवार्ता गाजवणे’ ही असेल. येशूच्या सेवेने खरोखर भविष्यवाणीत सांगितल्याप्रमाणे पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रांस स्पर्श केला. सेवक या नात्याने, येशूचे शुद्रांशी पूर्ण साम्य आहे आणि त्यांचे तो प्रतिनिधित्व करतो.

अवर्णसुद्धा…

सर्व लोकांसाठी मध्यस्थी करण्याकरिता येशूला अवर्णांचे, किंवा अनुसूचित जातींचे, आदिवासी आणि दलितांचे सुद्धा प्रतिनिधित्व करावयाचे आहे. ते तो कसे करील? हिब्रू वेदात भविष्यवाणी करण्यात आली की अवर्ण म्हणून आम्हा बाकींच्याद्वारे त्यास पूर्णपणे भग्न आणि तुच्छ, असे पाहिले जाईल.

कशाप्रकारे?

येथे पूर्ण भविष्यवाणी दिलेली आहे व सोबत स्पष्टीकरण सुद्धा आहे. निरीक्षण करा की ती ‘त्याच्याविषयी’ आणि ‘त्यास’ बोलते म्हणून ती येणाऱ्या मनुष्याविषयी भविष्यवाणी करते. ही भविष्यवाणी ‘कोबींच्या’ प्रतिमेचा उपयोग करते म्हणून आम्हास माहीत आहे की ती अंकुराचा उल्लेख करते जो पुरोहित आणि राजा होता. पण वर्णन अवर्ण आहे.

येणारा तुच्छ व्यक्ती

म्ही जाहीर केलेल्या गोष्टींवर खरा विश्वास कोणी ठेवला? परमेश्वराने केलेली शिक्षा खरोखरी कोणी स्वीकारली?
तो एखाद्या रोपट्याप्रमाणे परमेश्वरासमोर वाढला. ओसाड जमिनीवर वाढणाऱ्या अंकुराप्रमाणे तो होता. त्याच्यात काही विशेष नव्हते. त्याला विशेष शोभा नव्हती. आपण त्याच्याकडे पाहिल्यावर तो आपल्याला आवडावा असे त्याच्यात काहीही वैशिष्ट्य नव्हते.
लोकांनी त्याची चेष्टा केली. आणि त्याचे मित्र त्याला सोडून गेले. तो खूप दु:खी व व्यथित माणूस होता. घृणा व दु:ख म्हणजे काय हे त्याला चांगले समजले होते. लोक त्याच्याकडे साधे पाहण्याचेही कष्ट घेत नव्हते. तो आमच्या लक्षातही आला नाही.

यशया 53:1-3

जरी तो देवासमोर ‘अंकुर’ होता (अर्थात वडाची शाखा), तरी हा मनुष्य ‘तुच्छ’ ठरेल व ‘त्यागला’ जाईल, ‘क्लेशित’ असेल आणि इतर जण त्याला ‘तिरस्कृत समजतील.’ त्याला अक्षरशः अस्पृश्य मानले जाईल. मग येणारा अनुसूचित जमातींचा (वनवासी) आणि मागासवर्गीय जातींचा अस्पृश्य म्हणून दुःखी – दलितांचा प्रतिनिधित्व करावयास सक्षम आहे.

पण त्याने आमचा त्रास स्वत:चा मानला. त्याने आमचे दु:ख आणि वेदना स्वत: भोगल्या आम्हाला वाटले की देव त्यालाच शिक्षा करीत आहे, त्याने केलेल्या कर्मांबद्दल त्याला ताडन करीत आहे.
पण आमच्या दुष्कृत्यांबद्दल त्याला दु:ख भोगावे लागले. आमच्या अपराधांमुळे तो भरडला गेला. आमचे कर्ज, आमची शिक्षा, त्याच्यावर लादली गेली. त्याने दु:ख सहन केले. म्हणून आम्ही बरे झालो.

यशया 53:4-5

आम्ही कधीकधी इतरांच्या दुःखद परिस्थितींचा न्याय करतो, किंवा समाजातील निम्न पदावरील लोकांकडे त्यांच्या पापांचा, किंवा कर्माचा परिणाम म्हणून, पाहतो. त्याचप्रमाणे, या माणसाचे क्लेश इतके अधिक असतील की आपण असे समजतो की त्याला देव शिक्षा देत आहे. म्हणूनच त्याला तुच्छ लेखिले जाईल. पण त्याला त्याच्या स्वतःच्या पापांची शिक्षा दिली जाणार नाही, तर आमच्या पापांची शिक्षा मिळेल. तो आमच्या आरोग्यासाठी व शांतीसाठी भयंकर ओझे वाहिल.

ही भविष्यवाणी नासरेथच्या येशूला वधस्तंभावर दिल्याने पूर्ण झाली, ज्याला वधस्तंभावर ‘खिळण्यात’ आले, मारण्यात आले आणि क्लेशित करण्यात आले. तरीही त्याच्या जगण्यापूर्वी 750 वर्षे आधी ही भविष्यवाणी लिहिण्यात आली. तुच्छ समजल्या गेल्यामुळे, आणि त्याच्या क्लेशात, येशूने ही भविष्यवाणी पूर्ण केली आणि आता सर्व मागासलेल्या जातींचे व जमातींचे तो प्रतिनिधित्व करतो.

पण त्याने एवढे सगळे केल्यानंतरही आपण मेंढ्यांप्रमाणे भरकटत गेलो. आम्ही प्रत्येकजण स्वत:च्या मार्गाने गेलो परमेश्वराने आपल्याला अपराधातून मुक्त केल्यावर आणि आपले अपराध त्याच्या नावावर केल्यावर आपण असे वागलो.
त्याला इजाही झाली आणि शिक्षाही झाली. पण त्याने कधीही तक्रार केली नाही. ठार मारायला नेणाऱ्या मेंढीप्रमाणे तो अगदी गप्प राहिला. मेंढ्यांची लोकर कापताना तो जसा शांत असतो तसा तो शांत होता. स्वत:चा बचाव करण्यासाठी त्याने कधीही तोंड उघडले नाही.

यशया 53:6-7

आमचे पाप आणि धर्मापासून आमचे भटकून जाणे यामुळे गरजेचे हे आहे की या माणसाने आमचे अपराध अथवा आमची पापे वाहून न्यावीत. तो आमच्या जागी वध होण्यासाठी शांतीपूर्वक जाण्यास तयार होईल, तो विरोध करणार नाही किंवा ‘आपले तोंडही उघडणार नाही’. हे अगदी तसेच पूर्ण झाले ज्याप्रकारे येशू स्वेच्छेने वधस्तंभावर गेला.

लोकांनी बळजबरीने त्याला नेले आणि त्याला योग्य न्याय दिला नाही. त्याला मृत्युलोकातून उचलून आणल्यामुळे त्याच्या वारसांविषयी कोणी काहीही सांगू शकत नाही. माझ्या लोकांच्या पापाची किंमत मोजण्यासाठी त्याला शिक्षा केली गेली.

यशया 53:8

भविष्यवाणीत म्हटले आहे की ‘जिवतांच्या भूमीतून त्याला काढून’ टाकतील, ही भविष्यवाणी तेव्हा पूर्ण झाली जेव्हा तो वधस्तंभावर मरण पावला.

तो मेल्यावर त्याला श्रीमंताबरोबर पुरले. त्याने काहीही चूक केली नव्हती. तो कधीही खोटे बोलला नाही पण तरीही त्याच्या बाबतीत हे घडून आले.

यशया 53:9

जरी त्याने ‘काही अधर्म केला नव्हता’ आणि ‘त्याच्या मुखात काही कपट नव्हते’ तरी त्याला ‘दुष्ट’ मनुष्य म्हणून मृत्यूदण्ड देण्यात आला. तरीही, त्याला श्रीमंत पुरोहित, अरमथियाच्या योसेफाच्या कबरेत पुरण्यात आले. येशूने ‘त्याची कबर दुर्जनांच्या कबरांमध्ये नेमिली होती’ ही भविष्यवाणी तर पूर्ण केलीच पण ‘धनवंताची कबर त्यास प्राप्त झाली’ ही भविष्यवाणी सुद्धा पूर्ण केली.

10 परमेश्वराने त्याला चिरडून टाकण्याचे ठरविले आणि परमेश्वराने दु:ख भोगलेच पाहिजे असे निश्चित केले. म्हणून सेवक स्वत:चा बळी देण्यास तयार झाला. पण त्याला नवे जीवन मिळेल आणि तो खूप खूप जगेल. तो त्याच्या लोकांना पाहील. परमेश्वराच्या इच्छेप्रमाणे, सेवकाने करायच्या, सर्व गोष्टी तो पूर्ण करील.

यशया 53:10

दुष्ट मृत्यु एखादी भयंकर दुर्घटना किंवा दुर्भाग्य नव्हते. ही ‘प्रभूची इच्छा’ होती.

का?

कारण ह्या पुरुषाचा ‘जीव’ ‘दोषार्पण’ ठरेल.

कोणाचे पाप?

‘अनेक राष्ट्रांतील’ आम्ही लोक जे ‘बहकून गेलो होतो’. जेव्हा येशू वधस्तंभावर मेला, ते सर्व आम्हास, पापापासून शुद्ध करण्यासाठी होते, आमचे राष्ट्रीयत्व, धर्म अथवा सामाजिक परिस्थितीचा विचार न करता.

तुच्छ ठरलेला विजयी आहे

11 त्याच्या आत्म्याला खूप क्लेश होतील. पण चांगल्या गोष्टी घडताना तो पाहील. तो जे शिकेल त्याबद्दल तो समाधान पावेल. माझा सज्जन सेवक, अनेक लोकांना त्यांच्या अपराधांतून, मुक्त करील. आणि त्यांच्या पापांचे ओझे स्वत:च्या खांद्यावर घेईल.

यशया 53:11

भविष्यवाणीचा स्वर आता बदलून विजयाचा स्वर होत आहे. भयंकर ‘दुःख’ (‘तुच्छ’ समजले जाण्याचै आणि ‘जिवतांच्या भूमीतून त्याला काढून’ टाकले जाण्याचे आणि ‘कबर’ नेमली जाण्याचे) सहल्यानंतर, हा सेवक ‘जीवनाचा प्रकाश’ पाहील.

तो जिवंत होईल! आणि असे करतांना सेवक अनेकांस ‘नीतिमान’ ठरवील.

‘नीतिमान ठरविणे’ ‘नीतिमत्व’ प्राप्त करण्यासारखे आहे. ऋषी अब्राहम याला ‘नीतिमत्व’ देण्यात आले होते अथवा त्याचे ‘श्रेय देण्यात आले होते’. ते केवळ त्याच्या विश्वासामुळे त्याला देण्यात आले होते. त्याचप्रमाणे हा सेवक इतका दीन असणार होता की तो अस्पृश्य ठरल्यामुळे ‘अनेकांस’ नीतिमान ठरविणार होता, किंवा नीतिमत्व देणार होता. वधस्तंभारोहणानंतर मरणातून जिवंत होण्याद्वारे येशूने अगदी हेच साध्य केले आणि आता आम्हास नीतिमान ठरवितो.

12 ह्यामुळेच मी त्याला सर्व लोकांत श्रेष्ठ बनवीन. बलवान माणसांबरोबर त्याला प्रत्येक गोष्टीत वाटा मिळेल. मी त्याच्यासाठी हे सर्व करीन कारण तो लोकांसाठी जगला आणि मेला. लोकांनी त्याला गुन्हेगार म्हटले. पण त्याने पुष्कळ लोकांच्या पापांचे ओझे स्वत: वाहिले. आणि तो पापी लोकांकरीता बोलतो आहे.”

यशया 53:12

जरी येशू जगण्यापूर्वी हे 750 वर्षे आधी लिहिण्यात आले होते, तरीही ही देवाची योजना होती हे दाखविण्यासाठी ते सविस्तर लिहिण्यात आले. त्यावरून असे सुद्धा दिसून येते की येशू अवर्णांचे प्रतिनिधित्व करू शकतो, ज्यांस अनेकदा तुच्छ समजले जाते. वस्तुतः, तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करावयास, त्यांची पापे सहावयास व शुद्ध करावयास, तसेच ब्राम्हण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शुद्रांची पापे प्रक्षालन करावयास आला.

तो तुम्हाला व मला जीवनाचे वरदान द्यावयास आला – दोष व पापकर्मापासून शुद्ध करावयास आला. इतक्या बहुमूल्य वरदानावर पूर्णपणे विचार करणे व समजून घेणे योग्य नाही का? येथे हे करण्याच्या अनेक पद्धती आहेत:

येणारा थोर राजा: शेकडो वर्षांपूर्वीच नाव देण्यात आले होते

विष्णू पुराणात राजा वेणाविषयी सांगितलेले आहे. जरी वेनाने चांगला राजा म्हणून सुरुवात केली असली, तरी भ्रष्ट प्रभावामुळे तो इतका वाईट झाला की त्याने यज्ञ आणि प्रार्थना करण्यास बंदी घातली. त्याने असाही दावा केला की तो विष्णूपेक्षा श्रेष्ठ आहे. ऋषीमुनींनी आणि ब्राह्मण/पुजारी यांनी त्याच्याशी असे म्हणून वाद घालण्याचा प्रयत्न केला की, राजा म्हणून त्याने योग्य धर्माचे शिक्षण व उदाहरण मांडले पाहिजे, त्यांचा क्षय करता कामा नये. तथापि वेणा ऐकेना. धर्माची पुनर्स्थापना करण्यासाठी आणि त्याला पश्चात्ताप करण्यास समजावू न शकल्यामुळे, पुजाऱ्यानी त्याने घडविलेल्या वाईटापासून राज्यास मुक्त करण्यासाठी त्याला ठार मारले.

याकारणास्तव राज्य राजावाचून राहिले. म्हणून पुजार्यांनी राजाचा उजवा हात चोळला आणि प्रिथू/पृथू नावाची एक उदात्त व्यक्ती उदयास आली. प्रिथूला वेनाचा वारसदार म्हणून नेमले गेले. प्रत्येक जण आनंदात होता की असा नैतिक व्यक्ती राजा होणार आहे आणि ब्रह्मासुद्धा प्रिथूच्या राज्याभिषेक समारंभासाठी उपस्थित राहिला. प्रिथूच्या कारकिर्दीत या राज्याने एका सुवर्ण युगात प्रवेश केला.

याद्वारे यशया आणि यिर्मया या इब्री ऋषीमुनींनी देखील अशाच प्रकारच्या पेचप्रसंगास तोंड दिल्याचे स्पष्ट होते. त्यांनी इस्राएलच्या राजांना, जे सुरुवातीला उदात्त आणि दहा आज्ञांचे पालन करणारे होते, भ्रष्ट झाल्याचे पाहिले होते. त्यांनी भविष्यवाणी केली की जसा वृक्ष कापला जातो, तसा राजवंश पडेल. पण त्यांनी भावी महान राजाविषयीही भाकीत केले. पडलेल्या झाडाच्या बुंधास धुमारा फुटेल.

वेनाची कहाणी देखील पुजारी आणि राजे यांच्यातील भूमिकेचे स्पष्ट वेगळेपण दर्शवते. जेव्हा राजा वेना यास पुजाऱ्यानी काढून टाकले तेव्हा ते राज्य करू शकले नाहीत कारण हा त्यांचा हक्क नव्हता. यशया आणि यिर्मयाच्या काळातही राजा आणि पुजारी यांच्यातील भूमिकेचे हेच वेगळेपण लागू होते. या कथांमधील फरक हा आहे की प्रिथूचे नाव त्याच्या जन्मानंतर ठेवण्यात आले होते, तर इब्री ऋषींनी येणाऱ्या थोर राजाच्या जन्माच्या शेकडो वर्षांपूर्वी त्याचे नाव कसे ठेवले ते आपण पाहू.

यशयाने सर्वप्रथम येणाऱ्या ”अंकुराबद्दल“ लिहिले. दाविदाच्या पतन पावलेल्या राजघराण्यातून, बुद्धी व सामर्थ्याने युक्त असा ‘तो’ येणार होता. त्यानंतर यिर्मयाने असे सांगितले की हा अंकुर परमेश्वर म्हणून ओळखला जाईल – उत्पन्नकर्त्या परमेश्वराचे इब्री नाव, आणि तो आमचे नीतिमत्व ठरेल.

जखऱ्या कोंब अर्थात अंकुराविषयी  बोलणे सुरू ठेवतो

जखऱ्या बाबेलच्या बंदिवासानंतर मंदिर परत बांधण्यासाठी परतला

ऋषी जखऱ्या ई. पू. 520 मध्ये जगला, जेव्हा यहूदी त्यांच्या पहिल्या बंदिवासातून यरूशलेमास परत येऊ लागले. ते परत आल्यानंतर, त्यांनी त्यांचे नष्ट झालेले मंदिर पुन्हा बांधायला सुरुवात केली. त्यावेळी असलेल्या मुख्य याजकाचे नाव यहोशवा होते, आणि तो मंदिराच्या याजकांचे काम पुन्हा सुरू करीत होता. ऋषी-संदेष्टा, जखऱ्याने, प्रमुख याजक, यहोशवाबरोबर सहभागी होऊन परत येत असलेल्या यहुदी लोकांचे नेतृत्व केले. परमेश्वराने – जखऱ्याद्वारे – या यहोशवाबद्दल असे म्हटले:

तेव्हा यहोशवा मुख्ययाजका, तू स्वत: व तुझ्या समोर बसलेल्या सहकारी याजकांनी ऐकले पाहिजे. माझा खास सेवक मी आणल्यावर काय घडणार आहे, ह्याची ही माणसे म्हणजे नमुने आहेत. त्याला कोंब म्हणतील.
पाहा! मी यहोशवापुढे विशेष दगड ठेवतो. त्याला सात बाजूआहेत. मी त्यावर खास संदेश कोरीन. तो संदेश, मी एका दिवसात पृथ्वीवरीलसर्व पाप नाहीसे करीत असल्याचे दाखवील.”

जखऱ्या 3:8-9

अंकुर किंवा कोंब! 200 वर्षांपूर्वी यशयाने सुरूवात केली, 60 वर्षांपूर्वी यिर्मयाने ते सुरू ठेवले, जखऱ्या तो विषय अर्थात ‘कोंब’ पुढे सुरू ठेवतो जरी आता राजवंशाचा नायनाट झाला होता. वटवृक्षाप्रमाणे ही कोंब मृत बुंधापासून आपली मुळे पसरवू लागते. या कोंबीस आता ‘माझा सेवक’ – देवाचा सेवक म्हटले गेले आहे. काही बाबतीत ई. पू. 520 मध्ये यरूशलेमात जखऱ्याचा सोबती, मुख्य याजक यहोशवा, या येणाऱ्या कोंबीचे प्रतीक होता. पण कसे?

पण कसे?

‘एका दिवसातच’ देव पाप दूर कसे करेल?

कोंब याजक व राजा यांस एक करणे

समजून घेण्यासाठी आम्हाला हे माहीत असले पाहिजे की हिब्रू वेदांमध्ये पुरोहित आणि राजाच्या भूमिका पूर्णतः विभक्त होत्या. कोणीही राजे पुरोहित होऊ शकत नव्हते, आणि पुरोहितही राजा होऊ शकत नव्हते. देवाला बलिदान देऊन देव आणि मनुष्यामध्ये मध्यस्थी करणे हे पुरोहिताचे कर्तव्य होते आणि सिंहासनावरून न्यायाने राज्य करणे ही राजाची जबाबदारी होती. दोघेही महत्वपूर्ण होते; दोघेही वेगळे होते. तरीही जखऱ्याने भविष्यात असे लिहिले की:

मग मला परमेश्वराचा आणखी एक संदेश मिळाला. तो म्हणाला,
10 “हेल्दय, तोबीया व यदया हे बाबेलच्या बंद्यांकडून आले आहेत. त्याच्याकडून सोने आणि चांदी घेऊन, सफन्याचा मुलगा, यहोशवाकडे जा.
11 त्या सोन्या – चांदीपासून मुकुट कर. तो योशीयाच्या डोक्यावर ठेव. (यहोशवा मुख्याजक होता. तो यहोसादाकचा मुलगा होता.) मग त्याला पुढील गोष्टी सांग:
12 सर्व शक्तिमान परमेश्वर पुढील गोष्टी सांगतो: ‘कोंब’ नावाचा एक माणूस आहे. तो सामर्थ्यवान बनेल. तो परमेश्वराचे मंदिर बांधील.
13 तो परमेश्वराचे मंदिर बांधून गौरव प्राप्त करील. स्वत:च्या सिंहासनावर बसून तो राज्य करील. त्याच्या सिंहासनाजवळ याजक उभे राहतील. ते दोघे एकत्रितपणे, शांतपणे काम करतील.’

जखऱ्या 6:9; 11-13

पूर्वीच्या उदाहरणाविरुद्ध, जखऱ्याच्या दिवसाचा मुख्य याजक (यहोशवा) यास अंकुर किंवा कोंब म्हणून राजाचा मुकुट घालावयाचा होता. (लक्षात ठेवा यहोशवा हा ‘येणाऱ्या गोष्टींचे प्रतीक’ होता). मुख्य याजक, यहोशवाने, राजमुकूट घालतांना, भविष्यात राजा आणि पुजारी म्हणजे याजक यांचे एका व्यक्तीमध्ये जोडले जाण्याचे पूर्वचित्र पाहिले होते- राजाच्या सिंहासनावर पुजारी. शिवाय, जखऱ्याने लिहिले की “यहोशवा” हे कोंबीचे नाव होते. याचा अर्थ काय होता?

‘यहोशवा’ आणि ‘येशू’ ही नावे

बायबलच्या अनुवादाचा काही इतिहास आपल्याला माहीत असणे आवश्यक आहे. मूळ इब्री वेदांचे ग्रीक भाषांतर 250 ईसापूर्व मध्ये करण्यात आले होते, आणि त्याला सेप्टुआजिंट किंवा LXX म्हटले गेले. अद्यापही ते व्यापक प्रमाणात वाचले जाते, आम्ही पाहिले की एलएक्सएक्समध्ये ‘ख्रिस्त’ प्रथम कसा वापरला गेला आणि आम्ही येथे ‘यहोशवा’ साठी त्याच विश्लेषणाचे अनुसरण करतो.

‘यहोशवा’ = ‘येशू.  हे दोन्ही शब्द हिब्रू नाव ‘यहोशवा’पासून येतात.

यहोशवा हे [मराठी] ‘यहोशुवा’ या मूळ हिब्रू नावाचे लिप्यंतरण आहे. चतुर्थांश #1 दाखवतो की ई.पू. 520 मध्ये जखऱ्याने इब्री भाषेत ‘यहोशवा’ कसे लिहिले.  हे (#1=> #3)  [मराठी]मध्ये त्याचे ‘यहोशवा’  असे लिप्यंतरण करण्यात आले आहे.  हिब्रू भाषेतील ‘यहोशवा’  हे [मराठी] ‘यहोशवा’ आहे. जेव्हा 250 इ.स.पू मध्ये हिब्रू भाषेतून ग्रीक भाषेत  LXX भाषांतर करण्यात आले, तेव्हा यहोशुवाचे हे इसूस (#1 => #2) असे लिप्यंतर करण्यात आले.  हिब्रू भाषेतील ‘यहोशुवा’ हे [मराठी] ‘यहोशवा’ ग्रीक भाषेत इसूस आहे. जेव्हा ग्रीकचे [मराठी] भाषांतर करण्यात आले, तेव्हा इसूसचे लिंप्यंतरण (#2 => #3) मध्ये ‘येशू’ असे केले गेले. ग्रीक भाषेतील इसूस [मराठी] येशू असे आहे.

इब्री भाषेत येशूशी बोलताना येशूला ‘यहोशवा’ म्हटले जात असे, परंतु ग्रीक नवीन करारामध्ये त्याचे नाव ‘इसूस’ असे लिहिले गेले – अगदी ग्रीक जुना करार LXX ने ते नाव जसे लिहिले तसे. जेव्हा नवीन कराराचे भाषांतर ग्रीकमधून [मराठी] (#2 => #3)  केले गेले तेव्हा ‘इसूस’चे लिप्यंतरण परिचित ‘येशू’ मध्ये करण्यात आले. म्हणून ‘येशू’ = ‘जोशुआ’ हे नाव, ज्यामध्ये ‘येशू’ मध्यंतरी ग्रीक टप्प्यातून आले आणि ‘यहोशवा’ हे थेट हिब्रूमधून आले.

थोडक्यात, नासरेथचा येशू आणि ई.स. पू. 520चा मुख्य याजक यहोशवा यांचे सारखेच नाव होते, जे त्यांच्या मूळ इब्री भाषेत ‘यहोशुवा’ असे संबोधले जाते. ग्रीक भाषेत, दोघांनाही ‘इसूस’ म्हटले जात असे.

नासरेथचा येशू कोंब किंवा अंकुर आहे

आता जखऱ्याची भविष्यवाणी अर्थपूर्ण वाटते. भविष्यवाणी, जी ई. स. पू. 520 मध्ये करण्यात आली होती, ती ही होती की येणाऱ्या कोंबीचे नाव ‘येशू’ असेल, जी थेट नासरेथच्या येशूकडे इशारा करते.

यिश्शै व दावीद हे त्याचे पूर्वज असल्यामुळे येशू हा ‘यिश्शेच्या बुंधापासून’ येतो. येशूजवळ बुद्धी व समज होती जी त्यास वेगळी करते. त्याचे चातुर्य, आत्मसंयम आणि अंतर्दृष्टी समीक्षक आणि अनुयायी दोघांनाही प्रभावित करीत आहे. शुभवर्तमानातील चमत्कारांद्वारे त्याचे सामथ्र्य नाकारता येत नाही. आपण त्यांच्यावर विश्वास न ठेवण्याची निवड करू शकतो, पण आपण त्याकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही. एक दिवस या अंकुरात असलेला अपवादात्मक शहाणपणा व सामर्थ्याचे गुण ज्याचे भाकित यशयाने केले होते येशूला अनुरूप बसते.

नासरेथच्या येशूच्या जीवनाचा विचार करा. त्याने खरोखर राजा असल्याचा दावा केला – खरोखर राजा. ‘ख्रिस्त’ या शब्दाचा अर्थ हाच आहे. पण पृथ्वीवर असताना त्याने जे केले ते खरोखर याजकीय कार्य म्हणजे पुरोहिताचे कार्य होते. पुरोहित लोकांच्या वतीने मान्य यज्ञार्पण करीत असे. येशूचा मृत्यू त्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण होता, तेसुद्धा, आपल्या वतीने देवाला अर्पण होते. त्याचा मृत्यू कोणत्याही व्यक्तीच्या पापाबद्दल आणि अपराधाबद्दल प्रायश्चित करतो. ज्या दिवशी येशू मरण पावला आणि त्याने सर्व पापांची भरपाई केली – त्या दिवशी जखऱ्याने भविष्यवाणी केली होती त्याप्रमाणे “एका दिवसात” त्या देशाची पापे अक्षरशः मिटवून टाकली गेली. जसे त्याला बरेचदा ‘ख्रिस्त’/राजा म्हटले जाते, त्यानुसार त्याने आपल्या मरणात पुरोहिताच्या सर्व पात्रता पूर्ण केल्या. त्याने आपल्या पुनरुत्थानामध्ये, मृत्यूवर आपले सामर्थ्य व अधिकार दाखवला. त्याने दोन्ही भूमिका एकत्र आणल्या. ज्यास, दावीदाने फार पूर्वी “ख्रिस्त” म्हटले होते, तो अंकुर पुरोहित-राजा आहे.  आणि त्याच्या जन्माच्या 500 वर्षांपूर्वी जखऱ्याने त्याच्या नावाची भविष्यवाणी केली होती.

भविष्यसूचक पुरावा

त्याच्या दिवसात, आजच्याप्रमाणे, येशूच्या अधिकाराविषयी प्रश्न करणारे टीकाकार होते. त्याचे उत्तर आधी आलेल्या संदेष्ट्यांकडे लक्ष वेधण्यासाठी होते, असा दावा त्यांनी केला की त्यांनी त्याच्या जीवनाविषयी पूर्वी पाहिले होते. येथे एक उदाहरण आहे जेथे येशूने त्याच्या विरोधकांस म्हटले :

…तेच माझ्याविषयी साक्ष देणारे आहेत…

योहान 5:39

दुसऱ्या शब्दांत, येशूने असा दावा केला की त्याच्या जीवनाविषयी शेकडो वर्षांपूर्वी हिब्रू वेदांमध्ये भविष्यवाणी करण्यात आली होती. मानवी अंतर्दृष्टी भविष्यकाळात शेकडो वर्षांची भविष्यवाणी करू शकत नसल्यामुळे, तो मानवजातीसाठी देवाची योजना म्हणून खरोखर आला आहे हे सत्यापित करण्यासाठी हा पुरावा असल्याचे येशूने म्हटले. हे वैयक्तिकरित्या सत्यापित करण्यासाठी आज आपल्यासाठी हिब्रू वेद उपलब्ध आहेत.

आतापर्यंत इब्री संदेष्ट्यांनी काय भविष्यवाणी केली आहे ते सारांश रूपात पाहू या. येशूच्या आगमनाचा इशारा मानवी इतिहासाच्या सुरूवातीला देण्यात आला होता. नंतर अब्राहामाने त्या ठिकाणाविषयी भाकित केले होते तर वल्हांडण सणाने त्या वर्षाच्या दिवसाविषयी भाकित केले. आपण पाहिले की स्तोत्र २ मध्ये ‘ख्रिस्त’ ही पदवी येणाऱ्या राजाविषयी भविष्यवाणी करतांना उपयोग करण्यात आली होती. आम्ही आत्ताच पाहिले आहे की त्याची वंशावळ, याजकीय कारकीर्द, आणि नावाचे भाकीत करण्यात आले होते. नासरेथच्या येशूसारखी ज्याच्या आयुष्याविषयी अनेक संदेष्ट्यांनी इतक्या पूर्वी भविष्यवाणी केली होती अशा इतिहासातील आणखी कोणाबद्दल विचार करता येईल का?

उपसंहार: सर्वांना देऊ करण्यात आलेले जीवनाचे झाड

वटवृक्षासारख्या, अमर व टिकाऊ झाडाचे प्रतिबिंब, बायबलच्या अगदी शेवटच्या अध्यायापर्यंत दिलेले आहे, ते पुन्हा भविष्याकडे पाहते, पुढील विश्वाकडे, ज्यात अजूनही “जीवनाच्या पाण्याची नदी” आहे.

आणि नगराच्या रस्त्यांच्या मधोमध वाहत होती. नदीच्या दोन्हीकाठांवर उगवलेली झाडे जीवनाची झाडे होती. त्यांच्यातील प्रत्येक झाड दरमहा आपले फळ देते. झाडांची पाने राष्ट्रांनाआरोग्य देण्यासाठी उपयोगी पडत होती.

प्रकटीकरण २२:२

सर्व राष्ट्रांतील लोकांना – यात आपला समावेश आहे – मृत्यूपासून मुक्ती आणि जीवनाच्या झाडाच्या समृद्धीचा अनुभव घेण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले आहे – खरोखर अमर वटवृक्ष. परंतु हिब्रू संदेष्टे भविष्यवाणी करतात की यासाठी कशाप्रकारे हे जरूरी असेल आधी तो अंकूर “कापून” टाकला जावा, जे आपण पुढे पाहू.

अंकुराची खूण : वटसावित्रीच्या आग्रही वटवृक्षाप्रमाणे

वटवृक्ष, बरगद किंवा वडाचे झाड हे दक्षिण आशियाई अध्यात्माच्या केन्द्रस्थानी आहे आणि हा भारताचा राष्ट्रीय वृक्ष आहे. याचा संबंध मृत्यूचे दैवत यम, याच्याशी आहे, म्हणूनच अनेकदा ते स्मशानभूमीजवळ लावलेले असते. पुन्हा अंकुरण्याची क्षमता असल्यामुळे त्यास दीर्घयुष्य आहे आणि ते अमरत्वाचे प्रतीक आहे. अशाच एका वटवृक्षाखाली सावित्रीने तिचा मृत पती आणि राजा सत्यवान यास परत मागण्यासाठी यमाशी सौदा केला होता यासाठी की तिला पुत्रप्राप्ती व्हावी – या घटनेचे स्मरण म्हणून वट पौर्णिमा आणि वट सावित्रीचा वार्षिक उत्सव साजरा केला जातो.

असेच एक वर्णन हिब्रू वेद (बायबल) मध्येही आढळते. एक मृत झाड आहे … जिवंत होत आहे … राजांच्या मृत वंशातूून नवीन पुत्राचे प्रतिनिधित्व करणारे आहे. मुख्य फरक हे आहे की हे वर्णन भविष्यात दिसणारी भविष्यवाणी आहे आणि शेकडो वर्षांपासून वेगवेगळ्या संदेष्ट्यांनी (ऋषींनी) तयार केली होती. त्यांच्या संमिश्र कथेत असे भाकित आहे की कोणीतरी येत आहे. यशया (इ.स.पू. 750) ने ह्या गोष्टीचा प्रारंभ केला ज्याचा पुढे ऋषी-संदेष्ट्यांनी विकास केला – मृत झाडाच्या फांदीमध्ये.

यशया आणि अंकुर

यशया यहूद्यांच्या इतिहासातून घेतलेल्या समयरेखेत दिसून येणाऱ्या, ऐतिहासिकदृष्ट्या सत्यापित करण्यायोग्य काळात जगला.

ऐतिहासिक समयरेखेत दाखविलेल्या यशयाने इस्राएलच्या दाविदाच्या वंशातील राजांच्या काळात जगत होता

यशयाने तेव्हा लिहिले जेव्हा राजा दाविदाचा राजवंश (इ.स.पू. १००० – 6००) यरूशलेमावर राज्य करीत होता. यशयाच्या काळात (इ.स.पू. 750) राजवंश आणि राज्य भ्रष्ट होते. यशयाने राजांना विनंती केली की त्यांनी देवाकडे परत यावे व मोशेच्या दहा आज्ञांचे पालन करावे. पण यशयाला ठाऊक होते की इस्राएल पश्चात्ताप करणार नाही, आणि म्हणूनच त्याने आधीच हे जाणले होते की हे राज्य नष्ट होईल व राजेशाहीचा अंत होईल.

त्याने शाही घराण्यासाठी एका कल्पनाचित्राचा उपयोग केला, मोठ्या वटवृक्षासारखे त्याचे चित्र मांडले. या झाडाच्या मुळाशी, दावीद राजाचा पिता, इशायआहे. यिश्शैच्या कुटूंबात राजांच्या राजघराण्याची सुरूवात दावीद राजापासून झाली, आणि त्याचा उत्तराधिकारी, राजा शलमोन याच्याबरोबर पुढे सुरू राहिली. खाली स्पष्ट केल्याप्रमाणे, हा राजवंशाचा पुढील पुत्र राज्य करीत असतांना हा वृक्ष वाढत गेला आणि विकसित झाला.

एक विशाल वटवृक्ष म्हणून राजवंशासाठी यशयाने ज्या कल्पनाचित्राचा उपयोग केला त्यात संस्थापक – इशाय मूळ असून त्यापासून वृक्षाच्या खोडापर्यंत राजाने राजे वाढत जात आहेत

प्रथम एक झाड…नंतर एक खोड़… नंतर एक अंकुर

यशयाने असा इशारा दिला की, हा ‘वृक्ष’ राजवंश लवकरच कापला जाईल आणि मृत खोड काय ते राहील. खोड आणि अंकुर यांचे कोडे म्हणून त्याने ही भविष्यवाणी कशाप्रकारे लिहिली ते पाहा :

शायाच्या बुंध्याला (वंशाला) अंकुर (मूल) फुटून वाढू लागेल. ती फांदी इशायाच्या मुळाची असेल.
परमेश्वराचा आत्मा त्या मुलात असेल. तो आत्मा त्याला सुज्ञपणा, समजूत, मार्गदर्शन आणि सामर्थ्य देईल. हा आत्मा परमेश्वराला जाणून घेण्यास व श्रध्दा ठेवण्यास त्या मुलाला शिकवील.

यशया 11:1-2
यशयाने इशारा दिला की राजवंश एक दिवस मृत खोड होईल

इ.स.पू. 6०० च्या सुमारास, यशयाच्या 150 वर्षांनंतर, जेव्हा बाबेलच्या लोकांनी यरूशलेमचा पाडाव केला, तेव्हा हा ‘वृक्ष’ पडला, राजांचा राजवंश उध्वस्त झाला, आणि इस्राएल लोकांना ओढून बॅबिलोनमध्ये (समयरेखेतील लाल कालखंड) बंदिवासात नेण्यात आले. हा पहिला यहूदी बंदिवास होता – त्यातील काही लोक भारतात गेले. सावित्री आणि सत्यवान यांच्या कथेत एक मृत राजाचा मुलगा होता – सत्यवान. खोडाच्या भविष्यवाणीत राजांचा संपूर्ण वंश नाहीसा होणार होता आणि राजघराणे मृत होणार होते.

अंकुर : ‘त्याचे’ दाविदाच्या वंशातून आगमन जो बुद्धिसंपन्न असणार होता

इशायाच्या बुंधाला धुमारा फुटेल

पण भविष्यवाणी फक्त राजांचा नाश करणे यापुढे भविष्यकाळातही पाहत होती. हे वटवृक्षाच्या एका सामान्य वैशिष्ट्याचा उपयोग करून करण्यात आले. जेव्हा वटवृक्षाचे बीज अंकुरित होतात तेव्हा ते इतर झाडांच्या बुंधावर अंकुरित होतात. बुंधा किंवा खोड वटवृक्षाच्या बियांचे पोषक आहे. एकदा वडाच्या बीपासून नुकतेच तयार झालेले रोप स्थापित झाल्यावर ते आणखी वाढत जाईल आणि त्या बुंधापेक्षा अधिक जगेल. यशयाने पाहिलेला हा अंकुर वडाच्या झाडासारखा असेल कारण नवीन अंकुर त्याच्या मुळापासून निघून वर जाईल व – एक अंकुर तयार करेल.

यशयाने या कल्पनाचित्राचा उपयोग केला आणि असे भाकीत केले की एक दिवस दूर भविष्यकाळात अंकुर म्हणून ओळखली जाणारी, एक अंकुर, झाडाच्या मृत बुंधापासून निघेल, अगदी तसेच जसे वटवृक्षाच्या फांद्या झाडाच्या बुंधापासून फुटतात. यशया ‘तो’ म्हणून अंकुराचा उल्लेख करतो, म्हणून यशया एका विशिष्ट व्यक्तीबद्दल बोलत आहे, जो राजवंशाचे पतन झाल्यानंतर दाविदाच्या घराण्यातून येईल. या व्यक्तीमध्ये बुद्धी, सामर्थ्य आणि ज्ञान यासारखे गुण असतील जणूकाही त्याच्यावर देवाचा आत्मा असेल.

एक वडाचे झाड त्याच्या यजमान वृक्षाच्या बुंधातून वाढत आहे. लवकरच उगवणारी मुळे आणि अंकुर यांचा गुंताळा तयार होईल.

अनेक लिखाणांत पौराणिक कथामध्ये वटवृक्षाचा उल्लेख अमरत्वाचे प्रतीक म्हणून करण्यात आला आहे. त्याची वायवी मुळे खाली मातीत वाढतात आणि अतिरिक्त खोड तयार करतात. हे दीर्घायुष्याचे प्रतीक आहे, आणि अशाप्रकारे ते दैवीय निर्मात्याचे प्रतिनिधित्व करते. यशयाने ई.पू. 750 मध्ये भविष्यवाणी केली की या अंकुरात असे अनेक दैवी गुण असतील,  आणि राजवंशाचा ‘बुंधा’ नाहीसा झाल्यानंतर फार काळ टिकेल.

यिर्मया आणि अंकुर

भविष्यकाळात घडणाऱ्या घटना लोकांना समजाव्या म्हणून ऋषी-संदेष्टा यशया याने एक साईन-पोस्ट उभारले. परंतु अनेक चिन्हांपैकी त्याचे चिन्ह फक्त पहिले होते. यशयानंतर 150 वर्षांनी, ई. पू. 600 मध्ये जेव्हा दाविदाचा राजवंश यिर्मयाच्या डोळ्यासमोर उध्वस्त झाला, तेव्हा त्याने लिहिले :

हा परमेश्वराचा संदेश आहे. “मी चांगला अंकुर निर्माण करण्याची वेळ येत आहे.” तो चांगला अंकुर सुज्ञपणे राज्य करणारा राजा असेल. देशात योग्य व न्याय्य गोष्टी तो करेल.
त्या चांगल्या ‘अंकुराच्या’ काळात यहूदातील लोक वाचतील आणि इस्राएल सुरक्षित राहील. त्याचे नाव असेल परमेश्वर आमचा चांगुलपणा.

यिर्मया 23:5-6

यिर्मयाने यशयाच्या  दावीद वंशाच्या अंकुराच्या कल्पनाचित्राविषयी आणखी लिहिले. हा अंकुर देखील एक राजा असेल. पण दाविदाच्या पूर्वीच्या राजांसारखा नाही जे मृत बुंधा बनून राहिले होते.

अंकुर : प्रभू आमचे नीतिमत्व

अंकुरातील फरक त्याच्या नावात दिसतो. तो परमेश्वर देवाचे नाव (‘प्रभू’ – देवाचे हिब्रू नाव) धारण करेल, म्हणून एका वटवृक्षाप्रमाणे हा अंकुर देवाचे प्रतिरूप प्रतिमा असेल. तो ‘आमचे’ (आम्हा मानवाचे) नीतिमत्व असेल.

जेव्हा सावित्रीने तिचा पति, सत्यवान, याच्या देहासाठी यमाशी वाद घातला, तेव्हा तिच्या नीतिमत्त्वाने तिला मृत्यूला (यम) सामोरे जाण्याची शक्ती दिली. कुंभमेळ्याबद्दल नमूद केल्यानुसार, आपली समस्या म्हणजे आपला भ्रष्टाचार किंवा पाप आहे, आणि म्हणून आपल्याकडे ‘नीतिमत्त्वाची’ उणीव आहे. बायबल आपल्याला सांगते की मरणास तोंड देण्याचे सामथ्र्य आपल्यात नाही. खरे म्हणजे त्यात म्हटले आहे की आपण असहाय आहोत:

1म्हणून मुले रक्त व मांस यांची बनलेली असल्याने त्यानेसुद्धा त्या रक्तात व मांसात त्यांच्यासमवेत भाग घेतला. येशूने हे यासाठी केले की, ज्याच्याकडे मरणाची सत्ता आहे, अशा सैतानाचा मरणाने नाश करावा.
15 आणि जे लोक त्यांच्या सर्व आयुष्यात मरणाचे भय मनात ठेवून त्याचे गुलाम असल्यासारखे जगत होते त्यांना मुक्त करावे.

इब्री लोकांस 2:14ब-15

बायबलमध्ये सैतान हा यमासारखा आहे कारण त्याने आम्हास मृत्यूच्या बंधनात ठेवले आहे. खरे म्हणजे जसा यम सत्यवानच्या शरीरासाठी वाद घालतो तसेच बायबल  दुसर्या समयाविषयी सांगते की कशाप्रकारे सैतानाने एका शरीराविषयी वाद घातला, जेव्हा

मीखाएल जो मुख्य देवदूत, यानेजेव्हा मोशेच्या शरीराविषयी सैतानाबरोबर वाद घातला तेव्हा त्यानेसुद्धा त्याच्याविरुद्ध अपमानस्पद आरोप करण्याचे धाडसकेले नाही. तो फक्त म्हणाला, “प्रभू तुला धमकावो.”

यहूदा 1:9

सावित्री आणि सत्यवान यांच्या कथेतल्या यमाप्रमाणे, सैतानालासुद्धा मोशेसारख्या थोर संदेष्ट्याच्या शरीरावर वाद घालण्याचे सामर्थ्य आहे, तर आमच्या पाप आणि भ्रष्टाचारामुळे, त्याला मृत्यूवर नक्कीच सामर्थ्य आहे. देवदूतसुद्धा हे जाणतात की केवळ परमेश्वर – निर्माणकर्ता देव – याला मरणात सैतानास फटकार लावण्याचे सामर्थ्य आहे.

येथे, ‘अंकुरा’ मध्ये असे अभिवचन आहे की भविष्यात परमेश्वर आम्हाला ‘नीतिमत्त्व’ देईल, जेणेकरून आम्हास मृत्यूवर विजय मिळविता येईल.

कसे?

जखऱ्या या विषयावर विचार मांडत असतांना पुढे आणखी माहिती देतो, येणाऱ्या अंकुराच्या नावाचे देखील सविस्तर भाकित सांगतो देखील जे सावित्री आणि सत्यवान यांच्या कथेशी समांतर आहे ज्यांनी मृत्यूचा (यम) धिक्कार केला, जे आपण पुढे पाहू

कुरुक्षेत्रातील युद्धासमान : येणाऱ्या ‘अभिषिक्त’ शासकाविषयी भविष्यवाणी झाली

भगवद्गीता ही महाभारत महाकाव्याच्या बुद्धीमत्तेचा केन्द्रबिंदू आहे. गीता किंवा गीत (गाणे) म्हणून लिहिण्यात आले असले तरीही आज सामन्यतया त्याचे वाचन केले जाते. गीतेत कुरुक्षेत्र येथे झालेल्या महायुद्धाच्या आधी – राजघराण्याच्या दोन पक्षामध्ये  झालेल्या युद्धाच्या आधी – भगवान श्रीकृष्ण आणि शाही योद्धा अर्जुन यांच्यातील संभाषण दिलेले आहे. पुरातन शाही राजवंशाचा संस्थापक, राजा कुरु याच्या राजघराण्याच्या दोन शाखांचे योद्धे व राज्याधीश या आगामी युद्धात एकमेकांचा सामना करीत उभे ठाकले होते. पांडव आणि कौरव हे चुलतभाऊ राजवंशाच्या कोणत्या पक्षास राज्य करण्याचा अधिकार आहे – पांडव राजा युधिष्ठिर किंवा कौरव राजा दुर्योधन, याविषयी युद्ध करणार होणार होते. दुर्योधनाने युधिष्ठिराचे सिंहासन बळकावले होते म्हणून युधिष्ठिर आणि त्याचे पांडव सहयोगी ते परत मिळवण्यासाठी युद्धावर निघाले होते. पांडव योद्धा अर्जुन आणि भगवान श्रीकृष्ण यांच्यामधील भगवद्गीता संभाषण कठीण परिस्थितींत खरी बुद्धी यावर लक्ष केंद्रित करते ज्याद्वारे आध्यात्मिक स्वातंत्र्य आणि आशीर्वाद लाभतो.

स्तोत्रे हे बायबलमधील हिब्रू वेद पुस्तक महाकाव्यातील बुद्धिमत्ता साहित्याचे केंद्रबिंदू आहेत. जरी गाणे (गीता) म्हणून लिहिलेले असले तरीही आज सामान्यतया त्याचे वाचन केले जाते. स्तोत्र दोनमध्ये दोन विरोधी शक्तींमध्ये होणाऱ्या युद्धाच्या आधी, परमोच्च परमेश्वर आणि त्याचा अभिषिक्त ख्रिस्त (= शासक) यांच्यातील संभाषणाचे वर्णन केले आहे. या आगामी युद्धाच्या दोन्ही बाजूंस महान योद्धे आणि राज्यकर्ते आहेत. एकीकडे एक राजा आहे जो  पूर्वज राजवंशाचा संस्थापक राजा दावीद याचा वंशज आहे. कोणत्या पक्षाला राज्य करण्याचा अधिकार आहे या विषयावरून दोन्ही पक्ष युद्धास उभे ठाकले आहेत. प्रभू आणि त्याचा शासक यांच्यातील स्तोत्र 2 चे संभाषण स्वातंत्र्य, बुद्धी आणि आशीर्वाद यांस स्पर्शून जाते.

यात साम्य आहे असे तुम्हाला वाटत नाही?

जसे भगवद्गीता हे संस्कृत वेदांचे बौद्धिक ज्ञान समजण्याचे प्रवेशद्वार आहे, तसेच स्तोत्रे हे हिब्रू वेदाचे (बायबल) बौद्धिक ज्ञानप्राप्तीचे प्रवेशद्वार आहे. हे ज्ञान प्राप्तत करण्यासाठी आपल्याला स्तोत्र आणि त्याचा मुख्य रचनाकार राजा दावीद यांच्याविषयी पार्श्वभूमीची थोडी माहिती हवी.

दावीद राजा कोण होता आणि स्तोत्रे काय आहेत?

राजा दावीद, स्तोत्रे आणि इतर हिब्रू ऋषी आणि ऐतिहासिक समयरेखेतील लेखनकार्य

इस्त्राएलींच्या इतिहासामधून घेतलेल्या समयरेखेवरून आपण पाहू शकता की दावीद  इ.स.पू. सुमारे 1000 वर्षे, श्री अब्राहमानंतर हजार वर्षांनंतर आणि श्री मोशेनंतर 500 वर्षांनंतर जगला. दावीद मेंढपाळ म्हणून आपल्या कुटुंबाची मेंढरे पाळत असे. एक मोठा शत्रू, राक्षस म्हणावा असा, गल्याथ याने इस्राएलींवर विजय मिळवण्यासाठी सैन्याचे नेतृत्व केले, आणि त्यामुळे इस्राएली लोक निराश व पराभूत झाले. दाविदाने गल्याथाला आव्हान केले आणि युध्दात त्याला ठार केले. एका थोर योद्ध्यावरील एका तरुण मेंढपाळ मुलाच्या या उल्लेखनीय विजयामुळे दावीद प्रसिद्ध झाला.

तथापि, दीर्घ आणि कठीण अनुभवांनंतरच तो राजा झाला कारण त्याचे अनेक शत्रू होते, परदेशात तसेच इस्राएली लोकांमध्ये देखील, जे त्याचा विरोध करीत होते.. दावीदाने शेवटी त्याच्या सर्व शत्रूंवर विजय मिळविला कारण त्याचा देवावर विश्वास होता आणि देवाने त्याला मदत केली. बायबलमधील हिब्रू वेदांमधील अनेक पुस्तके दाविदाच्या या संघर्षाचे व विजयाचे विजयाचे वर्णन करतात.

देवासाठी सुंदर गीते आणि कविता लिहिणारा संगीतकार म्हणून देखील दावीद प्रसिद्ध होता. ही गीते व कविता ईश्वरप्रेरित आहेत आणि वेद पुस्तकांमधील स्तोत्रांचे पुस्तक म्हणून ओळखले जातात.

स्तोत्रांमध्ये ‘ख्रिस्ताविषयी’ भविष्यवाणी

एक महान राजा आणि योद्धा असला तरी, दाविदाने स्तोत्रात ‘ख्रिस्ताविषयी’ लिहिले आहे की तो त्याच्या राजवंशातून येईल जो सामर्थ्य व अधिकार याबाबत त्याच्या पेक्षा श्रेष्ठ असेल. हिब्रू वेदाच्या (बायबल) स्तोत्र २ मध्ये ख्रिस्ताचा परिचय  अशाप्रकारे करण्यात आला आहे, भगवद्गगीतेच्या शाही युद्धाच्या दृष्यासमान दृष्य येथे मांडण्यात आले आहे.

1राष्ट्रांनी दंगल का मांडली आहे? लोक व्यर्थ योजना का करीत आहेत?

2परमेश्वराविरुद्ध व त्याच्या ‘अभिषिक्ता’ विरुद्ध पृथ्वीवरील राजे उठले आहेत, सत्ताधीश एकत्र जमून मसलत करीत आहेत की,

3“चला, आपण त्यांची बंधने तोडून टाकू, आपणांवरील त्यांचे पाश फेकून देऊ.”

4स्वर्गात जो राजासनारूढ आहे तो हसत आहे; प्रभू त्यांचा उपहास करीत आहे.

5पुढे तो त्यांच्याशी क्रोधयुक्त होऊन बोलेल, तो संतप्त होऊन त्यांना घाबरे करील.

6तो म्हणेल, “मी आपल्या पवित्र सीयोन डोंगरावर आपला ‘राजा’ अधिष्ठित केला आहे.”

7मी परमेश्वराचा निर्णय कळवतो; तो मला म्हणाला, “तू माझा पुत्र आहेस, आज मी तुला जन्म दिला आहे;

8माझ्याजवळ माग म्हणजे मी तुला राष्ट्रे वतनादाखल देईन, पृथ्वीच्या दिगंतापर्यंतचे स्वामित्व तुला देईन;

9लोहदंडाने तू त्यांना फोडून काढशील; कुंभाराच्या मडक्यासारखा त्यांचा चुराडा करशील.”

10राजांनो, आता शहाणे व्हा, पृथ्वीवरील न्यायाधीशांनो, बोध घ्या.

11भीड धरून परमेश्वराची सेवा करा, कंपित होऊन हर्ष करा.

12पुत्राने रागावू नये आणि तुम्ही वाटेने नाश पावू नये, म्हणून त्याचे चुंबन घ्या; कारण त्याचा क्रोध त्वरित पेटेल; त्याला शरण जाणारे सगळे धन्य होत.

स्तोत्र 2 – ‘ख्रिस्त’ राजा

येथे समान परिच्छेद आहे परंतु ग्रीक भाषेत पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे आहे.

तर राष्ट्रांचे लोक इतके का रागावले आहेत? ती राष्ट्रे अशा मूर्खासारख्या योजना का आखीत आहेत?
त्यांचे राजे आणि पुढारी एकत्र येऊन परमेश्वराशी आणि त्याने निवडलेल्या राजांशी भांडले.

स्तोत्र 2:1-2 – मूळ भाषेत हिब्रू आणि ग्रीक (LXX)

[Photo]

कुरुक्षेत्राच्या युद्धाचे परिणाम

आपण पाहू शकता की, स्तोत्र २ मधील ‘ख्रिस्त’/‘अभिषिक्त’ याचा संदर्भ प्रसंग भगवद्गीतेतील कुरुक्षेत्राच्या युद्धाप्रमाणे आहे. परंतु जेव्हा आपण इतक्या पूर्वी लढण्यात आलेल्या कुरुक्षेत्राच्या युद्धाच्या परिणामाबद्दल विचार केला असता काही फरक दिसून येतात. अर्जुन आणि पांडव यांनी युद्ध जिंकले, आणि म्हणून सत्ता व राज्यकारभार बदलून कौरवांकडून पांडवांकडे गेला आणि युधिष्ठिर योग्य राजा बनला. पाचही पांडव बंधू आणि कृष्ण 18 दिवसांच्या लढाईत जिवंत वाचले, परंतु केवळ काही मोजकेच लोक वाचले – इतर सर्व मारले गेले. पण युद्धाच्या नंतर युद्धानंतर केवळ 36 वर्षे राज्य केल्यावर, युधिष्ठिराने सिंहासनाचा त्याग केला, आणि अर्जुनाचा नातू, परीक्षित याला राजाची पदवी बहाल केली. त्यानंतर तो द्रौपदी आणि त्याच्या भावांसोबत हिमालयास रवाना झाला. द्रौपदी आणि भीम, अर्जुन, नकुलसहदेव ह्या चार पांडवांस प्रवासादरम्यान मरण आले. युधिष्ठिरास स्वतःस स्वर्गात प्रवेश देण्यात आला. कौरवांची आई, गांधारी, युद्ध न थांबविल्याबद्दल कृष्णावर संतापली होती, म्हणून तिने त्याला शाप  दिला आणि युध्दानंतर 36 वर्षांनंतर दोन कुळांतील लढाईमुळे चुकून बाण लागल्यामुळे त्याचा मृत्यू झाला. कुरुक्षेत्रातील युद्ध आणि त्यानंतर कृष्णाच्या हत्येमुळे जगाचा कलीयुगात प्रवेश झाला.

तर कुरुक्षेत्रातील युद्धापासून आपल्याला काय मिळाले?

आमच्यासाठी कुरुक्षेत्राच्या युद्धाची फळे

आमच्यासाठी, जे हजारो वर्षांनंतर जगत आहेत, आम्ही आम्हाला स्वत:ला जास्त गरजवंत म्हणून पाहतो. आपण संसारात राहतो, सतत वेदना, आजार, वृद्धत्व आणि मृत्यूच्या छायेखाली जगत असतो. आम्ही अशा शासनाधीन राहतो जे सामान्यतया भ्रष्ट असतात आणि राज्यकर्त्यांच्या श्रीमंत आणि वैयक्तिक मित्रांना मदत करतात. कलियुगाचे परिणाम आपल्याला अनेकप्रकारे जाणवतात.

अशा शासनासाठी जे भ्रष्टाचाराला चालना देणार नाही, असा समाज जो कलियुगाच्या अधीन नाही, आणि संसारातील कधीही न संपणारे पाप आणि मृत्यू यापासून वैयक्तिक सुटका मिळावी म्हणून आपण तळमळत आहोत.

स्तोत्र 2 च्या येणाऱ्या ‘ख्रिस्तापासून’ आमच्यासाठी फळे

स्तोत्र २ मध्ये परिचय केलेला ‘ख्रिस्त’ आपल्या गरजा कशा पूर्ण करील हे हिब्रू ऋषींनी स्पष्ट केले आहे. या गरजा भागविण्यासाठी युद्ध आवश्यक ठरेल, पण हे कुक्षेत्राच्या युद्धापेक्षा वेगळे आणि स्तोत्र २ मध्ये चित्रित करण्यात आलेल्या युद्धापेक्षा देखील वेगळे युद्ध आहे. हे असे युद्ध आहे जे केवळ ‘ख्रिस्त’ करू शकतो. हे संदेष्टे हे सांगतात की सामर्थ्याने व बळाने सुरुवात करण्याऐवजी ख्रिस्त पाप व मृत्यूपासून आपली मुक्तता करण्यासाठी आमच्या गरजेत आमची सेवा करण्याद्वारे सुरूवात करतो. ते दाखवतात की स्तोत्र 2 कडे जाण्याच्या मार्गाकडे, जेथे एके दिवशी ते जाऊन पोहोचतील, राज्य बळकावणाऱ्या दुसऱ्या शत्रूस पराभूत करण्यासाठी दुसऱ्या लढाईचा लांब वळणदार मार्ग घेण्याची गरज होती,  सैन्य शक्तीद्वारे नव्हे, तर संसाराचे कैदी असलेल्यांसाठी प्रेम व बलिदान याद्वारे. आम्ही दाविदाच्या राजकीय वंशवृक्षाच्या मृत मूळातून फुटलेल्या शाखेसोबत या प्रवासास प्रारंभ करतो.

राजप्रमाणे : येशू ख्रिस्ताच्या ‘ख्रिस्त’ चा अर्थ काय?

मी कधीकधी लोकांना विचारतो की येशूचे आडनाव काय होते. सामान्यतया ते उत्तर देतात,

“मला वाटते की त्याचे आडनाव‘ ख्रिस्त ’होते पण मला खात्री नाही”.

मग मी विचारतो,

“मग जेव्हा येशू लहान होता तेव्हा योसेफ ख्रिस्त आणि मेरी ख्रिस्त लहान येशू ख्रिस्ताला बाजारात घेऊन गेले काय?”

असे म्हटल्यास, ते समजतात की ‘ख्रिस्त’ हे येशूचे कौटुंबिक नाव नाही. तर, ‘ख्रिस्त’ काय आहे? ते कोठून येते? याचा अर्थ काय? अनेक लोकांस आश्चर्य वाटते, म्हणजे, ‘ख्रिस्त’ ही एक पदवी आहे जिचा अर्थ आहे ‘राज्यकर्ता’ किंवा ‘राज्य करणारा’. हे ‘राज’ या पदवीसारखे नव्हे, स्वातंत्र्यापूर्वी भारतावर राज्य करणाऱ्या ब्रिटीश राजप्रमाणे.

भाषांतर विरुद्ध लिप्यंतरण

आपण प्रथम भाषांतराच्या काही मुलभूत गोष्टी समजून घेतल्या पाहिजेत. भाषांतरकार कधीकधी अर्थाऐवजी, विशेषेकरून नावे आणि पदव्यांऐवजी समान ध्वनीद्वारे अनुवाद ध्वनीनसार भाषांतर करण्याची निवड करतात. यास लिप्यंतरण म्हटले जाते. उदाहरणार्थ, “कुंभमेला”  हे मराठी कुंभमेळा या शब्दाचे इंग्रजी लिप्यंतरण आहे. मेळा अर्थात मेला ’म्हणजे ‘फेअर’ किंवा ‘फेस्टिव्हल’ असले तरी कुंभफेअर ऐवजी कुंभमेला  हा शब्द इंग्रजीत आणला गेला आहे. “राज” हे हिंदी “राज” चे इंग्रजी लिप्यंतरण आहे. जरी राज या शब्दाचा अर्थ आहे ‘राज्य’ हा शब्द “ब्रिटिश रूल” ऐवजी “ब्रिटिश राज” च्या ध्वनीद्वारे इंग्रजी भाषेत आणला गेला. वेद पुस्तकम (बायबल) सह, भाषांतरकारांना हे ठरवावे लागत असे की कोणत्या नावांचे व पदव्यांचे भाषांतर (अर्थाने) आणि लिप्यंतरण (ध्वनीद्वारे) करायचे आहे. कोणताही विशिष्ट नियम नाही.

सेप्टुआजिंट

बायबलचे भाषांतर प्रथम ख्रिस्तपूर्व 250 मध्ये करण्यात आले होते जेव्हा हिब्रू वेदाचे (जुना करार) ग्रीक भाषेत भाषांतर करण्यात आले होते – त्यावेळची आंतरराष्ट्रीय भाषा. या भाषांतरास सेप्टुआजिंट (किंवा LXX) म्हणून ओळखले जाते आणि ते खूप प्रभावी होते. नवीन करार ग्रीक भाषेत लिहिलेला असल्याने, जुन्या करारातील त्याची अनेक अवतरणे सेप्टुआजिंटमधून घेतली आहेत. 

सेप्टुआजिंटमध्ये भाषांतर आणि लिप्यंतरण

ही प्रक्रिया तसेच आधुनिक काळातील बायबलवर तिचा कसा परिणाम घडतो हे खालील आकृतीत दाखविण्यात आले आहे

मूळभाषांतून आधुनिक बायबलमध्ये भाषांतर

मूळ हिब्रू जुना करार (ख्रि. पू. 1500 – 400 या दरम्यान लिहिलेले) हा चतुष्पाद  #1 मध्ये दाखविण्यात आला आहे. कारण सेप्टुआजिंट हे ख्रि. पू. 250 हिब्रू –> ग्रीक भाषांतर चतुष्पाद #1 ते #2 पर्यंत जाणाऱ्या बाणाच्या रूपात दाखविले गेले आहे. नवीन करार ग्रीक भाषेत (सन 50-90) लिहिण्यात आला होता, म्हणून #२ मध्ये जुना आणि नवीन करार दोन्हींचा समावेश आहे. तळाशी अर्ध्या भागात (#3) बायबलच्या आधुनिक भाषेचे भाषांतर आहे. जुना करार (हिब्रू वेद) मूळ हिब्रू (1 –> 3) मधून भाषांतरित केला गेला आहे आणि नवीन कराराचे ग्रीक (2 –> 3) भाषेतून भाषांतर करण्यात आले आहे. यापूर्वी स्पष्ट केल्याप्रमाणे भाषांतरकारांनी नावे व पदव्या याबाबतीत निर्णय घ्यावा. हे लिप्यंतरण आणि भाषांतर असे नाव दिलेल्या निळ्या बाणांनी दाखविलेले आहे, हे दाखविण्यासाठी की भाषांतरकार दोन्हींपैकी कोणत्याही एकाचा उपयोग करू शकतात.

‘ख्रिस्त’ चे मूळ

आता ‘ख्रिस्त’ या शब्दावर लक्ष केंद्रित करून, वरील प्रक्रियेचे अनुसरण करा.

बायबलमध्ये ‘ख्रिस्त’ कोठून आला आहे?

हिब्रू जुन्या करारात ‘מָשִׁיחַ’ (mashiyach ) पदवी आहे, जिचा अर्थ आहे ‘अभिषिक्त’ किंवा ‘समर्पित व्यक्ति’ जसे की राजा किंवा राज्यकर्ता. त्या काळातील इब्री राजांना राजा होण्यापूर्वी अभिषेक करण्यात येत असे (विधियुक्त पद्धतीने तेलाचा अभ्यंग केला जात असे), अशाप्रकारे ते अभिषिक्त किंवा मसियाच होते. मग ते राज्यकर्ते बनत, परंतु त्यांचे राज्य देवाच्या स्वर्गीय शासनाच्या अधीन असे, त्याच्या नियमानुसार. या अर्थाने जुन्या करारातील इब्री राजे राजसारखे होते. या राजने दक्षिण आशियातील ब्रिटीश प्रांतांवर राज्य केले, परंतु ब्रिटेनमधील सरकारच्या अधीन राहून, त्याच्या कायद्यानुसार.

जुन्या करारामध्ये एका विशिष्ट मशियाच्या (अर्थात ’ख्रिस्त’) येण्याची भविष्यवाणी केली गेली होती जो एक अद्वितीय राजा असणार होता. जेव्हा ख्रि. पू. 250 मध्ये सेप्टुआजिंटचे भाषांतर झाले, तेव्हा भाषांतरकारांनी ग्रीक भाषेतील समान अर्थाचा शब्द  Χριστός  निवडला,  (क्रिस्टॉससारखा वाटतो), chrio क्रिओच्या आधारे, ज्याचा अर्थ विधियुक्त पद्धतीने तेल लावणे असा आहे.  म्हणून हिब्रू ‘मशिया’ चे भाषांतर ग्रीक सेप्टुआजिंटमधील  Χριστός च्या अर्थाने (ध्वनीद्वारे लिप्यंतरित नाही) केले गेले. नव्या कराराच्या लेखकांनी ख्रिस्त हा भविष्यवाणी केलेला ‘मशिया’ म्हणून ज्याविषयी भविष्यवाणी करण्यात आली होती त्या येशूस ओळखण्यासाठी क्रिस्टॉस या शब्दाचा उपयोग सुरू ठेवला.

युरोपियन भाषांमध्ये, समान अर्थ असलेला कोणताही स्पष्ट शब्द नव्हता म्हणून नवीन कराराचा ग्रीक ‘क्रिस्टॉस’ याचे ‘ख्रिस्त’ असे लिप्यंतरण करण्यात आले. ‘ख्रिस्त’ हा शब्द जुन्या करारात मूळ असलेले एक अत्यंत विशिष्ट नाव आहे, हिब्रूमधून ग्रीकमध्ये भाषांतर झालेले, आणि नंतर ग्रीकमधून आधुनिक भाषांमध्ये लिप्यंतरणाद्वारे आले. जुना कराराचे भाषांतर थेट हिब्रूमधून आधुनिक भाषांमध्ये करण्यात आले आहे आणि भाषांतरकार मूळ हिब्रू ‘मशिया’ संबंधाने भिन्न निवड करतात. काही बायबल ‘मशिया’ चे रूपांतर ‘मशिया’ च्या रूपात करतात, तर काहीजण “अभिषिक्त” असा अर्थ लावून भाषांतर करतात. ख्रिस्तासाठी हिंदी भाषेचा एक शब्द (मसीह) अरबीमधून लिप्यंतरित आहे, जो मूळ हिब्रूमधून लिप्यंतरित केला गेला. म्हणून त्याचा उच्चार ‘मसीह’ मूळ शब्दाच्या अगदी जवळ आहे.

ग्रीक सेप्टुआजिंटमध्ये हिब्रू शब्द מָשִׁיחַ (मसिया, मसिहा) चे भाषांतर “क्रिस्टॉस” म्हणून केले गेले आहे. यावरून मराठीत हे “ख्रिस्त” म्हणून भाषांतरित केले गेले आहे आणि ते “क्राईस्ट” सारखे वाटते. ख्रिस्तासाठी दिलेला मराठी शब्द ग्रीक शब्द “ख्रिस्तोस” मधून लिप्यंतरित केला गेला आहे आणि म्हणूनच त्याचा उच्चा क्रिस्तू (kristū) असा केला जातो.

जुन्या करारात आपण सामान्यतः ‘ख्रिस्त’ हा शब्द पाहत नाही, त्यामुळे जुन्या कराराशी त्याचा संबंध नेहमीच स्पष्ट असत नाही. परंतु या अभ्यासावरून आपण हे जाणतो की ‘ख्रिस्त’ = ‘मशीहा’ = ‘अभिषिक्त’ आणि ती एक विशिष्ट पदवी होती.

ख्रिस्ताची  1 ल्या शतकात प्रतीक्षा

आता आपण शुभवर्तमानावरून काही निरीक्षणे करू या. खाली राजा हेरोदची प्रतिक्रिया आहे जेव्हा मागी लोक यहूद्यांच्या राजाचा शोध करीत आले, हा नाताळाच्या कथेचा एक भाग आहे.  लक्ष द्या, जरी येशूविषयी विशेष उल्लेख नसला तरी, ख्रिस्ताच्या आधी इंग्रजीत ‘निश्चयवाचक उपपद’ येते.

हे ऐकून हेरोद राजा तसेच यरुशलेम नगराचे रहिवासी घाबरुन गेले.
मग त्याने यहूदी लोकांचे सर्व मुख्य याजक व नियमशास्त्राचे शिक्षक यांना बोलाविले आणि विचारले की, “ख्रिस्ताचा जन्म कोठे होणार होता?”

मत्तय 2:3-4

हेरोद आणि त्याचे सल्लागार यांस ‘हा ख्रिस्त’ ही कल्पना चांगली समजली होती हे तुम्ही पाहताच – आणि येथे तो शब्द येशूचा विशिष्टरित्या उल्लेख करीत नाही. यावरून दिसून येते की ‘ख्रिस्त’ जुन्या करारातून येतो, जसे 1 ल्या शतकातील लोक ग्रीक सेप्टुआजिंटमध्ये वाचत ( हेरोद आणि त्याच्या सल्लागाराप्रमाणे). ‘ख्रिस्त’ ही एक पदवी होती (आणि आहे), नाव नव्हते, जी शासक किंवा राजास दर्शविते. यामुळेच हेरोद ‘घाबरला’ कारण दुस‍ऱ्या राजाच्या आगमनाच्या शक्यतेने तो भयभीत झाला. आपण ही कल्पना मनातून काढून टाकू शकतो की ‘ख्रिस्त’ हा ख्रिस्ती लोकांद्वारे केलेला शोध होता. त्यांच्या ख्रिस्ती होण्यापूर्वी शेकडो वर्षे आधी ही पदवी वापरली जात असे.

ख्रिस्ताच्या अधिकाराचा विरोधाभास

येशूच्या प्रारंभिक अनुयायांना ही खात्री होती की येशू हा येणारा ख्रिस्त आहे ज्याच्याविषयी हिब्रू वेदात भविष्यवाणी केली होती, तर इतरांनी या विश्वासाला विरोध केला.

का?

प्रेम किंवा सामर्थ्यावर आधारित नियमांबद्दल हे उत्तर विरोधाभास ठरविते. ब्रिटिश राजवटीखाली भारतावर राज्य करण्याचा अधिकार राजला होता. पण भारतावर राज्य करण्याचा अधिकार त्यांना मिळाला कारण राज प्रथम सैन्यशक्तीनिशी आला आणि त्याने आपल्या सामर्थ्याने बाह्य अधीनता अमलात आणली. जनतेला राजविषयी प्रेम नव्हते आणि गांधीसारख्या पुढाऱ्याद्वारे राज संपुष्टात आले.

ख्रिस्त म्हणून येशूला जरी अधिकार असला तरीही, तो अधीनतेची मागणी करावयास आला नाही. तो प्रेम अथवा भक्तीवर आधारित सार्वकालिक राज्याची स्थापना करावयास आला होता, आणि यासाठी एका बाजूला सत्ता आणि अधिकार यांच्यातील विरोधाभास तर दुस‍ऱ्या बाजूला प्रेमाची गरज होती. ‘ख्रिस्ताचे’ आगमन समजून घेण्यात आम्हाला मदत करण्यासाठी हिब्रू ऋषींनी हा विरोधाभास शोधून काढला. आम्ही हिब्रू वेदांतील ‘ख्रिस्ता’ च्या पहिल्या आगमनावरून आपण त्यांच्या अंतर्दृष्टींचे अनुसरण करतो, हिब्रू राजा दावीद याजपासून ख्रि.पू. 1000 च्या सुमारास.

यहूद्यांचा इतिहास? भारतात आणि जगभरात

भारतात यहूदी लोकांचा दीर्घकालीन इतिहास आहे, येथे हजारों वर्षे राहून, त्यांनी भारतीय समाजजीवनाच्या संकीर्ण रचनेत एक लहानसा समाज स्थापन केला. इतर अल्पसंख्यकांपेक्षा भिन्न (जसे जैन्, शीख, बौद्ध), आपले निवासस्थान बनविण्यासाठी भारताबाहेरून आले. 2017च्या उन्हाळ्यात भारताचे पंतप्रधान मोदी यांनी इस्राएलास भेट देण्यापूर्वी त्यांनी इस्राएलचे पंतप्रधान, नेतनयाहूसोबत एक सहसंपादकीय लिहिले. आपल्या लिखाणात त्यांनी भारतात यहूद्यांच्या या स्थलांतराविषयी लिहिले :

भारतात यहूदी समाजाचे नेहमीच स्नेहपूर्ण व आदराने स्वागत करण्यात आले आणि त्यांना कधीही छळास तोंड द्यावे लागले नाही. 

खरे म्हणजे, भारताच्या इतिहासावर यहूद्यांचा एक गंभीर प्रभाव पडला आहे, त्यांनी भारतीय इतिहासाच्या हट्टी रहस्याचे समाधान केले आहे – भारतात लेखनाचा उदय कसा झाला? या प्रश्नाचे उत्तर भारतीय संस्कृतीच्या सर्व उत्कृष्ट साहित्यावर छाप बसविते.

भारतातील यहूदी इतिहास

जरी भिन्न असले, तरीही परंपरागत भारतीय पोशाखाचा स्वीकार करण्याद्वारे यहूद्यांनी स्वतःस भारतात शामिल करून घेतले

यहूदी समुदाय भारतात केव्हापासून आहेत? टाईम्स ऑफ इस्राएलने अलीकडे प्रकाशित एका लेखात या गोष्टीवर जोर दिला की ‘27 शतकांनंतर मनश्शेचा वंश (बेने मनश्शे) मिझोराममधून इस्राएलास परतत आहे. याचा अर्थ त्यांचे पूर्वज मूलतः येथे ख्रि.पू. 700च्या सुमारास आले. आंध्र प्रदेशात राहणारे एफ्राईम वंशातील (बेने एफ्राईम) तेलुगू भाषा बोलणाऱ्या त्यांच्या चुलत बंधूजनांस सामुहिक स्मरण आहे की पर्शिया, अफगानस्थान, तिब्बेट, आणि मग चीनमधून भ्रमण केल्यानंतर, ते 1000 वर्षांपेक्षा अधिक काळपर्यंत भारतात राहिले आहेत. केरळमधील, कोचीन येथील यहूदी तेथे जवळजवळ 2600 वर्षांपासून आहेत. मागील शतकांत यहूदी लोकांनी भारतात लहान परंतु विशिष्ट समुदायांची स्थापना केली. पण आता ते इस्राएल जाण्यासाठी भारत सोडून जात आहेत.

कोचीन येथील यहूदी सिनेगागवरील शिलालेख. मागील शेकडो वर्षे तो तेथे आहे

यहूदी लोक भारतात येऊन कसे राहू लागले? इतक्या वर्षांनंतर ते इस्राएलास का परत जात आहेत? दुसऱ्या कुठल्याही राष्ट्राच्या तुलनेत आम्हास त्यांच्या इतिहासाची अधिक तथ्ये माहीत आहेत. समयरेखेचा उपयोग करून त्यांच्या इतिहासाचा सारांश मांडण्यासाठी आपण या माहितीचा उपयोग करू.

अब्राहाम : यहूदी कुटूंबाची सुरूवात होते

समयरेखेची सुरूवात अब्राहामाने होते. त्याला राष्ट्रांचे अभिवचन देण्यात आले होते आणि परमेश्वराशी त्याची भेट घडून आली ज्याचा शेवट त्याचा पुत्र इसहाक याच्या प्रतीकात्मक बलिदानाने झाला. त्याच्या बलिदानाचे भविष्यातील स्थान चिन्हित करून हे चिन्ह येशूकडे (येशूसत्संग) अंगुलीनिर्देश करीत होते. इसहाकाच्या पुत्रास परमेश्वराने इस्राएल हे नाव दिले. ही समयरेखा हिरव्या रंगात पुढे वाढते जेव्हा इस्राएलचे वंशज मिसर देशात गुलाम होते. ह्या समयाची सुरूवात त्यावेळी झाली जेव्हा इस्राएलाचा पुत्र, योसेफाने (वंशावळी अशी होती : अब्राहाम ->  इसहाक -> इस्राएल (ज्यास याकोबही म्हटले जाते) -> योसेफ), इस्राएली लोकांस मिसर देशात आणले, जेथे नंतर त्यांस गुलाम बनविण्यात आले.

फारोचे गुलाम म्हणून मिसर देशात राहणे

मोशे : देवाच्या मार्गदर्शनाखाली इस्राएल राष्ट्र बनते

मोशेने, वल्हांडणाच्या वेळी आलेल्या पीडेने इस्राएलास मिसर देशाबाहेर नेण्यात नेतृत्व केले, ह्या पीडेने मिसर देशाचा नाश केला आणि इस्राएली लोकांस मिसर देशातून बंधमुक्त करून इस्राएल देशात आणले. त्याच्या मृत्यूपूर्वी, मोशेने इस्राएली लोकांसमोर आशीर्वाद व शाप यांची घोषणा केली (जेव्हा समयरेखा हिरव्या रंगापासून पिवळ्या रंगाकडे जाते). जर त्यांनी देवाच्या आज्ञेचे पालन केले असते तर त्यांना आशीर्वाद प्राप्त झाला असता, पण जर आज्ञापालन केले नाही तर ते शापित ठरले असते. तेव्हापासून इस्राएलचा इतिहास ह्या आशीर्वाद आणि शापाशी जुळलेला होता.

अनेक वर्षे इस्राएली लोक त्यांच्या देशात राहिले पण त्यांस राजा नव्हता, त्यांस यरूशलेमही राजधानीही नव्हती – ती यावेळी इतर लोकांच्या ताब्यात होती. तथापि, ख्रि.पू. 1000च्या सुमारास राजा दाविदाच्या वेळी यात बदल झाला
यरूशलेमाहून राज्य करणाऱ्या दाविदाच्या राजांसोबत जगणे

दावीद यरूशलेमात आपले राजघराणे स्थापन करतो

दाविदाने यरूशलेम जिंकून घेतला आणि त्यास आपले राजधानीचे नगर बनविले. त्याला येणाऱ्या ‘ख्रिस्ताचे’ अभिवचन प्राप्त झाले आणि त्यावेळेपासून यहूदी लोक येणाऱ्या ‘खिस्ताची’ प्रतीक्षा करू लागले. त्याचा श्रीमंत आणि सुप्रसिद्ध, पुत्र शलमोन, त्याच्या जागी राजा झाला आणि त्याने यरूशलेमात मोरिया पर्वतावर पहिले यहूदी मंदिर बनविले. राजा दाविदाचे वंशज सुमारे 400 वर्षांपर्यंत राज्य करीत राहिले आणि हा काळ फिकट निळया रंगात दाखविलेला आहे (ख्रि.पू. 1000-600). हा इस्राएलच्या वैभवाचा काळ होता – त्यांनी अभिवचनांनुसार आशीर्वाद प्राप्त केला. ते एक सामर्थी राष्ट्र होते, त्यांचा समाज प्रगत होता, त्यांची समृद्ध संस्कृती, आणि त्यांचे मंदिरही होते. पण जुना करार ह्या काळात त्यांच्या वाढत्या भ्रष्टाचाराचे देखील वर्णन करतो. या काळात अनेक ऋषींनी इस्राएली लोकांस सावध केले की जर त्यांच्यात बदल झाला नाही तर मोशेचे शाप त्यांच्यावर येऊन पडतील. ह्या ताकिदींकडे त्यांनी दुर्लक्ष केले. या काळात इस्राएलची दोन राज्यांत फूट पडली : इस्राएलचे किंवा एफ्राईमाचे उत्तरेकडील राज्य, आणि यहूदाचे दक्षिण राज्य (आजच्या कोरियनप्रमाणे, एका देशचे लोक दोन देशांत विभाजित – उत्तर आणि दक्षिण कोरिया).

पहिला यहूदी बंदिवास : अश्शूर आणि बेबिलोन

शेवटी, दोन अवस्थांत शाप त्यांच्यावर आला. ख्रि.पू. 722मध्ये अश्शूरी लोकांनी उत्तरी राज्याचा पाडाव केला आणि इस्राएली लोकांस त्यांच्या विशाल साम्राज्याबाहेर हद्द पारपार केले. मिजोराममधील बेने मनश्शे आणि आंध्र प्रदेशातील बेने एफ्राईन या हद्दपार केलेल्या इस्राएली लोकांचे वंशज आहेत. त्यानंतर ख्रि.पू. 586 मध्ये नबूकद्नेस्सर, बेबिलोनचा शक्तिशाली राजा आला – आपल्या शापवाणीत 900 वर्षांपूर्वी मोशेने भाकित केल्याप्रमाणे: 

49 “दूरच्या राष्ट्रातील शत्रूला परमेश्वर तुमच्यावर पाठवील. त्यांची भाषा तुम्हाला समजणार नाही. गरुडांसारखे ते झेपावत येतील. 50 ते क्रूर असतील. वृद्धांचा ते मान राखणार नाहीत. लहानांना दया दाखवणार नाहीत. 51 तुमची जनावरे आणि तुम्ही काढलेले पीक ते नेतील. तुम्ही नष्ट होईपर्यंत ते तुमची लूट करतील. धान्य, द्राक्षारस, तेल, गुरेढोरे, शेळ्यामेंढ्या काही म्हणता काही तुम्हाला उरणार नाही. 52 “ते राष्ट्र तुमच्या नगरांना वेढा घालून हल्ला करील. आपल्या नगराभोवती असणारी उंच आणि भक्कम तटबंदी आपले रक्षण करील असे तुम्हाला वाटेल. पण ती तटबंदी कोसळून पडेल. तुमचा देव परमेश्वर तुम्हांला देणार असलेल्या प्रदेशातील तुमच्या सर्व नगरांना शत्रू वेढा घालेल.

अनुवाद 28:49-52

नबूकद्नेस्सराने यरूशलेम जिंकून घेतले, त्याला आग लावली, आणि मोशेने बांधलेल्या मंदिराचा नाश केला. नंतर त्याने इस्राएली लोकांस बेबिलोन येथे बंदिवासात नेले.

याद्वारे मोशेचे भाकित पूर्ण झाले की

63 “तुमची भरभराट करायला आणि तुमची संख्या वाढवायला जसा त्याला आनंद वाटत होता तसाच आनंद त्याला तुमचा नाश करायला आणि तुम्हांला रसातळाला न्यायला वाटेल. तुम्ही जो देश काबीज करायला जात आहात तेथून तुम्हाला हुसकावून लावले जाईल. 64 परमेश्वर तुम्हाला पृथ्वीच्या या टोकापासून त्या टोकापर्यंत सर्व लोकांमध्ये विखरुन टाकील. तेथे तुम्ही काष्ठपाषाणाच्या मूर्तीची उपासना कराल. तुम्हाला आणि तुमच्या पूर्वजांना माहीत नसलेल्या खोट्यानाट्या देवांची उपासना कराल.

अनुवाद 28:63-64
जिंकल्या गेले आणि बेबिलोन येथे बंदिवासात

केरळमधील कोचीन येथील यहूदी ह्या बंदिवासातील इस्राएली लोकांचे वंशज आहेत. 70 वर्षे, लाल रंगाने दाखविलेला कालावधी, या इस्राएली लोकांस (अथवा यहूदी जसे त्यांस आज म्हटले जाते) अब्राहामास व त्याच्या वंशजांस अभिवचन म्हणून देण्यात आलेल्या देशाबाहेर हद्दपार करण्यात आले होते.

भारतीय समाजात यहूद्यांचा वाटा

आपण लेखनाचा प्रश्न घेतला ज्याच्या उदय भारतात झाला. भारताच्या आधुनिक भाषा ज्यात हिन्दी, बंगाली, मराठी, गुजराथी, तेलूगू, कन्नड, मलयालम आणि तमिळ तसेच प्राचीन संस्कृत ज्यात ऋग्वेदाचे तसेच इतर उत्कृष्ट साहित्याचे लेखन करण्यात आले होते त्यांस ब्राम्ही लिपी  ब्राम्ही लिपी म्हणून वर्गीकरण करण्यात येते कारण त्या सर्वांची व्युत्पत्ती ब्राम्ही लिपी म्हटलेल्या मूळ लिपीपासून होते. आज ब्राम्ही लिपी फक्त अशोक सम्राटाच्या काळातील काही थोडक्या प्राचीन स्मारकांत दिसते.

ब्राम्ही लिपी आधुनिक लिपींमध्ये कशी बदलून गेली हे जरी समजले असले तरीही, हे स्पष्ट नाही की भारताने प्रथम ब्राम्ही लिपीचा स्वीकार कसा केला. विद्वानांचे हे म्हणणे आहे की ब्राम्ही लिपीचा संबंध हिब्रू-फिनिशियन लिपीशी आहे, भारतातील बंदिवासाच्या आणि स्थलांतराच्या काळात इस्राएलचे यहूदी लोक याच लिपीचा उपयोग करीत असत. इतिहासकार अविगडोर सचन (1)असे सूचवितात की जे इस्राएली भारतात स्थिर झाले ते आपल्यासोबत हिब्रू-फिनिशियन घेऊन आले. याद्वारे या रहस्याचे देखील समाधान होते की ब्राम्ही लिपीस तिचे नाव कसे प्राप्त झाले. हा केवळ योगायोग आहे का की ब्राम्ही लिपी फक्त उत्तर भारतात त्याचवेळी प्रकट होते जेव्हा यहूदी त्यांच्या पूर्वजांच्या देशातून, अब्राहामाच्या देशातून हद्दपार केले जाऊन तेथे स्थायी झाले? अब्राहामाच्या वंशजांच्या लिपीचा ज्या स्थानिक लोकांनी स्वीकार केला त्यांनी त्यास (अ) ब्राम्हण लिपी हे नाव दिले. अब्राहामाचा धर्म एका देवाठायी विश्वास होता ज्याची भूमिका मर्यादित नाही. तो प्रथम, अंतिम, आणि सनातन आहे. याच ठिकाणी कदाचित ब्रम्हावरील विश्वासाची देखील सुरूवात झाली, (अ) अब्राहामाच्या लोकांच्या धर्मावरून. यहूदी लोकांनी, आपली लिपी व धर्म भारतात आणून, भारतास जिंकण्याचा आणि तिच्यावर राज्य करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या अनेक आक्रमणकर्त्यापेक्षा तिच्या विचारास आणि इतिहासास अधिक मौलिकरित्या आकार दिला.

आधि हिब्रू वेद, मूलतः हिब्रू फिनिशियन/ब्राम्ही लिपीत, येणाऱ्याविषयी सांगितले आहे, जसे संस्कृत ऋग्वेदात येणाऱ्या पुरुषाचा विषय. पण आपण मध्यपूर्वेतील यहूद्यांच्या पूर्वजांच्या देशातून त्यांच्या बंदिवासानंतर आपण त्यांच्या इतिहासाकडे वळतो.

पर्शियनांच्या बंदिवासातून परतणे

त्यानंतर, पर्शियन सम्राट सायरस याने बेबिलोनचा पाडाव केला आणि सायरस जगातील सर्वात सामथ्र्यवान व्यक्ती बनला. त्याने यहूदी लोकांस त्यांच्या मायदेशी परतण्याची परवानगी दिली.

पर्शियन साम्राज्याचा भाग म्हणून देशात राहणे

तथापि तो आता स्वतंत्र देश नव्हता, ते आता पर्शियातील एक प्रांत बनून राहिले होते. असे 200 वर्षेपर्यंत सुरू राहिले आणि समयरेखेत गुलाबी रंगाने दाखविण्यात आले आहे. या काळात यहूदी मंदिर (ज्यास 2 रे मंदिर म्हटले जाते) आणि यरूशलेम नगर पुन्हा उभारण्यात आले. जरी यहूदी लोकांस इस्राएलास परतण्याची संधी देण्यात आली, तरी अनेक लोक विदेशात बंदिवासात राहिले.

ग्रीकांचा काळ

महान सिकंदरने पर्शियन साम्राज्यावर विजय मिळविला आणि ग्रीक साम्राज्यात दुसरी 200 वर्षे इस्राएलास एक प्रांत बनविण्यात आले. हे गर्द निळ्या रंगाने दाखविण्यात आले आहे.

ग्रीक साम्राज्याचा भाग म्हणून देशात राहणे

रोमी लोकांचा काळ

मग रोमने ग्रीक साम्राज्याचा पाडाव केला आणि ते प्रबळ विश्वशक्ति बनले. यहूदी पुन्हा या साम्राज्यात एक प्रांत बनून राहिले आणि हे हलक्या पिवळ्या रंगाने दाखविले आहे. याच काळात येशू जगला. यावरून हे स्पष्ट होते की रोमी सैनिक शुभवर्तमानाच्या पुस्तकांत का आहेत – कारण येशूच्या जीवनकाळात इस्राएलात यहूदी लोकांवर रोमी लोकांनी राज्य केले.

रोमी साम्राज्याचा भाग म्हणून देशात राहणे

रोमच्या शासनकाळात यहूदी लोकांचा दुसरा बंदिवास

बंबिलोनियनच्या काळापासून (ख्रि. पू. 586) यहूदी लोक जसे दावीद राज्याच्या काळात होते तसे स्वतंत्र नव्हते. त्यांच्यावर इतर साम्राज्यांचे राज्य होते, जसे स्वातंत्र्यापूर्वी ब्रिटिशांनी भारतावर राज्य केले होते तसे. यहूदी लोक यामुळे संतप्त झाले आणि त्यांनी रोमी राज्याविरुद्ध उठाव केला. रोमने येऊन यरूशलेमाचा नाश केला (ईस्वी सन 70), 2 रे मंदिर जाळून टाकले, आणि यहूदी लोकांस रोमी साम्राज्यभर गुलाम म्हणून तडीपार केले. हा दुसरा यहूदी बंदिवास होता. रोम इतके मोठे साम्राज्य होते त्यामुळे शेवटी यहूदी लोकांची संपूर्ण जगात पांगापांग झाली.

सन 70 मध्ये रोमी लोकांनी यरूशलेमाचा आणि मंदिराचा नाश केला.

यहूदी लोकांस जगभर बंदिवासात पाठविण्यात आले. अशाप्रकारे यहूदी लोक जवळजवळ 2000 वर्षे जगले: विदेशात त्यांची पांगापांग झाली आणि त्यांचा या देशांत कधीही स्वीकार करण्यात आला नाही. या वेगवेगळ्या देशांत त्यांनी नियमितपणे मोठ्या छळास तोंड दिले. यहूद्यांचा हा छळ विशेषेकरून यूरोपात खरा ठरला. पश्चिम यूरोपातील, स्पेनमधून, रशियापर्यंत यहूदी लोक बरेचदा अतयंत जोखिमीच्या परिस्थितीत जगले. या छळापासून वाचण्यासाठी यहूदी लोक कोचिनमध्ये येत राहिले.

डेविड सॅसन आणि पुत्र – भारतातील धनसंपन्न बगदादी

17 व्या आणि 18 व्या शतकात यहूदी लोक मध्यपूर्वेतून भारताच्या इतर भागात येऊन पोहोचले, आणि त्यांस बगदादी यहूदी म्हटले जाते, त्यांच्यापैकी बहुतेक लोक मुंबई, दिल्ली आणि कलकत्ता येथे जाऊन वसले. ख्रि. पू. 1500 वर्षांपूर्वीचे मोशेचे शाप या गोष्टीचे यथार्थ वर्णन होते की ते कसे जगले.

65 “या इतर राष्ट्रांमध्ये तुम्हाला शांती लाभणार नाही. परमेश्वर तुमचे मन काळजीने पोखरुन टाकील. तुमचे डोळे शीणतील तुम्ही बेचैन व्हाल.

अनुवाद 28:65

इस्राएलविरुद्ध देण्यात आलेले शाप लोकांस हे विचारण्यासाठी देण्यात आले होते :

24 “‘परमेश्वराने या देशाचे असे का केले? त्याचा एवढा कोप का झाला?’ असे इतर राष्ट्रातील लोक विचारतील. 

अनुवाद 29:24

आणि त्याचे उत्तर होते :

25 त्याचे उत्तर असे की, आपल्या पूर्वजांचा देव परमेश्वर याच्याशी केलेला करार इस्राएलांनी धुडकावून लावल्यामुळे परमेश्वराचा त्यांच्यावर कोप झाला. मिसरमधून या लोकांना बाहेर आणल्यावर परमेश्वराने त्यांच्याशी पवित्र करार केला होता तो यांनी मोडला. 26 हे इस्राएल इतर दैवतांची पूजा करु लागले. यापूर्वी त्यांना हे देव माहीत नव्हते. तसेच इतर दैवतांची पूजा करु नये असे परमेश्वराने त्यांना बजावले होते.27 म्हणून त्यांच्यावर तो क्रुद्ध झाला व या ग्रंथातील शापवाणी त्यांच्या बाबतीत खरी करुन दाखवली. 28 क्रोधायमान होऊन परमेश्वराने त्यांचे या देशातून उच्चाटन केले व आज ते जेथे आहेत तेथे त्यांची रवानगी केली?

अनुवाद 29;25-28

खाली दिलेली समयरेखा हा 1900 वर्षांचा कालावधी दर्शविते. हा कालावधी लांब रंगाच्या लाल गजाने दाखविलेला आहे. 

त्यांच्या बंदिवासाचे दोन काळ दर्शविणारी – मोठ्या प्रमाणात यहूद्यांची ऐतिहासिक समयरेखा

आपण पाहू शकता की यहूदी लोकांना त्यांच्या इतिहासात बंदिवासाच्या दोन काळांतून जावे लागले पण दुसरा बंदिवास पहिल्या बंदिवासापेक्षा फार लांब होता.

20 व्या शतकातील नरसंहार

यहूद्यांविरुद्ध छळाची पराकष्ठा त्यावेळी झाली जेव्हा हिटलरने, नाझी जर्मनीच्या माध्यमाने, यूरोपमध्ये वस्ती करून राहत असलेल्या सर्व यहूद्यांचा नायनाट करण्याचा प्रयत्न केला. त्याला लगभग यश आले होते पण त्याचा पराजय झाला आणि शेष यहूदी बचावले गेले.

आधुनिक इस्राएलचा पुनर्जन्म

ही वस्तुस्थिती की हजारो वर्षांनंतर स्वतःची मायभूमी नसतांनाही स्वतःची ओळख ‘यहूदी’ म्हणून टिकवून ठेवणे उल्लेखनीय आहे. पण याने 3500 वर्षांपूर्वी लिहिलेल्या, मोशेच्या शेवटच्या शब्दांस सत्यापित केले. 1948 मध्ये, संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या माध्यमाने, आधुनिक इस्राएल राज्याचा पुनर्जन्म पाहिला, जसे मोशेने अनेक शतकांपूर्वी लिहिले होते:

3-4 तेव्हा तुमचा देव परमेश्वर तुमच्यावर प्रसन्न होईल, आणि तो तुम्हांला मुक्त करील. तुमची त्याने जेथे जेथे पांगापांग करुन टाकली होती तेथून तो तुम्हाला परत आणील. मग ते देश किती का लांबचे असेनात! पुन्हा आपल्या पूर्वजांच्या देशात तुम्ही याल आणि तो देश तुमचा होईल. परमेश्वर तुमचे कल्याण करील आणि पूर्वजांना मिळाले त्यापेक्षा कितीतरी अधिक तुम्हांला मिळेल. पूर्वी कधी नव्हती एवढी तुमची लोकसंख्या वाढेल.

अनुवाद 30:3-5

प्रचंड विरोध असतांनाही ह्या राज्याची स्थापना झाली हे देखील लक्षात घेण्यासारखे होते. शेजारच्या बहुसंख्य राष्ट्रांनी 1948मध्ये… 1956 मध्ये …1967 मध्ये आणि पुन्हा 1973 मध्ये इस्राएल विरुद्ध युद्ध केले. अतिशय लहान देश, इस्राएलने, कधी कधी एकाच वेळी पाच राष्ट्रांस लढा दिला. तरीही इस्राएलचा केवळ बचावच झाला नाही, तर त्याचा भूभाग वाढला. 1967 मध्ये सहा दिवसांच्या युद्धात, दाविदाने 3000 वर्षांपूर्वी स्थापन केलेले ऐतिहासिक राजधानीचे शहर, यरूशलेम इस्राएलने पुन्हा काबिज केले. इस्राएल राज्याच्या निर्मितीचा परिणाम, आणि या युद्धाच्या परिणामांनी आज आमच्या जगात सर्वात कठीण राजकीय समस्यांपैकी एक उत्पन्न केली आहे. 

मोशेने भाकित केल्याप्रमाणे आणि येथे पूर्णपणे शोध घेतल्याप्रमाणे, इस्राएलच्या पुनर्जन्माने भारतातील यहूदी लोकांस इस्राएल देशास परतण्याची प्रेरणा दिली. इस्राएल देशात आता 80000 यहूदी राहत आहेत ज्याची आई किंवा वडील भारतातून आहे आणि भारतात केवळ 5000 यहूदी वाचले आहेत. मोशेच्या आशीर्वादाप्रमाणे त्यांस ‘दूर देशातून’ (मिझोरामसारख्या) ‘एकत्र’ करून आणत आहे. मोशेने लिहिले की यहूदी आणि गैरयहूदी दोघांनी या अर्थाकडे लक्ष द्यावे.

(1) डॉ. अविगडोर सचन, इन द फुटस्टेप्स ऑ फ द लॉस्ट टेन ट्राईब्ज पृ. 261

लक्ष्मीपासून शिवापर्यंत : श्री मोशेचे आशीर्वाद आणि शाप आज कसे प्रतिध्वनित होतात

जेव्हा आपण आशीर्वादाचा आणि धनसंपत्तीचा विचार करतो तेव्हा आमचे मन भाग्य, यश आणि संपत्तीची देवी, लक्ष्मी हिच्याकडे जाते. लोभ न धरता सत्कृत्य केल्यास ती परिश्रमास यश आशीर्वाद देते. क्षीरसागर घुसळून काढण्याच्या गाथेत, इंद्राने पवित्र फुले फेकून देऊन अपमान केल्यामुळे लक्ष्मीने देवांस सोडून क्षीरसागरात प्रवेश केला. तथापि, तिने परत यावे म्हणून हजार वर्षे समुद्रमंथन केल्यानंतर, ती आपल्या पुनर्जन्माने विश्वासू लोकांस आशीर्वाद देते.

जेव्हा आपण विनाश, विध्वंस, आणि सर्वनाशाचा विचार करतो तेव्हा आमचे मन भैरवाकडे जाते, शिवाचा भयानक अवतार, किंवा शिवाच्या तिसऱ्या नेत्राकडे. ती बहुतेकदा बंद असते जेव्हा तो ते उघडतो तेव्हा ते दुष्कर्म करणाऱ्याच्या विनाशासाठी असते. लक्ष्मी आणि शिव दोघांकडे भक्तांचे बरेच लक्ष असते, कारण लोक एकाद्वारे आशीर्वाद प्राप्तीची इच्छा धरतात आणि दुसर्याकडून त्यांस शाप किंवा विनाशाचे भय असते.

आशीर्वाद आणि शाप … इस्राएली लोकांस … आम्हास शिक्षण देण्यासाठी 

हिब्रू वेदात प्रकट करण्यात आलेला उत्पन्नकर्ता परमेश्वर आशीर्वादाचा कर्ता आहे तसेच लक्ष्मी आणि शाप आणि भैरवाच्या भयंकर विनाशासमान अथवा शिवाच्या तिसऱ्या नेत्रासमान विनाशाचा कर्ता आहे. हे त्याचे निवडलेले लोक – इस्राएली – जे त्याचे भक्त होते त्यांच्यासाठी निर्देशित होते. परमेश्वर देवाने इस्राएली लोकांस मिसर देशच्या गुलामीत बाहेर आणले आणि त्यांस दहा आज्ञा दिल्यानंतर देण्यात आले – दहा आज्ञा म्हणजे पापाचे त्यांच्यावर नियंत्रण आहे किंवा नाही हे जाणण्यासाठी मापदंड. हे आशीर्वाद आणि शाप इस्राएली लोकांकडे निर्देशित होते पण त्यांची घोषणा फार पूर्वी करण्यात आली होती यासाठी की इतर सर्व राष्ट्रांनी त्याकडे लक्ष ़द्यावे आणि हे जाणून घ्यावे की तो त्याच सामर्थ्याने आशीर्वाद देतो जसा त्याने इस्राएली लोकांस दिला होता. आम्ही सर्व जण जे समृद्धी आणि आशीर्वादाचा इच्छा धरतो आणि विनाश व शापापासून वाचू इच्छितो इस्राएली लोकांच्या अनुभवावरून शिकू शकतो.

श्री मोशे सुमारे 3500 वर्षांपूर्वी जगत होता आणि त्याने पहिले पुस्तक लिहिले ज्यांनी हिब्रू वेद बनतो. त्याचे मोठे पुस्तक, अनुवाद यात त्याच्या शेवटच्या वचनांचा समावेश आहे जी त्याने आपल्या मृत्यूपूर्वी लिहिली. ही वचने इस्राएली लोकांस – यहूद्यांस त्याचा आशीर्वाद होती, पण त्याचे शाप सुद्धा. मोशेने लिहिले की हे आशीर्वाद आणि शाप जगाचा इतिहास घडवितील आणि त्याकडे लक्ष पुरविण्यात आले पाहिजे, केवळ यहूद्यांद्वारेच नव्हे, तर इतर सर्व राष्ट्रांद्वारे सुद्धा त्यांकडे लक्ष दिले जावे. या आशीर्वादांनी आणि शापांनी भारताच्या इतिहासावर देखील प्रभाव टाकला आहे. म्हणून आमच्या मननासाठी हे लिहिण्यात आले होते. पूर्ण आशीर्वाद व शाप येथे आहेत. सारांश असा आहे.

श्री मोशेचे आशीर्वाद

जर इस्राएली लोक नियमशास्त्राचे (दहा आज्ञा) पालन करतील तर त्यांस जे आशीर्वाद प्राप्त होतील त्यांचे वर्णन करण्याद्वारे मोशेने सुरूवात केली. देवाकडून प्राप्त आशीर्वाद इतके प्रचंड असतील की इतर राष्ट्रे त्याचा आशीर्वाद ओळखतील. या आशीर्वादांचा परिणाम हा असेल :

10 परमेश्वराच्या नावाने तुम्ही ओळखले जाता हे पाहिल्यावर इतर राष्ट्रातील लोकांना तुमचा धाक वाटेल.

अनुवाद 28:10

… आणि शाप

तथापि, जर इस्राएली आज्ञापालन करावयास चुकले तर त्यांस शाप प्राप्त होतील जे आशीर्वादांच्या बरोबरीचे व त्याचे प्रतिबिंब असतील. सभोवतालची राष्ट्रे हे शाप पाहतील यासाठी की:

37 तुमच्यावर येणारी संकटे पाहून तेथील लोक विस्मयचकित होतील. त्यांच्या चेष्टेचा आणि निंदेचा तुम्ही विषय व्हाल.

अनुवाद 28:37

आणि हे शाप पूर्ण इतिहासात दिसून येतील.

46 तुम्हाला व तुमच्या वंशजांना हे परमेश्वराचे शाप कायमचे भोवतील. ते पाहून इतर लोक आश्चर्यचकित होतील.

अनुवाद 28:46

पण देवाने सावध केले आहे की सर्वात वाईट शाप इतर राष्ट्रांद्वारे येतील.

49 “दूरच्या राष्ट्रातील शत्रूला परमेश्वर तुमच्यावर पाठवील. त्यांची भाषा तुम्हाला समजणार नाही. गरुडांसारखे ते झेपावत येतील. 50 ते क्रूर असतील. वृद्धांचा ते मान राखणार नाहीत. लहानांना दया दाखवणार नाहीत. 51 तुमची जनावरे आणि तुम्ही काढलेले पीक ते नेतील. तुम्ही नष्ट होईपर्यंत ते तुमची लूट करतील. धान्य, द्राक्षारस, तेल, गुरेढोरे, शेळ्यामेंढ्या काही म्हणता काही तुम्हाला उरणार नाही. 52 “ते राष्ट्र तुमच्या नगरांना वेढा घालून हल्ला करील. आपल्या नगराभोवती असणारी उंच आणि भक्कम तटबंदी आपले रक्षण करील असे तुम्हाला वाटेल. पण ती तटबंदी कोसळून पडेल. तुमचा देव परमेश्वर तुम्हांला देणार असलेल्या प्रदेशातील तुमच्या सर्व नगरांना शत्रू वेढा घालेल. 

अनुवाद 28:49-52

हे अधिकाधिक वाईट होत जाईल.

63 “तुमची भरभराट करायला आणि तुमची संख्या वाढवायला जसा त्याला आनंद वाटत होता तसाच आनंद त्याला तुमचा नाश करायला आणि तुम्हांला रसातळाला न्यायला वाटेल. तुम्ही जो देश काबीज करायला जात आहात तेथून तुम्हाला हुसकावून लावले जाईल. 64 परमेश्वर तुम्हाला पृथ्वीच्या या टोकापासून त्या टोकापर्यंत सर्व लोकांमध्ये विखरुन टाकील. तेथे तुम्ही काष्ठपाषाणाच्या मूर्तीची उपासना कराल. तुम्हाला आणि तुमच्या पूर्वजांना माहीत नसलेल्या खोट्यानाट्या देवांची उपासना कराल. 65 “या इतर राष्ट्रांमध्ये तुम्हाला शांती लाभणार नाही. परमेश्वर तुमचे मन काळजीने पोखरुन टाकील. तुमचे डोळे शीणतील तुम्ही बेचैन व्हाल. 66 तुम्ही नेहमी संकटग्रस्त आणि धास्तावलेले राहाल. तुम्हाला जिवाची खात्री वाटणार नाही. रात्रंदिवस तुम्ही झुरणीला लागाल.

अनुवाद 28:63-65

आशीर्वाद आणि शाप परमेश्वर देव आणि इस्राएली लोकांमधील औपचारिक कराराद्वारे स्थापन करण्यात आले होते :

13 त्याद्वारे तो तुम्हांला आपली खास प्रजा करणार आहे आणि तो तुमचा परमेश्वर बनणार आहे. त्याने हे तुम्हांला आणि अब्राहाम, इसहाक व याकोब या तुमच्या पूर्वजांना कबूल केले आहे. 14-15 हा शपथपूर्वक पवित्र करार फक्त आपल्याशी-आज इथे उपस्थित असलेल्यांबरोबरच नव्हे तर आज आपल्यामध्ये या ठिकाणी हजर नसलेल्या आपल्या वंशजांसाठीही आहे.

अनुवाद 29:13-15

हा करार मुलांवर, अथवा भावी पिढ़ीवर बंधनकारक असेल. खरे म्हणजे हा करार भावी पिढीसाठी होता – इस्राएली आणि विदेशी दोन्ही.

22 “या देशाची कशी वाट लागली हे पुढे तुमचे वंशज आणि दूरदूरच्या देशातील परकीय पाहतील. या देशातील विपत्ती आणि परमेश्वराने पसरवलेले रोग ते पाहतील. 23 येथील भूमी गंधक आणि खार यांच्यामुळे जळून वैराण होईल. तिच्यात गवताचे पाते देखील उगवणार नाही. सदोम, गमोरा, अदमा व सबोयीम ही शहरे परमेश्वराच्या कोपाने उद्ध्वस्त झाली तसेच या देशाचे होईल. 24 “‘परमेश्वराने या देशाचे असे का केले? त्याचा एवढा कोप का झाला?’ असे इतर राष्ट्रातील लोक विचारतील. 

अनुवाद 29:22-24

उत्तर असेल :

25 त्याचे उत्तर असे की, आपल्या पूर्वजांचा देव परमेश्वर याच्याशी केलेला करार इस्राएलांनी धुडकावून लावल्यामुळे परमेश्वराचा त्यांच्यावर कोप झाला. मिसरमधून या लोकांना बाहेर आणल्यावर परमेश्वराने त्यांच्याशी पवित्र करार केला होता तो यांनी मोडला. 26 हे इस्राएल इतर दैवतांची पूजा करु लागले. यापूर्वी त्यांना हे देव माहीत नव्हते. तसेच इतर दैवतांची पूजा करु नये असे परमेश्वराने त्यांना बजावले होते.27 म्हणून त्यांच्यावर तो क्रुद्ध झाला व या ग्रंथातील शापवाणी त्यांच्या बाबतीत खरी करुन दाखवली. 28 क्रोधायमान होऊन परमेश्वराने त्यांचे या देशातून उच्चाटन केले व आज ते जेथे आहेत तेथे त्यांची रवानगी केली?

अनुवाद 29:25-28

आशीर्वाद आणि शाप घडून आलेत का?

आशीर्वाद सुखकारक होते, आणि शाप भयानक होते, पण जो अत्यंत महत्वाचा प्रश्न आपण विचारू शकता तो आहे: ‘ते घडून आलेत का?’ हिब्रू वेदाच्या जुन्या कराराचा बहुतांश भाग इस्राएली इतिहासाची नोंद आहे म्हणून आपण त्यांचा भूतकाळ जाणतो. तसेच आपणाजवळ जुन्या कराराच्या बाहेरचा इतिहास आहे आणि अनेक पुरातत्वीय स्मारक आहेत. ते सर्व जण इस्राएली अथवा यहूदी इतिहासाचे संगतवार चित्र आहे.

हे येथे समयरेखेद्वारे देण्यात आले आहे. जर मोशेचे शाप घडून आलेत तर ते वाचा आणि त्याचे स्वतः मूल्यमापन करा. यावरून हे स्पष्ट होते की 2700 वर्षांपूर्वी यहूदी समूहांनी भारतात स्थलांतर का केले (उदाहरणार्थ, मिझोरामचे बेन मनश्शे). अश्शूरी आणि बेबिलोनियन विजयाचा परिणाम म्हणून मोठ्या प्रमाणात तडीपार झाल्यामुळे ते भारतात पांगले – अगदी मोशेने सांगितल्याप्रमाणे.

मोशेचे आशीर्वाद आणि शाप यांचा उपसंहार

मोशेच्या वचनांचा शेवट शापाने झाला नाही. मोशेने अशाप्रकारे आपली अंतिम घोषणा केली.

“मी सांगितलेल्या या सर्व गोष्टी तुमच्याबाबतीत घडतील. आशीर्वाद तसेच शापही खरे होतील. तुमचा देव परमेश्वर तुम्हांला इतर राष्ट्रांमध्ये हद्दपार करील. तेव्हा तुम्हांला या सर्व गोष्टींची आठवण होईल. तेव्हा तुम्ही तुमचे वंशज तुमचा देव परमेश्वर ह्याचा धावा कराल. त्याला मनःपूर्वक शरण जाल. आणि मी आज दिलेल्या सर्व आज्ञांचे नीट पालन कराल. 3-4 तेव्हा तुमचा देव परमेश्वर तुमच्यावर प्रसन्न होईल, आणि तो तुम्हांला मुक्त करील. तुमची त्याने जेथे जेथे पांगापांग करुन टाकली होती तेथून तो तुम्हाला परत आणील. मग ते देश किती का लांबचे असेनात! पुन्हा आपल्या पूर्वजांच्या देशात तुम्ही याल आणि तो देश तुमचा होईल. परमेश्वर तुमचे कल्याण करील आणि पूर्वजांना मिळाले त्यापेक्षा कितीतरी अधिक तुम्हांला मिळेल. पूर्वी कधी नव्हती एवढी तुमची लोकसंख्या वाढेल.

अनुवाद 30:1-5

हजारों वर्षे बंदिवासात देशाबाहेर राहिल्यानंतर, सन 1948 मध्ये – आज जिवंत असलेल्यांच्या आयुष्यात – संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या ठरावानुसार आधुनिक इस्राएल राष्ट्राचा नवा जन्म झाला आणि यहूदी लोक जगभरातील राष्ट्रांतून परत इस्राएलास स्थलांतर करू लागले – अगदी मोशेने भाकित केल्याप्रमाणे. आज भारतात, कोचिन, आंध्र प्रदेश आणि मिझोराम येथे हजारों-वर्षे वस्तीस असलेले यहूदी समुदाय कमी होऊ लागले आहेत कारण यहूदी लोक आपल्या मायदेशी परत जात आहेत. केवळ सुमारे 5000 यहूदी भारतात उरले आहेत. जसा शापाने त्यांच्या जीवनास आकार दिला, अगदी त्याचप्रमाणे  मोशेचे आशीर्वाद आमच्या डोळ्यासमक्ष पूर्ण होत आहेत.  

याचे आमच्यासाठी अनेक अर्थ आहेत. सर्वप्रथम, आशीर्वाद आणि शापांचा अधिकार व सामथ्र्य देवाकडून होते. मोशे फक्त प्रबोधन किंवा प्रकाशन प्राप्त दूत – ऋषी होता. हे आशीर्वाद आणि शाप हजारों वर्षांपर्यत, जगातील सर्व राष्ट्रांपर्यत पोहोचतात, आणि लक्षावधी लोकांवर त्यांचा परिणाम घडून येतो (इस्राएल देशात यहूद्यांच्या परत येण्यामुळे गोंधळा माजला आहे – नियमितपणे घडणार्या घटना जगभरच्या मथळ्यांचा विषय आहे) – हा या गोष्टीचा पुरावा आहे की परमेश्वर देवाजवळ ते सामथ्र्य आणि अधिकार आहे ते बायबल (वेद पुस्तकम्) म्हणते की त्याच्याजवळ आहे. त्याच हिब्रू वेदात त्याने हे अभिवचन सुद्धा दिले आहे की ‘पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे’ आशीर्वाद पावतील. ‘पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे’ म्हटल्यावर त्यात आमचाही समावेश आहे. तसेच अब्राहामाच्या पुत्राच्या बलिदानात, देवाने या गोष्टीची पुनरावृत्ती केली की ‘पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे आश्ीर्वाद पावतील’. त्या बलिदानाचे स्थान व पतशील आपणास हे जाणून घेण्यात मदत करतो की हा आशीर्वाद कसा प्राप्त करावा. मिझोराम, आंध्र प्रदेश आणि केरळमधून परत जाणार्या यहूद्यांवर ज्या आशीर्वादांची वृष्टी केली जात आहे ते या गोष्टीचे चिन्ह आहे की देव भारताच्या सर्व राज्यातील आणि जगभरातील इतर राष्ट्रांस समान आशीर्वाद देऊ इच्छितो आणि देऊ शकतो जसे त्याने अभिवचन दिले आहे. यहूद्यांप्रमाणे, आमच्या शापांत आम्हास देखील आशीर्वाद देण्यात आले आहेत. आशीर्वादाची देणगी का स्वीकार करू नये?

यॉम किप्पूर – मूळ दुर्गा पूजा

दक्षिण एशियाच्या बहुतांश भागात अश्विन (आश्विन) महिन्यात 6-10 दिवस दुर्गा पूजा (दुर्गोत्सव) साजरा केला जातो.  असूर महिषासूराविरुद्ध प्राचीन लढ्यात देवी दुर्गाच्या विजयाचे स्मरण करण्यासाठी हा उत्सव साजरा केला जातो. अनेक भक्तांस हे माहीत नाही की हा सण यॉम किप्पूर (अथवा प्रायश्चिताचा दिवस) नावाच्या आणखी प्राचीन सणाच्या वेळी येतो, ज्याची सुरूवात 3500 वर्षांपूर्वी झाली आणि हिब्रू वर्षात सातव्या चांद्रमासाच्या 10 व्या दिवशी तो साजरा केला जातो. हे दोन्ही सण पुरातन आहेत, दोन्ही एकाच दिवशी येतात (त्यांच्या पंचांगानुसार. हिंदू आणि हिब्रू दिनदर्शिकेत अतिरिक्त लीप-वर्ष वेगळ्या वर्षी येते, म्हणून ते नेहमी पाश्चात्य दिनदर्शिकेत एकाच वेळी येत नाहीत पण ते दोन्ही नेहमी सप्टेंबर- ऑक्टोबर महिन्यात येतात), दोन्हींत बलिदानांचा समावेश आहे, आणि दोन्ही मोठ्या विजयाचे स्मरण करतात. दुर्गा पूजा आणि यॉम किप्पूर मधील साम्य आश्चर्यजनक आहे. काही बाबतींत फरकही उल्लेखनीय आहेत. 

 प्रायश्चिताच्या दिवसाचा परिचय 

मोशे आणि त्याचा भाऊ अहरोन हे इस्राएली लोकांचे नेतृत्व करीत होते आणि येशूच्या सुमारे 1500 वर्षांपूर्वी त्यांस नियमशास्त्र प्राप्त झाले.

आपण गुलामगिरीतून इस्राएली लोकांच्या (हिब्रू अथवा यहूदी) श्री मोशेच्या नेतृत्वाचे आणि दहा आज्ञा प्राप्त करण्याचे अनुसरण केले कलियुगात इस्राएली लोकांचे मार्गदर्शन करण्यासाठी आज्ञा या दहा आज्ञा अत्यंत कठोर आहेत, पापाचे आकर्षण असलेल्या व्यक्तीस त्याचे पालन करणे अशक्य आहे. या आज्ञा एका विशिष्ट पेटीत ठेवल्या जात, ज्याला कराराचा कोश म्हटले जाई. कराराचा कोश परम पवित्रस्थान म्हटलेल्या एका विशेष मंदिरात असे.

मोशेचा भाऊ, अहरोन, आणि त्याचे वंशज याजक होते जे या मंदिरात लोकांच्या पापांच्या प्रायश्चितासाठी, अथवा झाकून टाकण्यासाठी बलिदान अर्पण करीत. यॉम किप्पूर  – प्रायश्चिताच्या दिवशी विशेष बलिदान अर्पण केले जाई. आज हे आमच्यासाठी बहुमूल्य पाठ आहेत, आणि आपण दुर्गा पूजेच्या विधीसंस्कारांशी प्रायश्चिताच्या दिवसाची (यॉम किप्पूर) तुलना करून बरेच काही शिकू शकतो.  

प्रायश्चिताचा दिवस आणि पाप वाहून नेणारा बकरा

हिब्रू वेदाने, अर्थात आजचे बायबल, मोशेच्या काळापासून प्रायश्चिताच्या दिवसाचे बलिदान व विधि या संबंधाने निश्चित सूचना दिल्या. या सूचनांचा अर्थात आज्ञांचा आरंभ कसा होतो ते आपण पाहतो:

अहरोनाचे दोन मुलगे परमेश्वरासमोर धूप दाखविण्यासाठी गेले असताना मरण पावले. त्यानंतर परमेश्वर मोशेशी बोलला. तो म्हणाला, “तुझा भाऊ अहरोन ह्याला सांग की त्याने वाटेल त्यावेळी परमपवित्रस्थानात अंतरपटाच्या आत पवित्र कोशावर असलेल्या दयासनापुढे जाऊ नये; तेथे दयासनावरील ढगात मी दर्शन देत असतो; अहरोन जर तेथे जाईल तर तो मरेल!

लेवीय 16:1-2

अहरोन महायाजकाच्या दोन मुलांनी परमेश्वराची उपस्थिती असतांना जेव्हा परम पवित्रस्थानी मंदिरात अनादराने प्रवेश केला तेव्हा त्यांना मरण आले. त्या पवित्र उपस्थितीत दहा आज्ञांचे पूर्णपणे पालन न केल्याचा परिणाम त्यांचा मृत्यू झाला.

म्हणून काळजीपूर्वक सूचना देण्यात आल्या होत्या, ज्यात संपूर्ण वर्षातील केवळ एका दिवसाचा समावेश होता जेव्हा प्रमुख याजक परम पवित्रस्थानी प्रवेश करू शकत असे – प्रायश्चिताच्या दिवशी. जर त्याने दुसऱ्या कुठल्या दिवशी प्रवेश केला, तर त्याला मरण निश्चित होते. पण या एके दिवशी सुद्धा, प्रमुख याजक कराराच्या कोशाच्या उपस्थितीत प्रवेश करण्यापूर्वी, त्याला : 

“परमपवित्रस्थानात जाण्यापूर्वी त्याने पापार्पणसाठी एक गोऱ्हा व होमार्पणासाठी एक मेंढा आणावा. त्याने पाण्याने स्नान करावे मग तागाचा पवित्र सदरा व तागाचे चोळणे आपल्या अंगात घालावे; तागाच्या कमरपट्ट्याने आपली कमर कसावी आणि तागाचा फेटा बांधावा; ही पवित्र वस्त्रे आहेत.

लेवीय 16:3-4

दुर्गापूजेच्या सप्तमीच्या दिवशी, प्राणप्रतिष्ठेद्वारे दुर्गेच्या प्रतिमांस जागृत केले जाते आणि प्रतिमेस स्नान देऊन वस्त्र घातले जातात. यॉम  किप्पूरमध्ये देखील स्नानाचा समावेश असे पण प्रमुख याजकास स्नान दिले जात असे आणि परमस्थानी प्रवेश करण्यासाठी तयार केले जाई, दैवतास नाही. प्रभु परमेश्वरास आवाहन करणे अनावश्यक होते – त्याची उपस्थिती अथवा सान्निध्य वर्षभर परम पवित्रस्थानी असे. त्याऐवजी गरज ह्या उपस्थितीची भेट करण्याची होती. स्नान केल्यानंतर व वस्त्र घातल्यानंतर प्रमुख याजकास बलिदानासाठी पशु आणावे लागत.  

“अहरोनाने इस्राएलाच्या मंडळीकडून पापार्पणाकरिता दोन बकरे व होमार्पणाकरित एक मेंढा घ्यावा. त्यांने पापार्पणाचा गोऱ्हा अर्पण करुन स्वतःसाठी व आपल्या घराण्यासाठी प्रायश्चित करावे.

लेवीय 16:5-6

अहरोनाच्या स्वतःच्या पापांसाठी, पाप झाकण्यासाठी, अथवा प्रायश्चित करण्यासाठी बैलाचे अर्पण केले जाई. दुर्गा पूजेच्या वेळी बैलाचा अथवा बकऱ्याचा बळी कधी कधी दिला जातो. यॉम  किप्पूरसाठी याजकाचे स्वतःचे पाप झाकण्यासाठी बैलाच्या बलिदानास पर्याय नव्हता. जर प्रमुख याजकाने बैलाच्या बलिदानाने आपले पाप झाकले नाही तर त्याला मरण येई.

मग लगेच त्यानंतर, याजक दोन बकऱ्याचा उल्लेखनीय विधी पूर्ण करीत असे.

“मग त्याने ते दोन बकरे घेऊन दर्शनमंडपाच्या दारापाशी परमेश्वरासमोर उभे करावेत.अहरोनाने त्या दोन बकऱ्यावर चिठ्ठ्या टाकाव्या; एक चिठ्ठी परमेश्वरासाठी व अजाजेलसाठी.“परमेश्वरासाठी म्हणून, चिठ्ठी निघालेला बकरा अहरोनाने पापार्पण म्हणून अर्पण करावा;

लेवीय 16:7-9

त्याच्या स्वतःच्या पापासाठी बैलाचे अर्पण केल्यानंतर, याजक दोन बकरे घेऊन चिट्ठ्या टाकत असे. एक बकरा पाप वाहून नेणारा बकरा नेमला जाई. दुसरा बकरा पापबली म्हणून अर्पण केला जाई. का?

15 “मग अहरोनाने लोकांसाठी आणलेला पापार्पणाचा बकरा वधावा; त्याचे रक्त अंतरपटाच्या आतल्या दालनात आणावे आणि त्याने गोऱ्ह्याच्या रक्ताचे जसे केले तसेच बकऱ्याच्या रक्ताचे करावे म्हणजे ते दयासनावर व दयासनासमोर शिंपडावे. 16 ह्या प्रकारे त्याने इस्राएल लोकांची अशुद्धता, त्यांचे अपराध व त्यांची पापे ह्या सर्वोबद्दल परमपवित्रस्थान पवित्र करावे; आणखी अशुद्ध लोकांच्या परिसरात मध्यभागी वसत असलेल्या दर्शनमंडपासाठीही त्याने असेच करावे.

लेवीय 16:15-16

पाप वाहून नेणाऱ्या बकऱ्याचे काय होई?

20 “तेव्हा परमपवित्रस्थान, दर्शनमंडप आणि वेदी ह्यांच्याकरिता प्रायश्चित करण्याचे संपविल्यावर त्याने जिवंत बकरा सादर करावा. 21 अहरोनाने आपले दोन्ही हात त्या जिवंत बकऱ्याच्या डोक्यावर ठेवून इस्राएल लोकांची सर्व पापे व अपराध ह्यांचा अंगिकार करावा; व ती त्या बकऱ्याच्या डोक्यावर ठेवून त्याला घेऊन जाण्यासाठी तयार असलेल्या माणसाच्या हाती रानात पाठवून द्यावे. 22 तेव्हा तो बकरा त्या लोकांच्या सर्व पापकर्माचा भार घेऊन निर्जन रानात वाहून नेईल; त्या माणसाने त्या बकऱ्याला रानात सोडून द्यावे.

लेवीय 16:20-22

बैलाचे बलिदान अहरोनाच्या स्वतःच्या पापासाठी होते. पहिल्या बकऱ्याचे बलिदान इस्राएली लोकांच्या पापासाठी होते. अहरोन पाप वाहून नेणाऱ्या जिवंत बकऱ्याच्या डोक्यावर आपले हात ठेवीत असे आणि – प्रतीकात्मकरित्या – लोकांची पापे पाप वाहून नेणाऱ्या बकऱ्यावर हस्तांतरित करीत असे. मग या चिन्हाच्या रूपात की लोकांची पापे आता त्यांच्यापासून फार दूर करण्यात आली आहेत या बकऱ्यास जंगलात सोडून दिले जाई. या बलिदानांद्वारे त्यांच्या पापांचे प्रायश्चित केले जाई. असे प्रायश्चिताच्या दिवशी आणि केवळ त्याचदिवशी दरवर्षी केले जात असे.

प्रायश्चिताचा दिवस आणि दुर्गा पूजा

दरवर्षी या दिवशी हा सण साजरा करण्याची आज्ञा देवाने का दिली? त्याचा काय अर्थ होता? दुर्गा पूजेद्वारे त्या समयाचे स्मरण केले जाते जेव्हा दुर्गेने म्हशीच्या रूपातील दानव महिषासूराचा वध केला. हे भूतकाळातील एका घटनेचे स्मरण करते.  प्रायश्चित्ताचा दिवस देखील विजयाच्या स्मरणार्थ होता परंतु वाईटावरील भविष्याच्या विजयाच्या प्रतीक्षेच्या दृष्टीने पाहता तो भविष्यसूचक होता. जरी प्राण्यांचे खरे अर्पण केले गेले, तरी ते सुद्धा प्रतीकात्मक होते. वेद पुस्तकम् (बायबल) असे स्पष्ट करते

कारण बैलांच्या किंवा बकऱ्याच्या रक्ताने पाप नाहीसे होणे शक्य नाही.

इब्री लोकांस पत्र 10:4

प्रायश्चिताच्या दिवसाचे बलिदान याजकाचे आणि भक्तांचे पाप वाहून नेण्यास समर्थ नव्हते, तर ते दरवर्षी का अर्पण केले जात असे? वेद पुस्तकम् (बायबल) स्पष्ट करते

कारण नियमशास्त्र हे भविष्यकाळात येणाऱ्या चांगल्या गोष्टींची केवळ एक छाया आहे. त्या सत्याचे ते खरे स्वरुप नव्हे, म्हणून देवाची उपासना करण्यासाठी जे त्याच्याजवळ येतात त्यांना नियमशास्त्र त्याच अर्पणांमुळे जी वर्षानुवर्षे पुन्हा पुन्हा केली जातात, ते कदापि परिपूर्ण करू शकत नाही. जर नियमशास्त्र लोकांना परिपूर्ण करू शकले असते तर यज्ञ अर्पण करण्याचे थांबले नसते का? कारण उपासना करणारे, कायमचेच शुद्ध झाले असते आणि त्यानंतर आपल्या पापांच्या बाबतीत दोषी ठरले नसते. पण त्याऐवजी ते यज्ञ दरवर्षी पापांची आठवण करून देतात.

इब्री लोकांस पत्र 10:1-3

जर बलिदानाद्वारे पापांचे शुद्धिकरण झाले असते, तर त्यांची पुनरावृत्ती करण्याची गरज नसती. पण ते दरवर्षी केले जात, याद्वारे हे दिसून येते की ते प्रभावी नव्हते.

पण जेव्हा येशू ख्रिस्ताने (येशूसत्संग) स्वतःस बलिदान म्हणून अर्पण केले तेव्हा हे सर्व बदलून गेले.

म्हणून ख्रिस्त जेव्हा या जगात आला, तेव्हा तो म्हणाला,

“तुला यज्ञ किंवा अर्पणे नको होती,
    पण तू माझ्यासाठी शरीर तयार केले.
होमार्पणांनी व पापार्पणांनी
    तुला आनंद वाटला नाही.
मग मी म्हणालो, ‘हा मी आहे!
    नियमशास्त्राच्या गुंडाळ्यामध्ये माझ्याबद्दल लिहून ठेवले आहे, देवा,
    तुझी इच्छा पूर्ण करण्यास मी आलो आहे.’”

इब्री लोकांस पत्र 10:5-7

तो स्वतःस बलिदान म्हणून अर्पण करावयास आला. आणि जेव्हा त्याने असे केले

…आपण येशू ख्रिस्ताच्या एकदाच झालेल्या देहार्पणाद्वारे पवित्र केलेले आहो

10 देवाच्या इच्छेनुसार येशू ख्रिस्ताच्या देहाच्या एकदाच झालेल्या अर्पणाद्वारे आपण शुद्ध करण्यात आलो.

इब्री लोकांस पत्र 10:10

दोन बकऱ्याचे बलिदान प्रतीकात्मकरित्या भविष्यातील बलिदानाकडे आणि येशूच्या विजयाकडे इशारा करते. तो अर्पण करण्यात आला म्हणून तो बलिदानाचा बकरा होता. तो पाप वाहून नेणारा बकराही होता, कारण त्याने जगभरातील समाजाची सारी पापे वाहून नेली आणि त्यांस आमच्यापासून फार दूर केले, जेणेकरून आम्ही शुद्ध व्हावे.

दुर्गा पूजा प्रायश्चिताच्या दिवसाचे कारण आहे का?

इस्राएली लोकांच्या इतिहासात आपण पाहिले की इस्राएलच्या बंदिवासामुळे ख्रि. पू. 700 च्या सुमारास इस्राएली लोक भारतात येऊ लागले, त्यांनी भारताच्या शिक्षणात व धर्मात अनेक गोष्टींची भर दिली. इस्राएली लोक दरवर्षी सातव्या महिन्याच्या 10 व्या दिवशी प्रायश्चिताचा दिवस साजरा करीत असावे. कदाचित, ज्याप्रमाणे त्यांनी भारताच्या भाषांत भर घातली, त्याचप्रमाणे त्यांनी प्रायश्चिताच्या दिवसाची देखील भर घातली असावी, जो दुर्गा पूजा ठरला, वाईटावर मोठ्या विजयाच्या स्मरणार्थ. दुर्गा पूजेच्या आमच्या ऐतिहासिक समजास हे अनुकूल ठरते, जो ख्रि. पू. 600 च्या सुमारास साजरा केला जाऊ लागला.   

जेव्हा प्रायश्चिताच्या दिवसाच्या बलिदानांचा शेवट करण्यात आला

 आमच्या वतीने येशूचे (येशूसत्संग) बलिदान प्रभावी व पुरेसे होते. वधस्तंभावर  (सन 33) येशूच्या बलिदानानंतर लगेच, रोमनांनी सन 70 मध्ये परम पवित्रस्थानासमवेत मंदिराचा नाश केला. तेव्हापासून यहूदी लोकांनी प्रायश्चिताच्या दिवशी पुन्हा कधीही बलिदान अर्पण केले नाही. आज, यहूदी लोक उपवासाच्या गंभीर दिवसाचे पालन करून हा सण साजरा करतात. जसे बायबलमध्ये स्पष्ट केले आहे, त्याप्रमाणे एकदा का प्रभावी बलिदान अर्पण करण्यात आले त्यानंतर वार्षिक बलिदान सुरू ठेवण्याची गरजच उरली नाही.  म्हणून देवाने ते थांबविले.

दुर्गा पूजेच्या प्रतिमा आणि प्रायश्चिताचा दिवस

दुर्गा पूजेत दुर्गेच्या प्रतिमेस आव्हान करण्याचा समावेश आहे जेणेकरून देवाने मूर्तीत वस्ती करावी. प्रायश्चिताचा दिवस येणाऱ्या बलिदानाचे भाकित होते आणि त्यात मूर्तिस आव्हान करण्याची गरज नव्हती. परम पवित्रस्थानी देव दृश्यमान होता आणि अशाप्रकारे मूर्तिची गरज नव्हती.

पण प्रभावी बलिदानाच्या वेळी, शेकडो वर्षे आधी प्रायश्चिताचे अनेक दिवस ज्याकडे अंगूलीनिर्देश करीत होते, त्यात एका प्रतिरूपास आव्हान केले गेले होते. जसे वेद पुस्तकात (बायबल) स्पष्ट केले आहे

15 तो अदृश्य देवाची प्रतिमा आहे
    आणि निर्माण केलेल्या
    सर्व गोष्टीत तो प्रथम आहे.

कलस्सै 1:15

प्रभावी बलिदानाच्या वेळी, अदृश्य परमेश्वराच्या स्वरूपास आव्हान केने जाई आणि तो मनुष्य येशू आहे असे दाखविले जाई. 

मागोवा घेणे

आपण वेद पुस्तकम् (बायबल) चे वाचन करीत आहोत. आपण पाहिले आहे की देवाने आपली योजना प्रकट करण्यासाठी अनेक चिन्हें दिली होती.  आरंभी त्याने येणाऱ्या ‘तो’ विषयी भाकित केले. त्यानंतर श्री अब्राहामाचे अर्पण, वल्हांडणाचे बलिदान आले, आणि तसेच प्रायश्चिताचा दिवस आला. इस्राएलवर मोशेचे आशीर्वाद आणि शाप वाचले आहेत. याद्वारे त्यांच्या इतिहासास गती प्राप्त होईल, इस्राएल लोकांची सर्व जगभर पांगापांग, भारतात सुद्धा, जसे येथे स्पष्ट केले आहे.