वर्णापासून अवर्णापर्यंत: सर्व लोकांसाठी येणारा पुरुष

ऋग्वेद पुरुषसुक्ताच्या आरंभी येणाऱ्या पुरुषाचे पूर्वचित्र वेदांनी पाहिले. त्यानंतर आपण हिब्रू वेद पुढे सुरू ठेवले, जे हे सूचविते की संस्कृत आणि हिब्रू वेद (बायबल) दोन्ही येशू सत्संगने (नासरेथकर येशू) पूर्ण केले.

तर हा येशू भविष्यवचनांत सांगितलेला पुरुष किंवा ख्रिस्त होता का? त्याचे आगमन फक्त एका निश्चित गटासाठी होते की सर्वांसाठी – सर्व जातीधर्मांसाठी, वर्गापासून सवर्णापर्यंत सुद्धा.

पुरुषसुक्तामध्ये जात (वर्ण)

पुरुषसुक्ताने पुरुषाविषयी म्हटले की:

पुरुषसुक्त श्लोक 11-12 – संस्कृत संस्कृत लिप्यंतरण  
भाषांतर
यत पुरुषं वयदधुः कतिधा वयकल्पयन |
मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ||
बराह्मणो.अस्य मुखमासीद बाहू राजन्यः कर्तः |
ऊरूतदस्य यद वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ||
11 yat puruṣaṃ vyadadhuḥ katidhā vyakalpayan |
mukhaṃ kimasya kau bāhū kā ūrū pādā ucyete ||
12 brāhmaṇo.asya mukhamāsīd bāhū rājanyaḥ kṛtaḥ |
ūrūtadasya yad vaiśyaḥ padbhyāṃ śūdro ajāyata
11 जेव्हा त्यांनी पुरुषास विभागले तेव्हा त्यांनी किती भाग केले? त्याच्या मुखांस, त्याच्या बाहूस ते काय म्हणतात? त्याच्या मांडीस आणि पायांस ते काय म्हणतात?
12 ब्राम्हण त्यांचे तोंड होता, त्याच्या दोन्हीं बाहूंपासून राजण्य घडविला गेला.
त्याच्या मांडया वैश्य झाल्या, त्याच्या पायांपासून शुद्र निर्माण झाले.

संस्कृत वेदांमध्ये जात किंवा वर्णाचा हा सर्वात प्रथम उल्लेख आहे. त्यात वर्णन आहे की चार जाती पुरुषाच्या देहातून वेगळ्या करण्यात आल्या: ब्राम्हण जात/वर्ण त्याच्या मुखातून, राजण्य (ज्यांस आज क्षत्रिय जात/वर्ण म्हटले जाते) त्याच्या बाहूंतून, वैश्य जात/वर्ण त्याच्या मांडीतून, आणि शुद्र जात त्याच्या पायापासून निघाली. पुरुष होण्यासाठी येशूने प्रत्येकाचे प्रतिनिधित्व केले पाहिजे.

तो करतो का?

ब्राम्हण आणि क्षत्रियाच्या रूपात येशू

आम्ही पाहिले की ‘ख्रिस्त’ प्राचीन इब्री पदवी आहे ज्याचा अर्थ आहे ‘शासक’ – राजांचा राजा. ‘ख्रिस्त’ म्हणून येशूचे क्षत्रियाशी पूर्णपणे साम्य आहे आणि तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करतो. आम्ही पाहिले की ‘अंकुर’ म्हणून येशूविषयी अशी भविष्यवाणीही करण्यात आली होती की तो पुरोहित म्हणून येईल, म्हणून त्याचे ब्राम्हणाशी पूर्णपणे साम्य आहे आणि तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करतो. खरे म्हणजे, इब्री भविष्यवाणीत हे दाखविलेले आहे की तो पुरोहित आणि राजा या दोन्ही भूमिका एका व्यक्तीमध्ये पार पाडील.

13 तो परमेश्वराचे मंदिर बांधून गौरव प्राप्त करील. स्वत:च्या सिंहासनावर बसून तो राज्य करील. त्याच्या सिंहासनाजवळ याजक उभे राहतील. ते दोघे एकत्रितपणे, शांतपणे काम करतील.’

जखऱ्या 6:13

वैश्य म्हणून येशू

हिब्रू ऋषी/संदेष्ट्यांनी देखील अशी भविष्यवाणी केली की येणारा, व्यापाऱ्याप्रमाणे, उदमी असेल.

त्यांनी भविष्यवाणी केली की:

का? कारण मी स्वत: तुझा परमेश्वर आहे. मी, इस्राएलचा पवित्र देव तुझा तारणहार आहे. मी तुझ्या मोबदल्यात मिसर देश दिला. तुला माझा करण्यासाठी मी इथिओपिआ व सेबा यांचे दान केले.

यशया 43:3

परमेश्वर येणाऱ्याविषयी भविष्यवाणीच्या रूपाने बोलत आहे, तो म्हणत आहे की तो वस्तूंचा व्यापार करील, पण तो लोकांसाठी व्यापार करील – त्यांच्या जीवनाचा विनिमय करण्याद्वारे. म्हणून येणारा व्यापारी असेल, लोकांस मुक्तता देण्याचा व्यापार करील. व्यापारी म्हणून त्याचे वैश्याशी पूर्णपणे साम्य आहे आणि तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करतो.

शुद्र – सेवक

ऋषी/संदेष्ट्यांनी सेवक, किंवा शुद्र म्हणून त्याच्या येणाऱ्या भूमिकेविषयी सुद्धा सविस्तर भविष्यवाणी केली. आपण पाहिले की कशाप्रकारे संदेष्ट्यांनी भविष्यवाणी केली की अंकुर एक सेवक असेल ज्याची सेवा पाप दूर करणे ही असेल:

तेव्हा यहोशवा मुख्ययाजका, तू स्वत: व तुझ्या समोर बसलेल्या सहकारी याजकांनी ऐकले पाहिजे. माझा खास सेवक मी आणल्यावर काय घडणार आहे, ह्याची ही माणसे म्हणजे नमुने आहेत. त्याला कोंब म्हणतील.
पाहा! मी यहोशवापुढे विशेष दगड ठेवतो. त्याला सात बाजूआहेत. मी त्यावर खास संदेश कोरीन. तो संदेश, मी एका दिवसात पृथ्वीवरीलसर्व पाप नाहीसे करीत असल्याचे दाखवील.”

जखऱ्या 3:8-9

येणारी शाखा, जो पुरोहित, राजा आणि व्यापारी होता, तो सेवक – शुद्र देखील होता. यशयाने सेवक (शुद्र) म्हणून त्याच्या भूमिकेविषयी सविस्तर भविष्यवाणी केली. त्याच्या भविष्यवाणीत देव सर्व ‘दूरच्या’ राष्ट्रांस (अर्थात आम्हास!) हा सल्ला देतो की आम्ही या शुद्राच्या सेवेकडे लक्ष द्यावे.

रदूरच्या ठिकाणी राहणाऱ्या सर्व लोकांनो, माझे म्हणणे ऐका. जगातील सर्व लोकांनो, माझे ऐका माझ्या जन्मापूर्वीच परमेश्वराने त्याची सेवा करण्यासाठी मला निवडले मी आईच्या गर्भात असतानाच त्याने माझी निवड केली.
परमेश्वर त्याचे म्हणणे माझ्याकडून वदवितो. तो माझा उपयोग धारदार तलवारीसारखा करतो. त्याच्या ओंजळीत मला लपवून तो माझे रक्षणही करतो. परमेश्वर टोकदार बाणाप्रमाणे माझा उपयोग करतो, पण तो त्याच्या भाल्यात मला लपवितोही.
परमेश्वर मला म्हणाला, “इस्राएल, तू माझा सेवक आहेस. मी तुझ्याबाबत विस्मयकारक गोष्टी करीन.”
मी म्हणालो, “मी निरर्थक मेहनत केली. स्वत: झिजून झिजून निरूपयोगी झालो पण काहीही उपयोगी पडणारे केले नाही. मी माझी सर्व शक्ती खर्च केली पण माझ्याहातून काहीच झाले नाही. तेव्हा आता काय करायचे. ते परमेश्वरानेच ठरविले पाहिजे. देवानेच मला काय फळ द्यायचे ते निश्चित केले पाहिजे.
मी परमेश्वराचा सेवक व्हावे, याकोबला आणि इस्राएलला मी परत देवाकडे न्यावे, म्हणून मला देवाने जन्माला घातले. परमेश्वर माझा सन्मान करील. मला देवाकडून शक्ती मिळेल.”परमेश्वर मला म्हणाला,
“तू माझा फार महत्वाचा सेवक आहेस. इस्राएलचे लोक कैदी आहेत. पण त्यांना माझ्याकडे परत आणले जाईल. याकोबच्या वंशजांचा गोतावळा माझ्याकडे परत येईल. पण तुझे काम दुसरेच आहे, ते ह्या कामा पेक्षा महत्वाचे आहे. मी तुला सर्व राष्ट्रांना प्रकाश देणारा दिवा करीन. जगातील सर्व माणसांचे रक्षण करण्याचा माझा मार्ग तू होशील.”

यशया 49:1-6

जरी तो हिब्रू/यहूदी वंशातून आला, तरी ह्या भविष्यवाणीत हे सांगितले होते की या सेवकाची सेवा ‘पृथ्वीच्या शेवटापर्यंत सुवार्ता गाजवणे’ ही असेल. येशूच्या सेवेने खरोखर भविष्यवाणीत सांगितल्याप्रमाणे पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रांस स्पर्श केला. सेवक या नात्याने, येशूचे शुद्रांशी पूर्ण साम्य आहे आणि त्यांचे तो प्रतिनिधित्व करतो.

अवर्णसुद्धा…

सर्व लोकांसाठी मध्यस्थी करण्याकरिता येशूला अवर्णांचे, किंवा अनुसूचित जातींचे, आदिवासी आणि दलितांचे सुद्धा प्रतिनिधित्व करावयाचे आहे. ते तो कसे करील? हिब्रू वेदात भविष्यवाणी करण्यात आली की अवर्ण म्हणून आम्हा बाकींच्याद्वारे त्यास पूर्णपणे भग्न आणि तुच्छ, असे पाहिले जाईल.

कशाप्रकारे?

येथे पूर्ण भविष्यवाणी दिलेली आहे व सोबत स्पष्टीकरण सुद्धा आहे. निरीक्षण करा की ती ‘त्याच्याविषयी’ आणि ‘त्यास’ बोलते म्हणून ती येणाऱ्या मनुष्याविषयी भविष्यवाणी करते. ही भविष्यवाणी ‘कोबींच्या’ प्रतिमेचा उपयोग करते म्हणून आम्हास माहीत आहे की ती अंकुराचा उल्लेख करते जो पुरोहित आणि राजा होता. पण वर्णन अवर्ण आहे.

येणारा तुच्छ व्यक्ती

म्ही जाहीर केलेल्या गोष्टींवर खरा विश्वास कोणी ठेवला? परमेश्वराने केलेली शिक्षा खरोखरी कोणी स्वीकारली?
तो एखाद्या रोपट्याप्रमाणे परमेश्वरासमोर वाढला. ओसाड जमिनीवर वाढणाऱ्या अंकुराप्रमाणे तो होता. त्याच्यात काही विशेष नव्हते. त्याला विशेष शोभा नव्हती. आपण त्याच्याकडे पाहिल्यावर तो आपल्याला आवडावा असे त्याच्यात काहीही वैशिष्ट्य नव्हते.
लोकांनी त्याची चेष्टा केली. आणि त्याचे मित्र त्याला सोडून गेले. तो खूप दु:खी व व्यथित माणूस होता. घृणा व दु:ख म्हणजे काय हे त्याला चांगले समजले होते. लोक त्याच्याकडे साधे पाहण्याचेही कष्ट घेत नव्हते. तो आमच्या लक्षातही आला नाही.

यशया 53:1-3

जरी तो देवासमोर ‘अंकुर’ होता (अर्थात वडाची शाखा), तरी हा मनुष्य ‘तुच्छ’ ठरेल व ‘त्यागला’ जाईल, ‘क्लेशित’ असेल आणि इतर जण त्याला ‘तिरस्कृत समजतील.’ त्याला अक्षरशः अस्पृश्य मानले जाईल. मग येणारा अनुसूचित जमातींचा (वनवासी) आणि मागासवर्गीय जातींचा अस्पृश्य म्हणून दुःखी – दलितांचा प्रतिनिधित्व करावयास सक्षम आहे.

पण त्याने आमचा त्रास स्वत:चा मानला. त्याने आमचे दु:ख आणि वेदना स्वत: भोगल्या आम्हाला वाटले की देव त्यालाच शिक्षा करीत आहे, त्याने केलेल्या कर्मांबद्दल त्याला ताडन करीत आहे.
पण आमच्या दुष्कृत्यांबद्दल त्याला दु:ख भोगावे लागले. आमच्या अपराधांमुळे तो भरडला गेला. आमचे कर्ज, आमची शिक्षा, त्याच्यावर लादली गेली. त्याने दु:ख सहन केले. म्हणून आम्ही बरे झालो.

यशया 53:4-5

आम्ही कधीकधी इतरांच्या दुःखद परिस्थितींचा न्याय करतो, किंवा समाजातील निम्न पदावरील लोकांकडे त्यांच्या पापांचा, किंवा कर्माचा परिणाम म्हणून, पाहतो. त्याचप्रमाणे, या माणसाचे क्लेश इतके अधिक असतील की आपण असे समजतो की त्याला देव शिक्षा देत आहे. म्हणूनच त्याला तुच्छ लेखिले जाईल. पण त्याला त्याच्या स्वतःच्या पापांची शिक्षा दिली जाणार नाही, तर आमच्या पापांची शिक्षा मिळेल. तो आमच्या आरोग्यासाठी व शांतीसाठी भयंकर ओझे वाहिल.

ही भविष्यवाणी नासरेथच्या येशूला वधस्तंभावर दिल्याने पूर्ण झाली, ज्याला वधस्तंभावर ‘खिळण्यात’ आले, मारण्यात आले आणि क्लेशित करण्यात आले. तरीही त्याच्या जगण्यापूर्वी 750 वर्षे आधी ही भविष्यवाणी लिहिण्यात आली. तुच्छ समजल्या गेल्यामुळे, आणि त्याच्या क्लेशात, येशूने ही भविष्यवाणी पूर्ण केली आणि आता सर्व मागासलेल्या जातींचे व जमातींचे तो प्रतिनिधित्व करतो.

पण त्याने एवढे सगळे केल्यानंतरही आपण मेंढ्यांप्रमाणे भरकटत गेलो. आम्ही प्रत्येकजण स्वत:च्या मार्गाने गेलो परमेश्वराने आपल्याला अपराधातून मुक्त केल्यावर आणि आपले अपराध त्याच्या नावावर केल्यावर आपण असे वागलो.
त्याला इजाही झाली आणि शिक्षाही झाली. पण त्याने कधीही तक्रार केली नाही. ठार मारायला नेणाऱ्या मेंढीप्रमाणे तो अगदी गप्प राहिला. मेंढ्यांची लोकर कापताना तो जसा शांत असतो तसा तो शांत होता. स्वत:चा बचाव करण्यासाठी त्याने कधीही तोंड उघडले नाही.

यशया 53:6-7

आमचे पाप आणि धर्मापासून आमचे भटकून जाणे यामुळे गरजेचे हे आहे की या माणसाने आमचे अपराध अथवा आमची पापे वाहून न्यावीत. तो आमच्या जागी वध होण्यासाठी शांतीपूर्वक जाण्यास तयार होईल, तो विरोध करणार नाही किंवा ‘आपले तोंडही उघडणार नाही’. हे अगदी तसेच पूर्ण झाले ज्याप्रकारे येशू स्वेच्छेने वधस्तंभावर गेला.

लोकांनी बळजबरीने त्याला नेले आणि त्याला योग्य न्याय दिला नाही. त्याला मृत्युलोकातून उचलून आणल्यामुळे त्याच्या वारसांविषयी कोणी काहीही सांगू शकत नाही. माझ्या लोकांच्या पापाची किंमत मोजण्यासाठी त्याला शिक्षा केली गेली.

यशया 53:8

भविष्यवाणीत म्हटले आहे की ‘जिवतांच्या भूमीतून त्याला काढून’ टाकतील, ही भविष्यवाणी तेव्हा पूर्ण झाली जेव्हा तो वधस्तंभावर मरण पावला.

तो मेल्यावर त्याला श्रीमंताबरोबर पुरले. त्याने काहीही चूक केली नव्हती. तो कधीही खोटे बोलला नाही पण तरीही त्याच्या बाबतीत हे घडून आले.

यशया 53:9

जरी त्याने ‘काही अधर्म केला नव्हता’ आणि ‘त्याच्या मुखात काही कपट नव्हते’ तरी त्याला ‘दुष्ट’ मनुष्य म्हणून मृत्यूदण्ड देण्यात आला. तरीही, त्याला श्रीमंत पुरोहित, अरमथियाच्या योसेफाच्या कबरेत पुरण्यात आले. येशूने ‘त्याची कबर दुर्जनांच्या कबरांमध्ये नेमिली होती’ ही भविष्यवाणी तर पूर्ण केलीच पण ‘धनवंताची कबर त्यास प्राप्त झाली’ ही भविष्यवाणी सुद्धा पूर्ण केली.

10 परमेश्वराने त्याला चिरडून टाकण्याचे ठरविले आणि परमेश्वराने दु:ख भोगलेच पाहिजे असे निश्चित केले. म्हणून सेवक स्वत:चा बळी देण्यास तयार झाला. पण त्याला नवे जीवन मिळेल आणि तो खूप खूप जगेल. तो त्याच्या लोकांना पाहील. परमेश्वराच्या इच्छेप्रमाणे, सेवकाने करायच्या, सर्व गोष्टी तो पूर्ण करील.

यशया 53:10

दुष्ट मृत्यु एखादी भयंकर दुर्घटना किंवा दुर्भाग्य नव्हते. ही ‘प्रभूची इच्छा’ होती.

का?

कारण ह्या पुरुषाचा ‘जीव’ ‘दोषार्पण’ ठरेल.

कोणाचे पाप?

‘अनेक राष्ट्रांतील’ आम्ही लोक जे ‘बहकून गेलो होतो’. जेव्हा येशू वधस्तंभावर मेला, ते सर्व आम्हास, पापापासून शुद्ध करण्यासाठी होते, आमचे राष्ट्रीयत्व, धर्म अथवा सामाजिक परिस्थितीचा विचार न करता.

तुच्छ ठरलेला विजयी आहे

11 त्याच्या आत्म्याला खूप क्लेश होतील. पण चांगल्या गोष्टी घडताना तो पाहील. तो जे शिकेल त्याबद्दल तो समाधान पावेल. माझा सज्जन सेवक, अनेक लोकांना त्यांच्या अपराधांतून, मुक्त करील. आणि त्यांच्या पापांचे ओझे स्वत:च्या खांद्यावर घेईल.

यशया 53:11

भविष्यवाणीचा स्वर आता बदलून विजयाचा स्वर होत आहे. भयंकर ‘दुःख’ (‘तुच्छ’ समजले जाण्याचै आणि ‘जिवतांच्या भूमीतून त्याला काढून’ टाकले जाण्याचे आणि ‘कबर’ नेमली जाण्याचे) सहल्यानंतर, हा सेवक ‘जीवनाचा प्रकाश’ पाहील.

तो जिवंत होईल! आणि असे करतांना सेवक अनेकांस ‘नीतिमान’ ठरवील.

‘नीतिमान ठरविणे’ ‘नीतिमत्व’ प्राप्त करण्यासारखे आहे. ऋषी अब्राहम याला ‘नीतिमत्व’ देण्यात आले होते अथवा त्याचे ‘श्रेय देण्यात आले होते’. ते केवळ त्याच्या विश्वासामुळे त्याला देण्यात आले होते. त्याचप्रमाणे हा सेवक इतका दीन असणार होता की तो अस्पृश्य ठरल्यामुळे ‘अनेकांस’ नीतिमान ठरविणार होता, किंवा नीतिमत्व देणार होता. वधस्तंभारोहणानंतर मरणातून जिवंत होण्याद्वारे येशूने अगदी हेच साध्य केले आणि आता आम्हास नीतिमान ठरवितो.

12 ह्यामुळेच मी त्याला सर्व लोकांत श्रेष्ठ बनवीन. बलवान माणसांबरोबर त्याला प्रत्येक गोष्टीत वाटा मिळेल. मी त्याच्यासाठी हे सर्व करीन कारण तो लोकांसाठी जगला आणि मेला. लोकांनी त्याला गुन्हेगार म्हटले. पण त्याने पुष्कळ लोकांच्या पापांचे ओझे स्वत: वाहिले. आणि तो पापी लोकांकरीता बोलतो आहे.”

यशया 53:12

जरी येशू जगण्यापूर्वी हे 750 वर्षे आधी लिहिण्यात आले होते, तरीही ही देवाची योजना होती हे दाखविण्यासाठी ते सविस्तर लिहिण्यात आले. त्यावरून असे सुद्धा दिसून येते की येशू अवर्णांचे प्रतिनिधित्व करू शकतो, ज्यांस अनेकदा तुच्छ समजले जाते. वस्तुतः, तो त्यांचे प्रतिनिधित्व करावयास, त्यांची पापे सहावयास व शुद्ध करावयास, तसेच ब्राम्हण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शुद्रांची पापे प्रक्षालन करावयास आला.

तो तुम्हाला व मला जीवनाचे वरदान द्यावयास आला – दोष व पापकर्मापासून शुद्ध करावयास आला. इतक्या बहुमूल्य वरदानावर पूर्णपणे विचार करणे व समजून घेणे योग्य नाही का? येथे हे करण्याच्या अनेक पद्धती आहेत:

येणारा थोर राजा: शेकडो वर्षांपूर्वीच नाव देण्यात आले होते

विष्णू पुराणात राजा वेणाविषयी सांगितलेले आहे. जरी वेनाने चांगला राजा म्हणून सुरुवात केली असली, तरी भ्रष्ट प्रभावामुळे तो इतका वाईट झाला की त्याने यज्ञ आणि प्रार्थना करण्यास बंदी घातली. त्याने असाही दावा केला की तो विष्णूपेक्षा श्रेष्ठ आहे. ऋषीमुनींनी आणि ब्राह्मण/पुजारी यांनी त्याच्याशी असे म्हणून वाद घालण्याचा प्रयत्न केला की, राजा म्हणून त्याने योग्य धर्माचे शिक्षण व उदाहरण मांडले पाहिजे, त्यांचा क्षय करता कामा नये. तथापि वेणा ऐकेना. धर्माची पुनर्स्थापना करण्यासाठी आणि त्याला पश्चात्ताप करण्यास समजावू न शकल्यामुळे, पुजाऱ्यानी त्याने घडविलेल्या वाईटापासून राज्यास मुक्त करण्यासाठी त्याला ठार मारले.

याकारणास्तव राज्य राजावाचून राहिले. म्हणून पुजार्यांनी राजाचा उजवा हात चोळला आणि प्रिथू/पृथू नावाची एक उदात्त व्यक्ती उदयास आली. प्रिथूला वेनाचा वारसदार म्हणून नेमले गेले. प्रत्येक जण आनंदात होता की असा नैतिक व्यक्ती राजा होणार आहे आणि ब्रह्मासुद्धा प्रिथूच्या राज्याभिषेक समारंभासाठी उपस्थित राहिला. प्रिथूच्या कारकिर्दीत या राज्याने एका सुवर्ण युगात प्रवेश केला.

याद्वारे यशया आणि यिर्मया या इब्री ऋषीमुनींनी देखील अशाच प्रकारच्या पेचप्रसंगास तोंड दिल्याचे स्पष्ट होते. त्यांनी इस्राएलच्या राजांना, जे सुरुवातीला उदात्त आणि दहा आज्ञांचे पालन करणारे होते, भ्रष्ट झाल्याचे पाहिले होते. त्यांनी भविष्यवाणी केली की जसा वृक्ष कापला जातो, तसा राजवंश पडेल. पण त्यांनी भावी महान राजाविषयीही भाकीत केले. पडलेल्या झाडाच्या बुंधास धुमारा फुटेल.

वेनाची कहाणी देखील पुजारी आणि राजे यांच्यातील भूमिकेचे स्पष्ट वेगळेपण दर्शवते. जेव्हा राजा वेना यास पुजाऱ्यानी काढून टाकले तेव्हा ते राज्य करू शकले नाहीत कारण हा त्यांचा हक्क नव्हता. यशया आणि यिर्मयाच्या काळातही राजा आणि पुजारी यांच्यातील भूमिकेचे हेच वेगळेपण लागू होते. या कथांमधील फरक हा आहे की प्रिथूचे नाव त्याच्या जन्मानंतर ठेवण्यात आले होते, तर इब्री ऋषींनी येणाऱ्या थोर राजाच्या जन्माच्या शेकडो वर्षांपूर्वी त्याचे नाव कसे ठेवले ते आपण पाहू.

यशयाने सर्वप्रथम येणाऱ्या ”अंकुराबद्दल“ लिहिले. दाविदाच्या पतन पावलेल्या राजघराण्यातून, बुद्धी व सामर्थ्याने युक्त असा ‘तो’ येणार होता. त्यानंतर यिर्मयाने असे सांगितले की हा अंकुर परमेश्वर म्हणून ओळखला जाईल – उत्पन्नकर्त्या परमेश्वराचे इब्री नाव, आणि तो आमचे नीतिमत्व ठरेल.

जखऱ्या कोंब अर्थात अंकुराविषयी  बोलणे सुरू ठेवतो

जखऱ्या बाबेलच्या बंदिवासानंतर मंदिर परत बांधण्यासाठी परतला

ऋषी जखऱ्या ई. पू. 520 मध्ये जगला, जेव्हा यहूदी त्यांच्या पहिल्या बंदिवासातून यरूशलेमास परत येऊ लागले. ते परत आल्यानंतर, त्यांनी त्यांचे नष्ट झालेले मंदिर पुन्हा बांधायला सुरुवात केली. त्यावेळी असलेल्या मुख्य याजकाचे नाव यहोशवा होते, आणि तो मंदिराच्या याजकांचे काम पुन्हा सुरू करीत होता. ऋषी-संदेष्टा, जखऱ्याने, प्रमुख याजक, यहोशवाबरोबर सहभागी होऊन परत येत असलेल्या यहुदी लोकांचे नेतृत्व केले. परमेश्वराने – जखऱ्याद्वारे – या यहोशवाबद्दल असे म्हटले:

तेव्हा यहोशवा मुख्ययाजका, तू स्वत: व तुझ्या समोर बसलेल्या सहकारी याजकांनी ऐकले पाहिजे. माझा खास सेवक मी आणल्यावर काय घडणार आहे, ह्याची ही माणसे म्हणजे नमुने आहेत. त्याला कोंब म्हणतील.
पाहा! मी यहोशवापुढे विशेष दगड ठेवतो. त्याला सात बाजूआहेत. मी त्यावर खास संदेश कोरीन. तो संदेश, मी एका दिवसात पृथ्वीवरीलसर्व पाप नाहीसे करीत असल्याचे दाखवील.”

जखऱ्या 3:8-9

अंकुर किंवा कोंब! 200 वर्षांपूर्वी यशयाने सुरूवात केली, 60 वर्षांपूर्वी यिर्मयाने ते सुरू ठेवले, जखऱ्या तो विषय अर्थात ‘कोंब’ पुढे सुरू ठेवतो जरी आता राजवंशाचा नायनाट झाला होता. वटवृक्षाप्रमाणे ही कोंब मृत बुंधापासून आपली मुळे पसरवू लागते. या कोंबीस आता ‘माझा सेवक’ – देवाचा सेवक म्हटले गेले आहे. काही बाबतीत ई. पू. 520 मध्ये यरूशलेमात जखऱ्याचा सोबती, मुख्य याजक यहोशवा, या येणाऱ्या कोंबीचे प्रतीक होता. पण कसे?

पण कसे?

‘एका दिवसातच’ देव पाप दूर कसे करेल?

कोंब याजक व राजा यांस एक करणे

समजून घेण्यासाठी आम्हाला हे माहीत असले पाहिजे की हिब्रू वेदांमध्ये पुरोहित आणि राजाच्या भूमिका पूर्णतः विभक्त होत्या. कोणीही राजे पुरोहित होऊ शकत नव्हते, आणि पुरोहितही राजा होऊ शकत नव्हते. देवाला बलिदान देऊन देव आणि मनुष्यामध्ये मध्यस्थी करणे हे पुरोहिताचे कर्तव्य होते आणि सिंहासनावरून न्यायाने राज्य करणे ही राजाची जबाबदारी होती. दोघेही महत्वपूर्ण होते; दोघेही वेगळे होते. तरीही जखऱ्याने भविष्यात असे लिहिले की:

मग मला परमेश्वराचा आणखी एक संदेश मिळाला. तो म्हणाला,
10 “हेल्दय, तोबीया व यदया हे बाबेलच्या बंद्यांकडून आले आहेत. त्याच्याकडून सोने आणि चांदी घेऊन, सफन्याचा मुलगा, यहोशवाकडे जा.
11 त्या सोन्या – चांदीपासून मुकुट कर. तो योशीयाच्या डोक्यावर ठेव. (यहोशवा मुख्याजक होता. तो यहोसादाकचा मुलगा होता.) मग त्याला पुढील गोष्टी सांग:
12 सर्व शक्तिमान परमेश्वर पुढील गोष्टी सांगतो: ‘कोंब’ नावाचा एक माणूस आहे. तो सामर्थ्यवान बनेल. तो परमेश्वराचे मंदिर बांधील.
13 तो परमेश्वराचे मंदिर बांधून गौरव प्राप्त करील. स्वत:च्या सिंहासनावर बसून तो राज्य करील. त्याच्या सिंहासनाजवळ याजक उभे राहतील. ते दोघे एकत्रितपणे, शांतपणे काम करतील.’

जखऱ्या 6:9; 11-13

पूर्वीच्या उदाहरणाविरुद्ध, जखऱ्याच्या दिवसाचा मुख्य याजक (यहोशवा) यास अंकुर किंवा कोंब म्हणून राजाचा मुकुट घालावयाचा होता. (लक्षात ठेवा यहोशवा हा ‘येणाऱ्या गोष्टींचे प्रतीक’ होता). मुख्य याजक, यहोशवाने, राजमुकूट घालतांना, भविष्यात राजा आणि पुजारी म्हणजे याजक यांचे एका व्यक्तीमध्ये जोडले जाण्याचे पूर्वचित्र पाहिले होते- राजाच्या सिंहासनावर पुजारी. शिवाय, जखऱ्याने लिहिले की “यहोशवा” हे कोंबीचे नाव होते. याचा अर्थ काय होता?

‘यहोशवा’ आणि ‘येशू’ ही नावे

बायबलच्या अनुवादाचा काही इतिहास आपल्याला माहीत असणे आवश्यक आहे. मूळ इब्री वेदांचे ग्रीक भाषांतर 250 ईसापूर्व मध्ये करण्यात आले होते, आणि त्याला सेप्टुआजिंट किंवा LXX म्हटले गेले. अद्यापही ते व्यापक प्रमाणात वाचले जाते, आम्ही पाहिले की एलएक्सएक्समध्ये ‘ख्रिस्त’ प्रथम कसा वापरला गेला आणि आम्ही येथे ‘यहोशवा’ साठी त्याच विश्लेषणाचे अनुसरण करतो.

‘यहोशवा’ = ‘येशू.  हे दोन्ही शब्द हिब्रू नाव ‘यहोशवा’पासून येतात.

यहोशवा हे [मराठी] ‘यहोशुवा’ या मूळ हिब्रू नावाचे लिप्यंतरण आहे. चतुर्थांश #1 दाखवतो की ई.पू. 520 मध्ये जखऱ्याने इब्री भाषेत ‘यहोशवा’ कसे लिहिले.  हे (#1=> #3)  [मराठी]मध्ये त्याचे ‘यहोशवा’  असे लिप्यंतरण करण्यात आले आहे.  हिब्रू भाषेतील ‘यहोशवा’  हे [मराठी] ‘यहोशवा’ आहे. जेव्हा 250 इ.स.पू मध्ये हिब्रू भाषेतून ग्रीक भाषेत  LXX भाषांतर करण्यात आले, तेव्हा यहोशुवाचे हे इसूस (#1 => #2) असे लिप्यंतर करण्यात आले.  हिब्रू भाषेतील ‘यहोशुवा’ हे [मराठी] ‘यहोशवा’ ग्रीक भाषेत इसूस आहे. जेव्हा ग्रीकचे [मराठी] भाषांतर करण्यात आले, तेव्हा इसूसचे लिंप्यंतरण (#2 => #3) मध्ये ‘येशू’ असे केले गेले. ग्रीक भाषेतील इसूस [मराठी] येशू असे आहे.

इब्री भाषेत येशूशी बोलताना येशूला ‘यहोशवा’ म्हटले जात असे, परंतु ग्रीक नवीन करारामध्ये त्याचे नाव ‘इसूस’ असे लिहिले गेले – अगदी ग्रीक जुना करार LXX ने ते नाव जसे लिहिले तसे. जेव्हा नवीन कराराचे भाषांतर ग्रीकमधून [मराठी] (#2 => #3)  केले गेले तेव्हा ‘इसूस’चे लिप्यंतरण परिचित ‘येशू’ मध्ये करण्यात आले. म्हणून ‘येशू’ = ‘जोशुआ’ हे नाव, ज्यामध्ये ‘येशू’ मध्यंतरी ग्रीक टप्प्यातून आले आणि ‘यहोशवा’ हे थेट हिब्रूमधून आले.

थोडक्यात, नासरेथचा येशू आणि ई.स. पू. 520चा मुख्य याजक यहोशवा यांचे सारखेच नाव होते, जे त्यांच्या मूळ इब्री भाषेत ‘यहोशुवा’ असे संबोधले जाते. ग्रीक भाषेत, दोघांनाही ‘इसूस’ म्हटले जात असे.

नासरेथचा येशू कोंब किंवा अंकुर आहे

आता जखऱ्याची भविष्यवाणी अर्थपूर्ण वाटते. भविष्यवाणी, जी ई. स. पू. 520 मध्ये करण्यात आली होती, ती ही होती की येणाऱ्या कोंबीचे नाव ‘येशू’ असेल, जी थेट नासरेथच्या येशूकडे इशारा करते.

यिश्शै व दावीद हे त्याचे पूर्वज असल्यामुळे येशू हा ‘यिश्शेच्या बुंधापासून’ येतो. येशूजवळ बुद्धी व समज होती जी त्यास वेगळी करते. त्याचे चातुर्य, आत्मसंयम आणि अंतर्दृष्टी समीक्षक आणि अनुयायी दोघांनाही प्रभावित करीत आहे. शुभवर्तमानातील चमत्कारांद्वारे त्याचे सामथ्र्य नाकारता येत नाही. आपण त्यांच्यावर विश्वास न ठेवण्याची निवड करू शकतो, पण आपण त्याकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही. एक दिवस या अंकुरात असलेला अपवादात्मक शहाणपणा व सामर्थ्याचे गुण ज्याचे भाकित यशयाने केले होते येशूला अनुरूप बसते.

नासरेथच्या येशूच्या जीवनाचा विचार करा. त्याने खरोखर राजा असल्याचा दावा केला – खरोखर राजा. ‘ख्रिस्त’ या शब्दाचा अर्थ हाच आहे. पण पृथ्वीवर असताना त्याने जे केले ते खरोखर याजकीय कार्य म्हणजे पुरोहिताचे कार्य होते. पुरोहित लोकांच्या वतीने मान्य यज्ञार्पण करीत असे. येशूचा मृत्यू त्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण होता, तेसुद्धा, आपल्या वतीने देवाला अर्पण होते. त्याचा मृत्यू कोणत्याही व्यक्तीच्या पापाबद्दल आणि अपराधाबद्दल प्रायश्चित करतो. ज्या दिवशी येशू मरण पावला आणि त्याने सर्व पापांची भरपाई केली – त्या दिवशी जखऱ्याने भविष्यवाणी केली होती त्याप्रमाणे “एका दिवसात” त्या देशाची पापे अक्षरशः मिटवून टाकली गेली. जसे त्याला बरेचदा ‘ख्रिस्त’/राजा म्हटले जाते, त्यानुसार त्याने आपल्या मरणात पुरोहिताच्या सर्व पात्रता पूर्ण केल्या. त्याने आपल्या पुनरुत्थानामध्ये, मृत्यूवर आपले सामर्थ्य व अधिकार दाखवला. त्याने दोन्ही भूमिका एकत्र आणल्या. ज्यास, दावीदाने फार पूर्वी “ख्रिस्त” म्हटले होते, तो अंकुर पुरोहित-राजा आहे.  आणि त्याच्या जन्माच्या 500 वर्षांपूर्वी जखऱ्याने त्याच्या नावाची भविष्यवाणी केली होती.

भविष्यसूचक पुरावा

त्याच्या दिवसात, आजच्याप्रमाणे, येशूच्या अधिकाराविषयी प्रश्न करणारे टीकाकार होते. त्याचे उत्तर आधी आलेल्या संदेष्ट्यांकडे लक्ष वेधण्यासाठी होते, असा दावा त्यांनी केला की त्यांनी त्याच्या जीवनाविषयी पूर्वी पाहिले होते. येथे एक उदाहरण आहे जेथे येशूने त्याच्या विरोधकांस म्हटले :

…तेच माझ्याविषयी साक्ष देणारे आहेत…

योहान 5:39

दुसऱ्या शब्दांत, येशूने असा दावा केला की त्याच्या जीवनाविषयी शेकडो वर्षांपूर्वी हिब्रू वेदांमध्ये भविष्यवाणी करण्यात आली होती. मानवी अंतर्दृष्टी भविष्यकाळात शेकडो वर्षांची भविष्यवाणी करू शकत नसल्यामुळे, तो मानवजातीसाठी देवाची योजना म्हणून खरोखर आला आहे हे सत्यापित करण्यासाठी हा पुरावा असल्याचे येशूने म्हटले. हे वैयक्तिकरित्या सत्यापित करण्यासाठी आज आपल्यासाठी हिब्रू वेद उपलब्ध आहेत.

आतापर्यंत इब्री संदेष्ट्यांनी काय भविष्यवाणी केली आहे ते सारांश रूपात पाहू या. येशूच्या आगमनाचा इशारा मानवी इतिहासाच्या सुरूवातीला देण्यात आला होता. नंतर अब्राहामाने त्या ठिकाणाविषयी भाकित केले होते तर वल्हांडण सणाने त्या वर्षाच्या दिवसाविषयी भाकित केले. आपण पाहिले की स्तोत्र २ मध्ये ‘ख्रिस्त’ ही पदवी येणाऱ्या राजाविषयी भविष्यवाणी करतांना उपयोग करण्यात आली होती. आम्ही आत्ताच पाहिले आहे की त्याची वंशावळ, याजकीय कारकीर्द, आणि नावाचे भाकीत करण्यात आले होते. नासरेथच्या येशूसारखी ज्याच्या आयुष्याविषयी अनेक संदेष्ट्यांनी इतक्या पूर्वी भविष्यवाणी केली होती अशा इतिहासातील आणखी कोणाबद्दल विचार करता येईल का?

उपसंहार: सर्वांना देऊ करण्यात आलेले जीवनाचे झाड

वटवृक्षासारख्या, अमर व टिकाऊ झाडाचे प्रतिबिंब, बायबलच्या अगदी शेवटच्या अध्यायापर्यंत दिलेले आहे, ते पुन्हा भविष्याकडे पाहते, पुढील विश्वाकडे, ज्यात अजूनही “जीवनाच्या पाण्याची नदी” आहे.

आणि नगराच्या रस्त्यांच्या मधोमध वाहत होती. नदीच्या दोन्हीकाठांवर उगवलेली झाडे जीवनाची झाडे होती. त्यांच्यातील प्रत्येक झाड दरमहा आपले फळ देते. झाडांची पाने राष्ट्रांनाआरोग्य देण्यासाठी उपयोगी पडत होती.

प्रकटीकरण २२:२

सर्व राष्ट्रांतील लोकांना – यात आपला समावेश आहे – मृत्यूपासून मुक्ती आणि जीवनाच्या झाडाच्या समृद्धीचा अनुभव घेण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले आहे – खरोखर अमर वटवृक्ष. परंतु हिब्रू संदेष्टे भविष्यवाणी करतात की यासाठी कशाप्रकारे हे जरूरी असेल आधी तो अंकूर “कापून” टाकला जावा, जे आपण पुढे पाहू.

अंकुराची खूण : वटसावित्रीच्या आग्रही वटवृक्षाप्रमाणे

वटवृक्ष, बरगद किंवा वडाचे झाड हे दक्षिण आशियाई अध्यात्माच्या केन्द्रस्थानी आहे आणि हा भारताचा राष्ट्रीय वृक्ष आहे. याचा संबंध मृत्यूचे दैवत यम, याच्याशी आहे, म्हणूनच अनेकदा ते स्मशानभूमीजवळ लावलेले असते. पुन्हा अंकुरण्याची क्षमता असल्यामुळे त्यास दीर्घयुष्य आहे आणि ते अमरत्वाचे प्रतीक आहे. अशाच एका वटवृक्षाखाली सावित्रीने तिचा मृत पती आणि राजा सत्यवान यास परत मागण्यासाठी यमाशी सौदा केला होता यासाठी की तिला पुत्रप्राप्ती व्हावी – या घटनेचे स्मरण म्हणून वट पौर्णिमा आणि वट सावित्रीचा वार्षिक उत्सव साजरा केला जातो.

असेच एक वर्णन हिब्रू वेद (बायबल) मध्येही आढळते. एक मृत झाड आहे … जिवंत होत आहे … राजांच्या मृत वंशातूून नवीन पुत्राचे प्रतिनिधित्व करणारे आहे. मुख्य फरक हे आहे की हे वर्णन भविष्यात दिसणारी भविष्यवाणी आहे आणि शेकडो वर्षांपासून वेगवेगळ्या संदेष्ट्यांनी (ऋषींनी) तयार केली होती. त्यांच्या संमिश्र कथेत असे भाकित आहे की कोणीतरी येत आहे. यशया (इ.स.पू. 750) ने ह्या गोष्टीचा प्रारंभ केला ज्याचा पुढे ऋषी-संदेष्ट्यांनी विकास केला – मृत झाडाच्या फांदीमध्ये.

यशया आणि अंकुर

यशया यहूद्यांच्या इतिहासातून घेतलेल्या समयरेखेत दिसून येणाऱ्या, ऐतिहासिकदृष्ट्या सत्यापित करण्यायोग्य काळात जगला.

ऐतिहासिक समयरेखेत दाखविलेल्या यशयाने इस्राएलच्या दाविदाच्या वंशातील राजांच्या काळात जगत होता

यशयाने तेव्हा लिहिले जेव्हा राजा दाविदाचा राजवंश (इ.स.पू. १००० – 6००) यरूशलेमावर राज्य करीत होता. यशयाच्या काळात (इ.स.पू. 750) राजवंश आणि राज्य भ्रष्ट होते. यशयाने राजांना विनंती केली की त्यांनी देवाकडे परत यावे व मोशेच्या दहा आज्ञांचे पालन करावे. पण यशयाला ठाऊक होते की इस्राएल पश्चात्ताप करणार नाही, आणि म्हणूनच त्याने आधीच हे जाणले होते की हे राज्य नष्ट होईल व राजेशाहीचा अंत होईल.

त्याने शाही घराण्यासाठी एका कल्पनाचित्राचा उपयोग केला, मोठ्या वटवृक्षासारखे त्याचे चित्र मांडले. या झाडाच्या मुळाशी, दावीद राजाचा पिता, इशायआहे. यिश्शैच्या कुटूंबात राजांच्या राजघराण्याची सुरूवात दावीद राजापासून झाली, आणि त्याचा उत्तराधिकारी, राजा शलमोन याच्याबरोबर पुढे सुरू राहिली. खाली स्पष्ट केल्याप्रमाणे, हा राजवंशाचा पुढील पुत्र राज्य करीत असतांना हा वृक्ष वाढत गेला आणि विकसित झाला.

एक विशाल वटवृक्ष म्हणून राजवंशासाठी यशयाने ज्या कल्पनाचित्राचा उपयोग केला त्यात संस्थापक – इशाय मूळ असून त्यापासून वृक्षाच्या खोडापर्यंत राजाने राजे वाढत जात आहेत

प्रथम एक झाड…नंतर एक खोड़… नंतर एक अंकुर

यशयाने असा इशारा दिला की, हा ‘वृक्ष’ राजवंश लवकरच कापला जाईल आणि मृत खोड काय ते राहील. खोड आणि अंकुर यांचे कोडे म्हणून त्याने ही भविष्यवाणी कशाप्रकारे लिहिली ते पाहा :

शायाच्या बुंध्याला (वंशाला) अंकुर (मूल) फुटून वाढू लागेल. ती फांदी इशायाच्या मुळाची असेल.
परमेश्वराचा आत्मा त्या मुलात असेल. तो आत्मा त्याला सुज्ञपणा, समजूत, मार्गदर्शन आणि सामर्थ्य देईल. हा आत्मा परमेश्वराला जाणून घेण्यास व श्रध्दा ठेवण्यास त्या मुलाला शिकवील.

यशया 11:1-2
यशयाने इशारा दिला की राजवंश एक दिवस मृत खोड होईल

इ.स.पू. 6०० च्या सुमारास, यशयाच्या 150 वर्षांनंतर, जेव्हा बाबेलच्या लोकांनी यरूशलेमचा पाडाव केला, तेव्हा हा ‘वृक्ष’ पडला, राजांचा राजवंश उध्वस्त झाला, आणि इस्राएल लोकांना ओढून बॅबिलोनमध्ये (समयरेखेतील लाल कालखंड) बंदिवासात नेण्यात आले. हा पहिला यहूदी बंदिवास होता – त्यातील काही लोक भारतात गेले. सावित्री आणि सत्यवान यांच्या कथेत एक मृत राजाचा मुलगा होता – सत्यवान. खोडाच्या भविष्यवाणीत राजांचा संपूर्ण वंश नाहीसा होणार होता आणि राजघराणे मृत होणार होते.

अंकुर : ‘त्याचे’ दाविदाच्या वंशातून आगमन जो बुद्धिसंपन्न असणार होता

इशायाच्या बुंधाला धुमारा फुटेल

पण भविष्यवाणी फक्त राजांचा नाश करणे यापुढे भविष्यकाळातही पाहत होती. हे वटवृक्षाच्या एका सामान्य वैशिष्ट्याचा उपयोग करून करण्यात आले. जेव्हा वटवृक्षाचे बीज अंकुरित होतात तेव्हा ते इतर झाडांच्या बुंधावर अंकुरित होतात. बुंधा किंवा खोड वटवृक्षाच्या बियांचे पोषक आहे. एकदा वडाच्या बीपासून नुकतेच तयार झालेले रोप स्थापित झाल्यावर ते आणखी वाढत जाईल आणि त्या बुंधापेक्षा अधिक जगेल. यशयाने पाहिलेला हा अंकुर वडाच्या झाडासारखा असेल कारण नवीन अंकुर त्याच्या मुळापासून निघून वर जाईल व – एक अंकुर तयार करेल.

यशयाने या कल्पनाचित्राचा उपयोग केला आणि असे भाकीत केले की एक दिवस दूर भविष्यकाळात अंकुर म्हणून ओळखली जाणारी, एक अंकुर, झाडाच्या मृत बुंधापासून निघेल, अगदी तसेच जसे वटवृक्षाच्या फांद्या झाडाच्या बुंधापासून फुटतात. यशया ‘तो’ म्हणून अंकुराचा उल्लेख करतो, म्हणून यशया एका विशिष्ट व्यक्तीबद्दल बोलत आहे, जो राजवंशाचे पतन झाल्यानंतर दाविदाच्या घराण्यातून येईल. या व्यक्तीमध्ये बुद्धी, सामर्थ्य आणि ज्ञान यासारखे गुण असतील जणूकाही त्याच्यावर देवाचा आत्मा असेल.

एक वडाचे झाड त्याच्या यजमान वृक्षाच्या बुंधातून वाढत आहे. लवकरच उगवणारी मुळे आणि अंकुर यांचा गुंताळा तयार होईल.

अनेक लिखाणांत पौराणिक कथामध्ये वटवृक्षाचा उल्लेख अमरत्वाचे प्रतीक म्हणून करण्यात आला आहे. त्याची वायवी मुळे खाली मातीत वाढतात आणि अतिरिक्त खोड तयार करतात. हे दीर्घायुष्याचे प्रतीक आहे, आणि अशाप्रकारे ते दैवीय निर्मात्याचे प्रतिनिधित्व करते. यशयाने ई.पू. 750 मध्ये भविष्यवाणी केली की या अंकुरात असे अनेक दैवी गुण असतील,  आणि राजवंशाचा ‘बुंधा’ नाहीसा झाल्यानंतर फार काळ टिकेल.

यिर्मया आणि अंकुर

भविष्यकाळात घडणाऱ्या घटना लोकांना समजाव्या म्हणून ऋषी-संदेष्टा यशया याने एक साईन-पोस्ट उभारले. परंतु अनेक चिन्हांपैकी त्याचे चिन्ह फक्त पहिले होते. यशयानंतर 150 वर्षांनी, ई. पू. 600 मध्ये जेव्हा दाविदाचा राजवंश यिर्मयाच्या डोळ्यासमोर उध्वस्त झाला, तेव्हा त्याने लिहिले :

हा परमेश्वराचा संदेश आहे. “मी चांगला अंकुर निर्माण करण्याची वेळ येत आहे.” तो चांगला अंकुर सुज्ञपणे राज्य करणारा राजा असेल. देशात योग्य व न्याय्य गोष्टी तो करेल.
त्या चांगल्या ‘अंकुराच्या’ काळात यहूदातील लोक वाचतील आणि इस्राएल सुरक्षित राहील. त्याचे नाव असेल परमेश्वर आमचा चांगुलपणा.

यिर्मया 23:5-6

यिर्मयाने यशयाच्या  दावीद वंशाच्या अंकुराच्या कल्पनाचित्राविषयी आणखी लिहिले. हा अंकुर देखील एक राजा असेल. पण दाविदाच्या पूर्वीच्या राजांसारखा नाही जे मृत बुंधा बनून राहिले होते.

अंकुर : प्रभू आमचे नीतिमत्व

अंकुरातील फरक त्याच्या नावात दिसतो. तो परमेश्वर देवाचे नाव (‘प्रभू’ – देवाचे हिब्रू नाव) धारण करेल, म्हणून एका वटवृक्षाप्रमाणे हा अंकुर देवाचे प्रतिरूप प्रतिमा असेल. तो ‘आमचे’ (आम्हा मानवाचे) नीतिमत्व असेल.

जेव्हा सावित्रीने तिचा पति, सत्यवान, याच्या देहासाठी यमाशी वाद घातला, तेव्हा तिच्या नीतिमत्त्वाने तिला मृत्यूला (यम) सामोरे जाण्याची शक्ती दिली. कुंभमेळ्याबद्दल नमूद केल्यानुसार, आपली समस्या म्हणजे आपला भ्रष्टाचार किंवा पाप आहे, आणि म्हणून आपल्याकडे ‘नीतिमत्त्वाची’ उणीव आहे. बायबल आपल्याला सांगते की मरणास तोंड देण्याचे सामथ्र्य आपल्यात नाही. खरे म्हणजे त्यात म्हटले आहे की आपण असहाय आहोत:

1म्हणून मुले रक्त व मांस यांची बनलेली असल्याने त्यानेसुद्धा त्या रक्तात व मांसात त्यांच्यासमवेत भाग घेतला. येशूने हे यासाठी केले की, ज्याच्याकडे मरणाची सत्ता आहे, अशा सैतानाचा मरणाने नाश करावा.
15 आणि जे लोक त्यांच्या सर्व आयुष्यात मरणाचे भय मनात ठेवून त्याचे गुलाम असल्यासारखे जगत होते त्यांना मुक्त करावे.

इब्री लोकांस 2:14ब-15

बायबलमध्ये सैतान हा यमासारखा आहे कारण त्याने आम्हास मृत्यूच्या बंधनात ठेवले आहे. खरे म्हणजे जसा यम सत्यवानच्या शरीरासाठी वाद घालतो तसेच बायबल  दुसर्या समयाविषयी सांगते की कशाप्रकारे सैतानाने एका शरीराविषयी वाद घातला, जेव्हा

मीखाएल जो मुख्य देवदूत, यानेजेव्हा मोशेच्या शरीराविषयी सैतानाबरोबर वाद घातला तेव्हा त्यानेसुद्धा त्याच्याविरुद्ध अपमानस्पद आरोप करण्याचे धाडसकेले नाही. तो फक्त म्हणाला, “प्रभू तुला धमकावो.”

यहूदा 1:9

सावित्री आणि सत्यवान यांच्या कथेतल्या यमाप्रमाणे, सैतानालासुद्धा मोशेसारख्या थोर संदेष्ट्याच्या शरीरावर वाद घालण्याचे सामर्थ्य आहे, तर आमच्या पाप आणि भ्रष्टाचारामुळे, त्याला मृत्यूवर नक्कीच सामर्थ्य आहे. देवदूतसुद्धा हे जाणतात की केवळ परमेश्वर – निर्माणकर्ता देव – याला मरणात सैतानास फटकार लावण्याचे सामर्थ्य आहे.

येथे, ‘अंकुरा’ मध्ये असे अभिवचन आहे की भविष्यात परमेश्वर आम्हाला ‘नीतिमत्त्व’ देईल, जेणेकरून आम्हास मृत्यूवर विजय मिळविता येईल.

कसे?

जखऱ्या या विषयावर विचार मांडत असतांना पुढे आणखी माहिती देतो, येणाऱ्या अंकुराच्या नावाचे देखील सविस्तर भाकित सांगतो देखील जे सावित्री आणि सत्यवान यांच्या कथेशी समांतर आहे ज्यांनी मृत्यूचा (यम) धिक्कार केला, जे आपण पुढे पाहू

कुरुक्षेत्रातील युद्धासमान : येणाऱ्या ‘अभिषिक्त’ शासकाविषयी भविष्यवाणी झाली

भगवद्गीता ही महाभारत महाकाव्याच्या बुद्धीमत्तेचा केन्द्रबिंदू आहे. गीता किंवा गीत (गाणे) म्हणून लिहिण्यात आले असले तरीही आज सामन्यतया त्याचे वाचन केले जाते. गीतेत कुरुक्षेत्र येथे झालेल्या महायुद्धाच्या आधी – राजघराण्याच्या दोन पक्षामध्ये  झालेल्या युद्धाच्या आधी – भगवान श्रीकृष्ण आणि शाही योद्धा अर्जुन यांच्यातील संभाषण दिलेले आहे. पुरातन शाही राजवंशाचा संस्थापक, राजा कुरु याच्या राजघराण्याच्या दोन शाखांचे योद्धे व राज्याधीश या आगामी युद्धात एकमेकांचा सामना करीत उभे ठाकले होते. पांडव आणि कौरव हे चुलतभाऊ राजवंशाच्या कोणत्या पक्षास राज्य करण्याचा अधिकार आहे – पांडव राजा युधिष्ठिर किंवा कौरव राजा दुर्योधन, याविषयी युद्ध करणार होणार होते. दुर्योधनाने युधिष्ठिराचे सिंहासन बळकावले होते म्हणून युधिष्ठिर आणि त्याचे पांडव सहयोगी ते परत मिळवण्यासाठी युद्धावर निघाले होते. पांडव योद्धा अर्जुन आणि भगवान श्रीकृष्ण यांच्यामधील भगवद्गीता संभाषण कठीण परिस्थितींत खरी बुद्धी यावर लक्ष केंद्रित करते ज्याद्वारे आध्यात्मिक स्वातंत्र्य आणि आशीर्वाद लाभतो.

स्तोत्रे हे बायबलमधील हिब्रू वेद पुस्तक महाकाव्यातील बुद्धिमत्ता साहित्याचे केंद्रबिंदू आहेत. जरी गाणे (गीता) म्हणून लिहिलेले असले तरीही आज सामान्यतया त्याचे वाचन केले जाते. स्तोत्र दोनमध्ये दोन विरोधी शक्तींमध्ये होणाऱ्या युद्धाच्या आधी, परमोच्च परमेश्वर आणि त्याचा अभिषिक्त ख्रिस्त (= शासक) यांच्यातील संभाषणाचे वर्णन केले आहे. या आगामी युद्धाच्या दोन्ही बाजूंस महान योद्धे आणि राज्यकर्ते आहेत. एकीकडे एक राजा आहे जो  पूर्वज राजवंशाचा संस्थापक राजा दावीद याचा वंशज आहे. कोणत्या पक्षाला राज्य करण्याचा अधिकार आहे या विषयावरून दोन्ही पक्ष युद्धास उभे ठाकले आहेत. प्रभू आणि त्याचा शासक यांच्यातील स्तोत्र 2 चे संभाषण स्वातंत्र्य, बुद्धी आणि आशीर्वाद यांस स्पर्शून जाते.

यात साम्य आहे असे तुम्हाला वाटत नाही?

जसे भगवद्गीता हे संस्कृत वेदांचे बौद्धिक ज्ञान समजण्याचे प्रवेशद्वार आहे, तसेच स्तोत्रे हे हिब्रू वेदाचे (बायबल) बौद्धिक ज्ञानप्राप्तीचे प्रवेशद्वार आहे. हे ज्ञान प्राप्तत करण्यासाठी आपल्याला स्तोत्र आणि त्याचा मुख्य रचनाकार राजा दावीद यांच्याविषयी पार्श्वभूमीची थोडी माहिती हवी.

दावीद राजा कोण होता आणि स्तोत्रे काय आहेत?

राजा दावीद, स्तोत्रे आणि इतर हिब्रू ऋषी आणि ऐतिहासिक समयरेखेतील लेखनकार्य

इस्त्राएलींच्या इतिहासामधून घेतलेल्या समयरेखेवरून आपण पाहू शकता की दावीद  इ.स.पू. सुमारे 1000 वर्षे, श्री अब्राहमानंतर हजार वर्षांनंतर आणि श्री मोशेनंतर 500 वर्षांनंतर जगला. दावीद मेंढपाळ म्हणून आपल्या कुटुंबाची मेंढरे पाळत असे. एक मोठा शत्रू, राक्षस म्हणावा असा, गल्याथ याने इस्राएलींवर विजय मिळवण्यासाठी सैन्याचे नेतृत्व केले, आणि त्यामुळे इस्राएली लोक निराश व पराभूत झाले. दाविदाने गल्याथाला आव्हान केले आणि युध्दात त्याला ठार केले. एका थोर योद्ध्यावरील एका तरुण मेंढपाळ मुलाच्या या उल्लेखनीय विजयामुळे दावीद प्रसिद्ध झाला.

तथापि, दीर्घ आणि कठीण अनुभवांनंतरच तो राजा झाला कारण त्याचे अनेक शत्रू होते, परदेशात तसेच इस्राएली लोकांमध्ये देखील, जे त्याचा विरोध करीत होते.. दावीदाने शेवटी त्याच्या सर्व शत्रूंवर विजय मिळविला कारण त्याचा देवावर विश्वास होता आणि देवाने त्याला मदत केली. बायबलमधील हिब्रू वेदांमधील अनेक पुस्तके दाविदाच्या या संघर्षाचे व विजयाचे विजयाचे वर्णन करतात.

देवासाठी सुंदर गीते आणि कविता लिहिणारा संगीतकार म्हणून देखील दावीद प्रसिद्ध होता. ही गीते व कविता ईश्वरप्रेरित आहेत आणि वेद पुस्तकांमधील स्तोत्रांचे पुस्तक म्हणून ओळखले जातात.

स्तोत्रांमध्ये ‘ख्रिस्ताविषयी’ भविष्यवाणी

एक महान राजा आणि योद्धा असला तरी, दाविदाने स्तोत्रात ‘ख्रिस्ताविषयी’ लिहिले आहे की तो त्याच्या राजवंशातून येईल जो सामर्थ्य व अधिकार याबाबत त्याच्या पेक्षा श्रेष्ठ असेल. हिब्रू वेदाच्या (बायबल) स्तोत्र २ मध्ये ख्रिस्ताचा परिचय  अशाप्रकारे करण्यात आला आहे, भगवद्गगीतेच्या शाही युद्धाच्या दृष्यासमान दृष्य येथे मांडण्यात आले आहे.

1राष्ट्रांनी दंगल का मांडली आहे? लोक व्यर्थ योजना का करीत आहेत?

2परमेश्वराविरुद्ध व त्याच्या ‘अभिषिक्ता’ विरुद्ध पृथ्वीवरील राजे उठले आहेत, सत्ताधीश एकत्र जमून मसलत करीत आहेत की,

3“चला, आपण त्यांची बंधने तोडून टाकू, आपणांवरील त्यांचे पाश फेकून देऊ.”

4स्वर्गात जो राजासनारूढ आहे तो हसत आहे; प्रभू त्यांचा उपहास करीत आहे.

5पुढे तो त्यांच्याशी क्रोधयुक्त होऊन बोलेल, तो संतप्त होऊन त्यांना घाबरे करील.

6तो म्हणेल, “मी आपल्या पवित्र सीयोन डोंगरावर आपला ‘राजा’ अधिष्ठित केला आहे.”

7मी परमेश्वराचा निर्णय कळवतो; तो मला म्हणाला, “तू माझा पुत्र आहेस, आज मी तुला जन्म दिला आहे;

8माझ्याजवळ माग म्हणजे मी तुला राष्ट्रे वतनादाखल देईन, पृथ्वीच्या दिगंतापर्यंतचे स्वामित्व तुला देईन;

9लोहदंडाने तू त्यांना फोडून काढशील; कुंभाराच्या मडक्यासारखा त्यांचा चुराडा करशील.”

10राजांनो, आता शहाणे व्हा, पृथ्वीवरील न्यायाधीशांनो, बोध घ्या.

11भीड धरून परमेश्वराची सेवा करा, कंपित होऊन हर्ष करा.

12पुत्राने रागावू नये आणि तुम्ही वाटेने नाश पावू नये, म्हणून त्याचे चुंबन घ्या; कारण त्याचा क्रोध त्वरित पेटेल; त्याला शरण जाणारे सगळे धन्य होत.

स्तोत्र 2 – ‘ख्रिस्त’ राजा

येथे समान परिच्छेद आहे परंतु ग्रीक भाषेत पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे आहे.

तर राष्ट्रांचे लोक इतके का रागावले आहेत? ती राष्ट्रे अशा मूर्खासारख्या योजना का आखीत आहेत?
त्यांचे राजे आणि पुढारी एकत्र येऊन परमेश्वराशी आणि त्याने निवडलेल्या राजांशी भांडले.

स्तोत्र 2:1-2 – मूळ भाषेत हिब्रू आणि ग्रीक (LXX)

[Photo]

कुरुक्षेत्राच्या युद्धाचे परिणाम

आपण पाहू शकता की, स्तोत्र २ मधील ‘ख्रिस्त’/‘अभिषिक्त’ याचा संदर्भ प्रसंग भगवद्गीतेतील कुरुक्षेत्राच्या युद्धाप्रमाणे आहे. परंतु जेव्हा आपण इतक्या पूर्वी लढण्यात आलेल्या कुरुक्षेत्राच्या युद्धाच्या परिणामाबद्दल विचार केला असता काही फरक दिसून येतात. अर्जुन आणि पांडव यांनी युद्ध जिंकले, आणि म्हणून सत्ता व राज्यकारभार बदलून कौरवांकडून पांडवांकडे गेला आणि युधिष्ठिर योग्य राजा बनला. पाचही पांडव बंधू आणि कृष्ण 18 दिवसांच्या लढाईत जिवंत वाचले, परंतु केवळ काही मोजकेच लोक वाचले – इतर सर्व मारले गेले. पण युद्धाच्या नंतर युद्धानंतर केवळ 36 वर्षे राज्य केल्यावर, युधिष्ठिराने सिंहासनाचा त्याग केला, आणि अर्जुनाचा नातू, परीक्षित याला राजाची पदवी बहाल केली. त्यानंतर तो द्रौपदी आणि त्याच्या भावांसोबत हिमालयास रवाना झाला. द्रौपदी आणि भीम, अर्जुन, नकुलसहदेव ह्या चार पांडवांस प्रवासादरम्यान मरण आले. युधिष्ठिरास स्वतःस स्वर्गात प्रवेश देण्यात आला. कौरवांची आई, गांधारी, युद्ध न थांबविल्याबद्दल कृष्णावर संतापली होती, म्हणून तिने त्याला शाप  दिला आणि युध्दानंतर 36 वर्षांनंतर दोन कुळांतील लढाईमुळे चुकून बाण लागल्यामुळे त्याचा मृत्यू झाला. कुरुक्षेत्रातील युद्ध आणि त्यानंतर कृष्णाच्या हत्येमुळे जगाचा कलीयुगात प्रवेश झाला.

तर कुरुक्षेत्रातील युद्धापासून आपल्याला काय मिळाले?

आमच्यासाठी कुरुक्षेत्राच्या युद्धाची फळे

आमच्यासाठी, जे हजारो वर्षांनंतर जगत आहेत, आम्ही आम्हाला स्वत:ला जास्त गरजवंत म्हणून पाहतो. आपण संसारात राहतो, सतत वेदना, आजार, वृद्धत्व आणि मृत्यूच्या छायेखाली जगत असतो. आम्ही अशा शासनाधीन राहतो जे सामान्यतया भ्रष्ट असतात आणि राज्यकर्त्यांच्या श्रीमंत आणि वैयक्तिक मित्रांना मदत करतात. कलियुगाचे परिणाम आपल्याला अनेकप्रकारे जाणवतात.

अशा शासनासाठी जे भ्रष्टाचाराला चालना देणार नाही, असा समाज जो कलियुगाच्या अधीन नाही, आणि संसारातील कधीही न संपणारे पाप आणि मृत्यू यापासून वैयक्तिक सुटका मिळावी म्हणून आपण तळमळत आहोत.

स्तोत्र 2 च्या येणाऱ्या ‘ख्रिस्तापासून’ आमच्यासाठी फळे

स्तोत्र २ मध्ये परिचय केलेला ‘ख्रिस्त’ आपल्या गरजा कशा पूर्ण करील हे हिब्रू ऋषींनी स्पष्ट केले आहे. या गरजा भागविण्यासाठी युद्ध आवश्यक ठरेल, पण हे कुक्षेत्राच्या युद्धापेक्षा वेगळे आणि स्तोत्र २ मध्ये चित्रित करण्यात आलेल्या युद्धापेक्षा देखील वेगळे युद्ध आहे. हे असे युद्ध आहे जे केवळ ‘ख्रिस्त’ करू शकतो. हे संदेष्टे हे सांगतात की सामर्थ्याने व बळाने सुरुवात करण्याऐवजी ख्रिस्त पाप व मृत्यूपासून आपली मुक्तता करण्यासाठी आमच्या गरजेत आमची सेवा करण्याद्वारे सुरूवात करतो. ते दाखवतात की स्तोत्र 2 कडे जाण्याच्या मार्गाकडे, जेथे एके दिवशी ते जाऊन पोहोचतील, राज्य बळकावणाऱ्या दुसऱ्या शत्रूस पराभूत करण्यासाठी दुसऱ्या लढाईचा लांब वळणदार मार्ग घेण्याची गरज होती,  सैन्य शक्तीद्वारे नव्हे, तर संसाराचे कैदी असलेल्यांसाठी प्रेम व बलिदान याद्वारे. आम्ही दाविदाच्या राजकीय वंशवृक्षाच्या मृत मूळातून फुटलेल्या शाखेसोबत या प्रवासास प्रारंभ करतो.

राजप्रमाणे : येशू ख्रिस्ताच्या ‘ख्रिस्त’ चा अर्थ काय?

मी कधीकधी लोकांना विचारतो की येशूचे आडनाव काय होते. सामान्यतया ते उत्तर देतात,

“मला वाटते की त्याचे आडनाव‘ ख्रिस्त ’होते पण मला खात्री नाही”.

मग मी विचारतो,

“मग जेव्हा येशू लहान होता तेव्हा योसेफ ख्रिस्त आणि मेरी ख्रिस्त लहान येशू ख्रिस्ताला बाजारात घेऊन गेले काय?”

असे म्हटल्यास, ते समजतात की ‘ख्रिस्त’ हे येशूचे कौटुंबिक नाव नाही. तर, ‘ख्रिस्त’ काय आहे? ते कोठून येते? याचा अर्थ काय? अनेक लोकांस आश्चर्य वाटते, म्हणजे, ‘ख्रिस्त’ ही एक पदवी आहे जिचा अर्थ आहे ‘राज्यकर्ता’ किंवा ‘राज्य करणारा’. हे ‘राज’ या पदवीसारखे नव्हे, स्वातंत्र्यापूर्वी भारतावर राज्य करणाऱ्या ब्रिटीश राजप्रमाणे.

भाषांतर विरुद्ध लिप्यंतरण

आपण प्रथम भाषांतराच्या काही मुलभूत गोष्टी समजून घेतल्या पाहिजेत. भाषांतरकार कधीकधी अर्थाऐवजी, विशेषेकरून नावे आणि पदव्यांऐवजी समान ध्वनीद्वारे अनुवाद ध्वनीनसार भाषांतर करण्याची निवड करतात. यास लिप्यंतरण म्हटले जाते. उदाहरणार्थ, “कुंभमेला”  हे मराठी कुंभमेळा या शब्दाचे इंग्रजी लिप्यंतरण आहे. मेळा अर्थात मेला ’म्हणजे ‘फेअर’ किंवा ‘फेस्टिव्हल’ असले तरी कुंभफेअर ऐवजी कुंभमेला  हा शब्द इंग्रजीत आणला गेला आहे. “राज” हे हिंदी “राज” चे इंग्रजी लिप्यंतरण आहे. जरी राज या शब्दाचा अर्थ आहे ‘राज्य’ हा शब्द “ब्रिटिश रूल” ऐवजी “ब्रिटिश राज” च्या ध्वनीद्वारे इंग्रजी भाषेत आणला गेला. वेद पुस्तकम (बायबल) सह, भाषांतरकारांना हे ठरवावे लागत असे की कोणत्या नावांचे व पदव्यांचे भाषांतर (अर्थाने) आणि लिप्यंतरण (ध्वनीद्वारे) करायचे आहे. कोणताही विशिष्ट नियम नाही.

सेप्टुआजिंट

बायबलचे भाषांतर प्रथम ख्रिस्तपूर्व 250 मध्ये करण्यात आले होते जेव्हा हिब्रू वेदाचे (जुना करार) ग्रीक भाषेत भाषांतर करण्यात आले होते – त्यावेळची आंतरराष्ट्रीय भाषा. या भाषांतरास सेप्टुआजिंट (किंवा LXX) म्हणून ओळखले जाते आणि ते खूप प्रभावी होते. नवीन करार ग्रीक भाषेत लिहिलेला असल्याने, जुन्या करारातील त्याची अनेक अवतरणे सेप्टुआजिंटमधून घेतली आहेत. 

सेप्टुआजिंटमध्ये भाषांतर आणि लिप्यंतरण

ही प्रक्रिया तसेच आधुनिक काळातील बायबलवर तिचा कसा परिणाम घडतो हे खालील आकृतीत दाखविण्यात आले आहे

मूळभाषांतून आधुनिक बायबलमध्ये भाषांतर

मूळ हिब्रू जुना करार (ख्रि. पू. 1500 – 400 या दरम्यान लिहिलेले) हा चतुष्पाद  #1 मध्ये दाखविण्यात आला आहे. कारण सेप्टुआजिंट हे ख्रि. पू. 250 हिब्रू –> ग्रीक भाषांतर चतुष्पाद #1 ते #2 पर्यंत जाणाऱ्या बाणाच्या रूपात दाखविले गेले आहे. नवीन करार ग्रीक भाषेत (सन 50-90) लिहिण्यात आला होता, म्हणून #२ मध्ये जुना आणि नवीन करार दोन्हींचा समावेश आहे. तळाशी अर्ध्या भागात (#3) बायबलच्या आधुनिक भाषेचे भाषांतर आहे. जुना करार (हिब्रू वेद) मूळ हिब्रू (1 –> 3) मधून भाषांतरित केला गेला आहे आणि नवीन कराराचे ग्रीक (2 –> 3) भाषेतून भाषांतर करण्यात आले आहे. यापूर्वी स्पष्ट केल्याप्रमाणे भाषांतरकारांनी नावे व पदव्या याबाबतीत निर्णय घ्यावा. हे लिप्यंतरण आणि भाषांतर असे नाव दिलेल्या निळ्या बाणांनी दाखविलेले आहे, हे दाखविण्यासाठी की भाषांतरकार दोन्हींपैकी कोणत्याही एकाचा उपयोग करू शकतात.

‘ख्रिस्त’ चे मूळ

आता ‘ख्रिस्त’ या शब्दावर लक्ष केंद्रित करून, वरील प्रक्रियेचे अनुसरण करा.

बायबलमध्ये ‘ख्रिस्त’ कोठून आला आहे?

हिब्रू जुन्या करारात ‘מָשִׁיחַ’ (mashiyach ) पदवी आहे, जिचा अर्थ आहे ‘अभिषिक्त’ किंवा ‘समर्पित व्यक्ति’ जसे की राजा किंवा राज्यकर्ता. त्या काळातील इब्री राजांना राजा होण्यापूर्वी अभिषेक करण्यात येत असे (विधियुक्त पद्धतीने तेलाचा अभ्यंग केला जात असे), अशाप्रकारे ते अभिषिक्त किंवा मसियाच होते. मग ते राज्यकर्ते बनत, परंतु त्यांचे राज्य देवाच्या स्वर्गीय शासनाच्या अधीन असे, त्याच्या नियमानुसार. या अर्थाने जुन्या करारातील इब्री राजे राजसारखे होते. या राजने दक्षिण आशियातील ब्रिटीश प्रांतांवर राज्य केले, परंतु ब्रिटेनमधील सरकारच्या अधीन राहून, त्याच्या कायद्यानुसार.

जुन्या करारामध्ये एका विशिष्ट मशियाच्या (अर्थात ’ख्रिस्त’) येण्याची भविष्यवाणी केली गेली होती जो एक अद्वितीय राजा असणार होता. जेव्हा ख्रि. पू. 250 मध्ये सेप्टुआजिंटचे भाषांतर झाले, तेव्हा भाषांतरकारांनी ग्रीक भाषेतील समान अर्थाचा शब्द  Χριστός  निवडला,  (क्रिस्टॉससारखा वाटतो), chrio क्रिओच्या आधारे, ज्याचा अर्थ विधियुक्त पद्धतीने तेल लावणे असा आहे.  म्हणून हिब्रू ‘मशिया’ चे भाषांतर ग्रीक सेप्टुआजिंटमधील  Χριστός च्या अर्थाने (ध्वनीद्वारे लिप्यंतरित नाही) केले गेले. नव्या कराराच्या लेखकांनी ख्रिस्त हा भविष्यवाणी केलेला ‘मशिया’ म्हणून ज्याविषयी भविष्यवाणी करण्यात आली होती त्या येशूस ओळखण्यासाठी क्रिस्टॉस या शब्दाचा उपयोग सुरू ठेवला.

युरोपियन भाषांमध्ये, समान अर्थ असलेला कोणताही स्पष्ट शब्द नव्हता म्हणून नवीन कराराचा ग्रीक ‘क्रिस्टॉस’ याचे ‘ख्रिस्त’ असे लिप्यंतरण करण्यात आले. ‘ख्रिस्त’ हा शब्द जुन्या करारात मूळ असलेले एक अत्यंत विशिष्ट नाव आहे, हिब्रूमधून ग्रीकमध्ये भाषांतर झालेले, आणि नंतर ग्रीकमधून आधुनिक भाषांमध्ये लिप्यंतरणाद्वारे आले. जुना कराराचे भाषांतर थेट हिब्रूमधून आधुनिक भाषांमध्ये करण्यात आले आहे आणि भाषांतरकार मूळ हिब्रू ‘मशिया’ संबंधाने भिन्न निवड करतात. काही बायबल ‘मशिया’ चे रूपांतर ‘मशिया’ च्या रूपात करतात, तर काहीजण “अभिषिक्त” असा अर्थ लावून भाषांतर करतात. ख्रिस्तासाठी हिंदी भाषेचा एक शब्द (मसीह) अरबीमधून लिप्यंतरित आहे, जो मूळ हिब्रूमधून लिप्यंतरित केला गेला. म्हणून त्याचा उच्चार ‘मसीह’ मूळ शब्दाच्या अगदी जवळ आहे.

ग्रीक सेप्टुआजिंटमध्ये हिब्रू शब्द מָשִׁיחַ (मसिया, मसिहा) चे भाषांतर “क्रिस्टॉस” म्हणून केले गेले आहे. यावरून मराठीत हे “ख्रिस्त” म्हणून भाषांतरित केले गेले आहे आणि ते “क्राईस्ट” सारखे वाटते. ख्रिस्तासाठी दिलेला मराठी शब्द ग्रीक शब्द “ख्रिस्तोस” मधून लिप्यंतरित केला गेला आहे आणि म्हणूनच त्याचा उच्चा क्रिस्तू (kristū) असा केला जातो.

जुन्या करारात आपण सामान्यतः ‘ख्रिस्त’ हा शब्द पाहत नाही, त्यामुळे जुन्या कराराशी त्याचा संबंध नेहमीच स्पष्ट असत नाही. परंतु या अभ्यासावरून आपण हे जाणतो की ‘ख्रिस्त’ = ‘मशीहा’ = ‘अभिषिक्त’ आणि ती एक विशिष्ट पदवी होती.

ख्रिस्ताची  1 ल्या शतकात प्रतीक्षा

आता आपण शुभवर्तमानावरून काही निरीक्षणे करू या. खाली राजा हेरोदची प्रतिक्रिया आहे जेव्हा मागी लोक यहूद्यांच्या राजाचा शोध करीत आले, हा नाताळाच्या कथेचा एक भाग आहे.  लक्ष द्या, जरी येशूविषयी विशेष उल्लेख नसला तरी, ख्रिस्ताच्या आधी इंग्रजीत ‘निश्चयवाचक उपपद’ येते.

हे ऐकून हेरोद राजा तसेच यरुशलेम नगराचे रहिवासी घाबरुन गेले.
मग त्याने यहूदी लोकांचे सर्व मुख्य याजक व नियमशास्त्राचे शिक्षक यांना बोलाविले आणि विचारले की, “ख्रिस्ताचा जन्म कोठे होणार होता?”

मत्तय 2:3-4

हेरोद आणि त्याचे सल्लागार यांस ‘हा ख्रिस्त’ ही कल्पना चांगली समजली होती हे तुम्ही पाहताच – आणि येथे तो शब्द येशूचा विशिष्टरित्या उल्लेख करीत नाही. यावरून दिसून येते की ‘ख्रिस्त’ जुन्या करारातून येतो, जसे 1 ल्या शतकातील लोक ग्रीक सेप्टुआजिंटमध्ये वाचत ( हेरोद आणि त्याच्या सल्लागाराप्रमाणे). ‘ख्रिस्त’ ही एक पदवी होती (आणि आहे), नाव नव्हते, जी शासक किंवा राजास दर्शविते. यामुळेच हेरोद ‘घाबरला’ कारण दुस‍ऱ्या राजाच्या आगमनाच्या शक्यतेने तो भयभीत झाला. आपण ही कल्पना मनातून काढून टाकू शकतो की ‘ख्रिस्त’ हा ख्रिस्ती लोकांद्वारे केलेला शोध होता. त्यांच्या ख्रिस्ती होण्यापूर्वी शेकडो वर्षे आधी ही पदवी वापरली जात असे.

ख्रिस्ताच्या अधिकाराचा विरोधाभास

येशूच्या प्रारंभिक अनुयायांना ही खात्री होती की येशू हा येणारा ख्रिस्त आहे ज्याच्याविषयी हिब्रू वेदात भविष्यवाणी केली होती, तर इतरांनी या विश्वासाला विरोध केला.

का?

प्रेम किंवा सामर्थ्यावर आधारित नियमांबद्दल हे उत्तर विरोधाभास ठरविते. ब्रिटिश राजवटीखाली भारतावर राज्य करण्याचा अधिकार राजला होता. पण भारतावर राज्य करण्याचा अधिकार त्यांना मिळाला कारण राज प्रथम सैन्यशक्तीनिशी आला आणि त्याने आपल्या सामर्थ्याने बाह्य अधीनता अमलात आणली. जनतेला राजविषयी प्रेम नव्हते आणि गांधीसारख्या पुढाऱ्याद्वारे राज संपुष्टात आले.

ख्रिस्त म्हणून येशूला जरी अधिकार असला तरीही, तो अधीनतेची मागणी करावयास आला नाही. तो प्रेम अथवा भक्तीवर आधारित सार्वकालिक राज्याची स्थापना करावयास आला होता, आणि यासाठी एका बाजूला सत्ता आणि अधिकार यांच्यातील विरोधाभास तर दुस‍ऱ्या बाजूला प्रेमाची गरज होती. ‘ख्रिस्ताचे’ आगमन समजून घेण्यात आम्हाला मदत करण्यासाठी हिब्रू ऋषींनी हा विरोधाभास शोधून काढला. आम्ही हिब्रू वेदांतील ‘ख्रिस्ता’ च्या पहिल्या आगमनावरून आपण त्यांच्या अंतर्दृष्टींचे अनुसरण करतो, हिब्रू राजा दावीद याजपासून ख्रि.पू. 1000 च्या सुमारास.

लक्ष्मीपासून शिवापर्यंत : श्री मोशेचे आशीर्वाद आणि शाप आज कसे प्रतिध्वनित होतात

जेव्हा आपण आशीर्वादाचा आणि धनसंपत्तीचा विचार करतो तेव्हा आमचे मन भाग्य, यश आणि संपत्तीची देवी, लक्ष्मी हिच्याकडे जाते. लोभ न धरता सत्कृत्य केल्यास ती परिश्रमास यश आशीर्वाद देते. क्षीरसागर घुसळून काढण्याच्या गाथेत, इंद्राने पवित्र फुले फेकून देऊन अपमान केल्यामुळे लक्ष्मीने देवांस सोडून क्षीरसागरात प्रवेश केला. तथापि, तिने परत यावे म्हणून हजार वर्षे समुद्रमंथन केल्यानंतर, ती आपल्या पुनर्जन्माने विश्वासू लोकांस आशीर्वाद देते.

जेव्हा आपण विनाश, विध्वंस, आणि सर्वनाशाचा विचार करतो तेव्हा आमचे मन भैरवाकडे जाते, शिवाचा भयानक अवतार, किंवा शिवाच्या तिसऱ्या नेत्राकडे. ती बहुतेकदा बंद असते जेव्हा तो ते उघडतो तेव्हा ते दुष्कर्म करणाऱ्याच्या विनाशासाठी असते. लक्ष्मी आणि शिव दोघांकडे भक्तांचे बरेच लक्ष असते, कारण लोक एकाद्वारे आशीर्वाद प्राप्तीची इच्छा धरतात आणि दुसर्याकडून त्यांस शाप किंवा विनाशाचे भय असते.

आशीर्वाद आणि शाप … इस्राएली लोकांस … आम्हास शिक्षण देण्यासाठी 

हिब्रू वेदात प्रकट करण्यात आलेला उत्पन्नकर्ता परमेश्वर आशीर्वादाचा कर्ता आहे तसेच लक्ष्मी आणि शाप आणि भैरवाच्या भयंकर विनाशासमान अथवा शिवाच्या तिसऱ्या नेत्रासमान विनाशाचा कर्ता आहे. हे त्याचे निवडलेले लोक – इस्राएली – जे त्याचे भक्त होते त्यांच्यासाठी निर्देशित होते. परमेश्वर देवाने इस्राएली लोकांस मिसर देशच्या गुलामीत बाहेर आणले आणि त्यांस दहा आज्ञा दिल्यानंतर देण्यात आले – दहा आज्ञा म्हणजे पापाचे त्यांच्यावर नियंत्रण आहे किंवा नाही हे जाणण्यासाठी मापदंड. हे आशीर्वाद आणि शाप इस्राएली लोकांकडे निर्देशित होते पण त्यांची घोषणा फार पूर्वी करण्यात आली होती यासाठी की इतर सर्व राष्ट्रांनी त्याकडे लक्ष ़द्यावे आणि हे जाणून घ्यावे की तो त्याच सामर्थ्याने आशीर्वाद देतो जसा त्याने इस्राएली लोकांस दिला होता. आम्ही सर्व जण जे समृद्धी आणि आशीर्वादाचा इच्छा धरतो आणि विनाश व शापापासून वाचू इच्छितो इस्राएली लोकांच्या अनुभवावरून शिकू शकतो.

श्री मोशे सुमारे 3500 वर्षांपूर्वी जगत होता आणि त्याने पहिले पुस्तक लिहिले ज्यांनी हिब्रू वेद बनतो. त्याचे मोठे पुस्तक, अनुवाद यात त्याच्या शेवटच्या वचनांचा समावेश आहे जी त्याने आपल्या मृत्यूपूर्वी लिहिली. ही वचने इस्राएली लोकांस – यहूद्यांस त्याचा आशीर्वाद होती, पण त्याचे शाप सुद्धा. मोशेने लिहिले की हे आशीर्वाद आणि शाप जगाचा इतिहास घडवितील आणि त्याकडे लक्ष पुरविण्यात आले पाहिजे, केवळ यहूद्यांद्वारेच नव्हे, तर इतर सर्व राष्ट्रांद्वारे सुद्धा त्यांकडे लक्ष दिले जावे. या आशीर्वादांनी आणि शापांनी भारताच्या इतिहासावर देखील प्रभाव टाकला आहे. म्हणून आमच्या मननासाठी हे लिहिण्यात आले होते. पूर्ण आशीर्वाद व शाप येथे आहेत. सारांश असा आहे.

श्री मोशेचे आशीर्वाद

जर इस्राएली लोक नियमशास्त्राचे (दहा आज्ञा) पालन करतील तर त्यांस जे आशीर्वाद प्राप्त होतील त्यांचे वर्णन करण्याद्वारे मोशेने सुरूवात केली. देवाकडून प्राप्त आशीर्वाद इतके प्रचंड असतील की इतर राष्ट्रे त्याचा आशीर्वाद ओळखतील. या आशीर्वादांचा परिणाम हा असेल :

10 परमेश्वराच्या नावाने तुम्ही ओळखले जाता हे पाहिल्यावर इतर राष्ट्रातील लोकांना तुमचा धाक वाटेल.

अनुवाद 28:10

… आणि शाप

तथापि, जर इस्राएली आज्ञापालन करावयास चुकले तर त्यांस शाप प्राप्त होतील जे आशीर्वादांच्या बरोबरीचे व त्याचे प्रतिबिंब असतील. सभोवतालची राष्ट्रे हे शाप पाहतील यासाठी की:

37 तुमच्यावर येणारी संकटे पाहून तेथील लोक विस्मयचकित होतील. त्यांच्या चेष्टेचा आणि निंदेचा तुम्ही विषय व्हाल.

अनुवाद 28:37

आणि हे शाप पूर्ण इतिहासात दिसून येतील.

46 तुम्हाला व तुमच्या वंशजांना हे परमेश्वराचे शाप कायमचे भोवतील. ते पाहून इतर लोक आश्चर्यचकित होतील.

अनुवाद 28:46

पण देवाने सावध केले आहे की सर्वात वाईट शाप इतर राष्ट्रांद्वारे येतील.

49 “दूरच्या राष्ट्रातील शत्रूला परमेश्वर तुमच्यावर पाठवील. त्यांची भाषा तुम्हाला समजणार नाही. गरुडांसारखे ते झेपावत येतील. 50 ते क्रूर असतील. वृद्धांचा ते मान राखणार नाहीत. लहानांना दया दाखवणार नाहीत. 51 तुमची जनावरे आणि तुम्ही काढलेले पीक ते नेतील. तुम्ही नष्ट होईपर्यंत ते तुमची लूट करतील. धान्य, द्राक्षारस, तेल, गुरेढोरे, शेळ्यामेंढ्या काही म्हणता काही तुम्हाला उरणार नाही. 52 “ते राष्ट्र तुमच्या नगरांना वेढा घालून हल्ला करील. आपल्या नगराभोवती असणारी उंच आणि भक्कम तटबंदी आपले रक्षण करील असे तुम्हाला वाटेल. पण ती तटबंदी कोसळून पडेल. तुमचा देव परमेश्वर तुम्हांला देणार असलेल्या प्रदेशातील तुमच्या सर्व नगरांना शत्रू वेढा घालेल. 

अनुवाद 28:49-52

हे अधिकाधिक वाईट होत जाईल.

63 “तुमची भरभराट करायला आणि तुमची संख्या वाढवायला जसा त्याला आनंद वाटत होता तसाच आनंद त्याला तुमचा नाश करायला आणि तुम्हांला रसातळाला न्यायला वाटेल. तुम्ही जो देश काबीज करायला जात आहात तेथून तुम्हाला हुसकावून लावले जाईल. 64 परमेश्वर तुम्हाला पृथ्वीच्या या टोकापासून त्या टोकापर्यंत सर्व लोकांमध्ये विखरुन टाकील. तेथे तुम्ही काष्ठपाषाणाच्या मूर्तीची उपासना कराल. तुम्हाला आणि तुमच्या पूर्वजांना माहीत नसलेल्या खोट्यानाट्या देवांची उपासना कराल. 65 “या इतर राष्ट्रांमध्ये तुम्हाला शांती लाभणार नाही. परमेश्वर तुमचे मन काळजीने पोखरुन टाकील. तुमचे डोळे शीणतील तुम्ही बेचैन व्हाल. 66 तुम्ही नेहमी संकटग्रस्त आणि धास्तावलेले राहाल. तुम्हाला जिवाची खात्री वाटणार नाही. रात्रंदिवस तुम्ही झुरणीला लागाल.

अनुवाद 28:63-65

आशीर्वाद आणि शाप परमेश्वर देव आणि इस्राएली लोकांमधील औपचारिक कराराद्वारे स्थापन करण्यात आले होते :

13 त्याद्वारे तो तुम्हांला आपली खास प्रजा करणार आहे आणि तो तुमचा परमेश्वर बनणार आहे. त्याने हे तुम्हांला आणि अब्राहाम, इसहाक व याकोब या तुमच्या पूर्वजांना कबूल केले आहे. 14-15 हा शपथपूर्वक पवित्र करार फक्त आपल्याशी-आज इथे उपस्थित असलेल्यांबरोबरच नव्हे तर आज आपल्यामध्ये या ठिकाणी हजर नसलेल्या आपल्या वंशजांसाठीही आहे.

अनुवाद 29:13-15

हा करार मुलांवर, अथवा भावी पिढ़ीवर बंधनकारक असेल. खरे म्हणजे हा करार भावी पिढीसाठी होता – इस्राएली आणि विदेशी दोन्ही.

22 “या देशाची कशी वाट लागली हे पुढे तुमचे वंशज आणि दूरदूरच्या देशातील परकीय पाहतील. या देशातील विपत्ती आणि परमेश्वराने पसरवलेले रोग ते पाहतील. 23 येथील भूमी गंधक आणि खार यांच्यामुळे जळून वैराण होईल. तिच्यात गवताचे पाते देखील उगवणार नाही. सदोम, गमोरा, अदमा व सबोयीम ही शहरे परमेश्वराच्या कोपाने उद्ध्वस्त झाली तसेच या देशाचे होईल. 24 “‘परमेश्वराने या देशाचे असे का केले? त्याचा एवढा कोप का झाला?’ असे इतर राष्ट्रातील लोक विचारतील. 

अनुवाद 29:22-24

उत्तर असेल :

25 त्याचे उत्तर असे की, आपल्या पूर्वजांचा देव परमेश्वर याच्याशी केलेला करार इस्राएलांनी धुडकावून लावल्यामुळे परमेश्वराचा त्यांच्यावर कोप झाला. मिसरमधून या लोकांना बाहेर आणल्यावर परमेश्वराने त्यांच्याशी पवित्र करार केला होता तो यांनी मोडला. 26 हे इस्राएल इतर दैवतांची पूजा करु लागले. यापूर्वी त्यांना हे देव माहीत नव्हते. तसेच इतर दैवतांची पूजा करु नये असे परमेश्वराने त्यांना बजावले होते.27 म्हणून त्यांच्यावर तो क्रुद्ध झाला व या ग्रंथातील शापवाणी त्यांच्या बाबतीत खरी करुन दाखवली. 28 क्रोधायमान होऊन परमेश्वराने त्यांचे या देशातून उच्चाटन केले व आज ते जेथे आहेत तेथे त्यांची रवानगी केली?

अनुवाद 29:25-28

आशीर्वाद आणि शाप घडून आलेत का?

आशीर्वाद सुखकारक होते, आणि शाप भयानक होते, पण जो अत्यंत महत्वाचा प्रश्न आपण विचारू शकता तो आहे: ‘ते घडून आलेत का?’ हिब्रू वेदाच्या जुन्या कराराचा बहुतांश भाग इस्राएली इतिहासाची नोंद आहे म्हणून आपण त्यांचा भूतकाळ जाणतो. तसेच आपणाजवळ जुन्या कराराच्या बाहेरचा इतिहास आहे आणि अनेक पुरातत्वीय स्मारक आहेत. ते सर्व जण इस्राएली अथवा यहूदी इतिहासाचे संगतवार चित्र आहे.

हे येथे समयरेखेद्वारे देण्यात आले आहे. जर मोशेचे शाप घडून आलेत तर ते वाचा आणि त्याचे स्वतः मूल्यमापन करा. यावरून हे स्पष्ट होते की 2700 वर्षांपूर्वी यहूदी समूहांनी भारतात स्थलांतर का केले (उदाहरणार्थ, मिझोरामचे बेन मनश्शे). अश्शूरी आणि बेबिलोनियन विजयाचा परिणाम म्हणून मोठ्या प्रमाणात तडीपार झाल्यामुळे ते भारतात पांगले – अगदी मोशेने सांगितल्याप्रमाणे.

मोशेचे आशीर्वाद आणि शाप यांचा उपसंहार

मोशेच्या वचनांचा शेवट शापाने झाला नाही. मोशेने अशाप्रकारे आपली अंतिम घोषणा केली.

“मी सांगितलेल्या या सर्व गोष्टी तुमच्याबाबतीत घडतील. आशीर्वाद तसेच शापही खरे होतील. तुमचा देव परमेश्वर तुम्हांला इतर राष्ट्रांमध्ये हद्दपार करील. तेव्हा तुम्हांला या सर्व गोष्टींची आठवण होईल. तेव्हा तुम्ही तुमचे वंशज तुमचा देव परमेश्वर ह्याचा धावा कराल. त्याला मनःपूर्वक शरण जाल. आणि मी आज दिलेल्या सर्व आज्ञांचे नीट पालन कराल. 3-4 तेव्हा तुमचा देव परमेश्वर तुमच्यावर प्रसन्न होईल, आणि तो तुम्हांला मुक्त करील. तुमची त्याने जेथे जेथे पांगापांग करुन टाकली होती तेथून तो तुम्हाला परत आणील. मग ते देश किती का लांबचे असेनात! पुन्हा आपल्या पूर्वजांच्या देशात तुम्ही याल आणि तो देश तुमचा होईल. परमेश्वर तुमचे कल्याण करील आणि पूर्वजांना मिळाले त्यापेक्षा कितीतरी अधिक तुम्हांला मिळेल. पूर्वी कधी नव्हती एवढी तुमची लोकसंख्या वाढेल.

अनुवाद 30:1-5

हजारों वर्षे बंदिवासात देशाबाहेर राहिल्यानंतर, सन 1948 मध्ये – आज जिवंत असलेल्यांच्या आयुष्यात – संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या ठरावानुसार आधुनिक इस्राएल राष्ट्राचा नवा जन्म झाला आणि यहूदी लोक जगभरातील राष्ट्रांतून परत इस्राएलास स्थलांतर करू लागले – अगदी मोशेने भाकित केल्याप्रमाणे. आज भारतात, कोचिन, आंध्र प्रदेश आणि मिझोराम येथे हजारों-वर्षे वस्तीस असलेले यहूदी समुदाय कमी होऊ लागले आहेत कारण यहूदी लोक आपल्या मायदेशी परत जात आहेत. केवळ सुमारे 5000 यहूदी भारतात उरले आहेत. जसा शापाने त्यांच्या जीवनास आकार दिला, अगदी त्याचप्रमाणे  मोशेचे आशीर्वाद आमच्या डोळ्यासमक्ष पूर्ण होत आहेत.  

याचे आमच्यासाठी अनेक अर्थ आहेत. सर्वप्रथम, आशीर्वाद आणि शापांचा अधिकार व सामथ्र्य देवाकडून होते. मोशे फक्त प्रबोधन किंवा प्रकाशन प्राप्त दूत – ऋषी होता. हे आशीर्वाद आणि शाप हजारों वर्षांपर्यत, जगातील सर्व राष्ट्रांपर्यत पोहोचतात, आणि लक्षावधी लोकांवर त्यांचा परिणाम घडून येतो (इस्राएल देशात यहूद्यांच्या परत येण्यामुळे गोंधळा माजला आहे – नियमितपणे घडणार्या घटना जगभरच्या मथळ्यांचा विषय आहे) – हा या गोष्टीचा पुरावा आहे की परमेश्वर देवाजवळ ते सामथ्र्य आणि अधिकार आहे ते बायबल (वेद पुस्तकम्) म्हणते की त्याच्याजवळ आहे. त्याच हिब्रू वेदात त्याने हे अभिवचन सुद्धा दिले आहे की ‘पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे’ आशीर्वाद पावतील. ‘पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे’ म्हटल्यावर त्यात आमचाही समावेश आहे. तसेच अब्राहामाच्या पुत्राच्या बलिदानात, देवाने या गोष्टीची पुनरावृत्ती केली की ‘पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे आश्ीर्वाद पावतील’. त्या बलिदानाचे स्थान व पतशील आपणास हे जाणून घेण्यात मदत करतो की हा आशीर्वाद कसा प्राप्त करावा. मिझोराम, आंध्र प्रदेश आणि केरळमधून परत जाणार्या यहूद्यांवर ज्या आशीर्वादांची वृष्टी केली जात आहे ते या गोष्टीचे चिन्ह आहे की देव भारताच्या सर्व राज्यातील आणि जगभरातील इतर राष्ट्रांस समान आशीर्वाद देऊ इच्छितो आणि देऊ शकतो जसे त्याने अभिवचन दिले आहे. यहूद्यांप्रमाणे, आमच्या शापांत आम्हास देखील आशीर्वाद देण्यात आले आहेत. आशीर्वादाची देणगी का स्वीकार करू नये?

यॉम किप्पूर – मूळ दुर्गा पूजा

दक्षिण एशियाच्या बहुतांश भागात अश्विन (आश्विन) महिन्यात 6-10 दिवस दुर्गा पूजा (दुर्गोत्सव) साजरा केला जातो.  असूर महिषासूराविरुद्ध प्राचीन लढ्यात देवी दुर्गाच्या विजयाचे स्मरण करण्यासाठी हा उत्सव साजरा केला जातो. अनेक भक्तांस हे माहीत नाही की हा सण यॉम किप्पूर (अथवा प्रायश्चिताचा दिवस) नावाच्या आणखी प्राचीन सणाच्या वेळी येतो, ज्याची सुरूवात 3500 वर्षांपूर्वी झाली आणि हिब्रू वर्षात सातव्या चांद्रमासाच्या 10 व्या दिवशी तो साजरा केला जातो. हे दोन्ही सण पुरातन आहेत, दोन्ही एकाच दिवशी येतात (त्यांच्या पंचांगानुसार. हिंदू आणि हिब्रू दिनदर्शिकेत अतिरिक्त लीप-वर्ष वेगळ्या वर्षी येते, म्हणून ते नेहमी पाश्चात्य दिनदर्शिकेत एकाच वेळी येत नाहीत पण ते दोन्ही नेहमी सप्टेंबर- ऑक्टोबर महिन्यात येतात), दोन्हींत बलिदानांचा समावेश आहे, आणि दोन्ही मोठ्या विजयाचे स्मरण करतात. दुर्गा पूजा आणि यॉम किप्पूर मधील साम्य आश्चर्यजनक आहे. काही बाबतींत फरकही उल्लेखनीय आहेत. 

 प्रायश्चिताच्या दिवसाचा परिचय 

मोशे आणि त्याचा भाऊ अहरोन हे इस्राएली लोकांचे नेतृत्व करीत होते आणि येशूच्या सुमारे 1500 वर्षांपूर्वी त्यांस नियमशास्त्र प्राप्त झाले.

आपण गुलामगिरीतून इस्राएली लोकांच्या (हिब्रू अथवा यहूदी) श्री मोशेच्या नेतृत्वाचे आणि दहा आज्ञा प्राप्त करण्याचे अनुसरण केले कलियुगात इस्राएली लोकांचे मार्गदर्शन करण्यासाठी आज्ञा या दहा आज्ञा अत्यंत कठोर आहेत, पापाचे आकर्षण असलेल्या व्यक्तीस त्याचे पालन करणे अशक्य आहे. या आज्ञा एका विशिष्ट पेटीत ठेवल्या जात, ज्याला कराराचा कोश म्हटले जाई. कराराचा कोश परम पवित्रस्थान म्हटलेल्या एका विशेष मंदिरात असे.

मोशेचा भाऊ, अहरोन, आणि त्याचे वंशज याजक होते जे या मंदिरात लोकांच्या पापांच्या प्रायश्चितासाठी, अथवा झाकून टाकण्यासाठी बलिदान अर्पण करीत. यॉम किप्पूर  – प्रायश्चिताच्या दिवशी विशेष बलिदान अर्पण केले जाई. आज हे आमच्यासाठी बहुमूल्य पाठ आहेत, आणि आपण दुर्गा पूजेच्या विधीसंस्कारांशी प्रायश्चिताच्या दिवसाची (यॉम किप्पूर) तुलना करून बरेच काही शिकू शकतो.  

प्रायश्चिताचा दिवस आणि पाप वाहून नेणारा बकरा

हिब्रू वेदाने, अर्थात आजचे बायबल, मोशेच्या काळापासून प्रायश्चिताच्या दिवसाचे बलिदान व विधि या संबंधाने निश्चित सूचना दिल्या. या सूचनांचा अर्थात आज्ञांचा आरंभ कसा होतो ते आपण पाहतो:

अहरोनाचे दोन मुलगे परमेश्वरासमोर धूप दाखविण्यासाठी गेले असताना मरण पावले. त्यानंतर परमेश्वर मोशेशी बोलला. तो म्हणाला, “तुझा भाऊ अहरोन ह्याला सांग की त्याने वाटेल त्यावेळी परमपवित्रस्थानात अंतरपटाच्या आत पवित्र कोशावर असलेल्या दयासनापुढे जाऊ नये; तेथे दयासनावरील ढगात मी दर्शन देत असतो; अहरोन जर तेथे जाईल तर तो मरेल!

लेवीय 16:1-2

अहरोन महायाजकाच्या दोन मुलांनी परमेश्वराची उपस्थिती असतांना जेव्हा परम पवित्रस्थानी मंदिरात अनादराने प्रवेश केला तेव्हा त्यांना मरण आले. त्या पवित्र उपस्थितीत दहा आज्ञांचे पूर्णपणे पालन न केल्याचा परिणाम त्यांचा मृत्यू झाला.

म्हणून काळजीपूर्वक सूचना देण्यात आल्या होत्या, ज्यात संपूर्ण वर्षातील केवळ एका दिवसाचा समावेश होता जेव्हा प्रमुख याजक परम पवित्रस्थानी प्रवेश करू शकत असे – प्रायश्चिताच्या दिवशी. जर त्याने दुसऱ्या कुठल्या दिवशी प्रवेश केला, तर त्याला मरण निश्चित होते. पण या एके दिवशी सुद्धा, प्रमुख याजक कराराच्या कोशाच्या उपस्थितीत प्रवेश करण्यापूर्वी, त्याला : 

“परमपवित्रस्थानात जाण्यापूर्वी त्याने पापार्पणसाठी एक गोऱ्हा व होमार्पणासाठी एक मेंढा आणावा. त्याने पाण्याने स्नान करावे मग तागाचा पवित्र सदरा व तागाचे चोळणे आपल्या अंगात घालावे; तागाच्या कमरपट्ट्याने आपली कमर कसावी आणि तागाचा फेटा बांधावा; ही पवित्र वस्त्रे आहेत.

लेवीय 16:3-4

दुर्गापूजेच्या सप्तमीच्या दिवशी, प्राणप्रतिष्ठेद्वारे दुर्गेच्या प्रतिमांस जागृत केले जाते आणि प्रतिमेस स्नान देऊन वस्त्र घातले जातात. यॉम  किप्पूरमध्ये देखील स्नानाचा समावेश असे पण प्रमुख याजकास स्नान दिले जात असे आणि परमस्थानी प्रवेश करण्यासाठी तयार केले जाई, दैवतास नाही. प्रभु परमेश्वरास आवाहन करणे अनावश्यक होते – त्याची उपस्थिती अथवा सान्निध्य वर्षभर परम पवित्रस्थानी असे. त्याऐवजी गरज ह्या उपस्थितीची भेट करण्याची होती. स्नान केल्यानंतर व वस्त्र घातल्यानंतर प्रमुख याजकास बलिदानासाठी पशु आणावे लागत.  

“अहरोनाने इस्राएलाच्या मंडळीकडून पापार्पणाकरिता दोन बकरे व होमार्पणाकरित एक मेंढा घ्यावा. त्यांने पापार्पणाचा गोऱ्हा अर्पण करुन स्वतःसाठी व आपल्या घराण्यासाठी प्रायश्चित करावे.

लेवीय 16:5-6

अहरोनाच्या स्वतःच्या पापांसाठी, पाप झाकण्यासाठी, अथवा प्रायश्चित करण्यासाठी बैलाचे अर्पण केले जाई. दुर्गा पूजेच्या वेळी बैलाचा अथवा बकऱ्याचा बळी कधी कधी दिला जातो. यॉम  किप्पूरसाठी याजकाचे स्वतःचे पाप झाकण्यासाठी बैलाच्या बलिदानास पर्याय नव्हता. जर प्रमुख याजकाने बैलाच्या बलिदानाने आपले पाप झाकले नाही तर त्याला मरण येई.

मग लगेच त्यानंतर, याजक दोन बकऱ्याचा उल्लेखनीय विधी पूर्ण करीत असे.

“मग त्याने ते दोन बकरे घेऊन दर्शनमंडपाच्या दारापाशी परमेश्वरासमोर उभे करावेत.अहरोनाने त्या दोन बकऱ्यावर चिठ्ठ्या टाकाव्या; एक चिठ्ठी परमेश्वरासाठी व अजाजेलसाठी.“परमेश्वरासाठी म्हणून, चिठ्ठी निघालेला बकरा अहरोनाने पापार्पण म्हणून अर्पण करावा;

लेवीय 16:7-9

त्याच्या स्वतःच्या पापासाठी बैलाचे अर्पण केल्यानंतर, याजक दोन बकरे घेऊन चिट्ठ्या टाकत असे. एक बकरा पाप वाहून नेणारा बकरा नेमला जाई. दुसरा बकरा पापबली म्हणून अर्पण केला जाई. का?

15 “मग अहरोनाने लोकांसाठी आणलेला पापार्पणाचा बकरा वधावा; त्याचे रक्त अंतरपटाच्या आतल्या दालनात आणावे आणि त्याने गोऱ्ह्याच्या रक्ताचे जसे केले तसेच बकऱ्याच्या रक्ताचे करावे म्हणजे ते दयासनावर व दयासनासमोर शिंपडावे. 16 ह्या प्रकारे त्याने इस्राएल लोकांची अशुद्धता, त्यांचे अपराध व त्यांची पापे ह्या सर्वोबद्दल परमपवित्रस्थान पवित्र करावे; आणखी अशुद्ध लोकांच्या परिसरात मध्यभागी वसत असलेल्या दर्शनमंडपासाठीही त्याने असेच करावे.

लेवीय 16:15-16

पाप वाहून नेणाऱ्या बकऱ्याचे काय होई?

20 “तेव्हा परमपवित्रस्थान, दर्शनमंडप आणि वेदी ह्यांच्याकरिता प्रायश्चित करण्याचे संपविल्यावर त्याने जिवंत बकरा सादर करावा. 21 अहरोनाने आपले दोन्ही हात त्या जिवंत बकऱ्याच्या डोक्यावर ठेवून इस्राएल लोकांची सर्व पापे व अपराध ह्यांचा अंगिकार करावा; व ती त्या बकऱ्याच्या डोक्यावर ठेवून त्याला घेऊन जाण्यासाठी तयार असलेल्या माणसाच्या हाती रानात पाठवून द्यावे. 22 तेव्हा तो बकरा त्या लोकांच्या सर्व पापकर्माचा भार घेऊन निर्जन रानात वाहून नेईल; त्या माणसाने त्या बकऱ्याला रानात सोडून द्यावे.

लेवीय 16:20-22

बैलाचे बलिदान अहरोनाच्या स्वतःच्या पापासाठी होते. पहिल्या बकऱ्याचे बलिदान इस्राएली लोकांच्या पापासाठी होते. अहरोन पाप वाहून नेणाऱ्या जिवंत बकऱ्याच्या डोक्यावर आपले हात ठेवीत असे आणि – प्रतीकात्मकरित्या – लोकांची पापे पाप वाहून नेणाऱ्या बकऱ्यावर हस्तांतरित करीत असे. मग या चिन्हाच्या रूपात की लोकांची पापे आता त्यांच्यापासून फार दूर करण्यात आली आहेत या बकऱ्यास जंगलात सोडून दिले जाई. या बलिदानांद्वारे त्यांच्या पापांचे प्रायश्चित केले जाई. असे प्रायश्चिताच्या दिवशी आणि केवळ त्याचदिवशी दरवर्षी केले जात असे.

प्रायश्चिताचा दिवस आणि दुर्गा पूजा

दरवर्षी या दिवशी हा सण साजरा करण्याची आज्ञा देवाने का दिली? त्याचा काय अर्थ होता? दुर्गा पूजेद्वारे त्या समयाचे स्मरण केले जाते जेव्हा दुर्गेने म्हशीच्या रूपातील दानव महिषासूराचा वध केला. हे भूतकाळातील एका घटनेचे स्मरण करते.  प्रायश्चित्ताचा दिवस देखील विजयाच्या स्मरणार्थ होता परंतु वाईटावरील भविष्याच्या विजयाच्या प्रतीक्षेच्या दृष्टीने पाहता तो भविष्यसूचक होता. जरी प्राण्यांचे खरे अर्पण केले गेले, तरी ते सुद्धा प्रतीकात्मक होते. वेद पुस्तकम् (बायबल) असे स्पष्ट करते

कारण बैलांच्या किंवा बकऱ्याच्या रक्ताने पाप नाहीसे होणे शक्य नाही.

इब्री लोकांस पत्र 10:4

प्रायश्चिताच्या दिवसाचे बलिदान याजकाचे आणि भक्तांचे पाप वाहून नेण्यास समर्थ नव्हते, तर ते दरवर्षी का अर्पण केले जात असे? वेद पुस्तकम् (बायबल) स्पष्ट करते

कारण नियमशास्त्र हे भविष्यकाळात येणाऱ्या चांगल्या गोष्टींची केवळ एक छाया आहे. त्या सत्याचे ते खरे स्वरुप नव्हे, म्हणून देवाची उपासना करण्यासाठी जे त्याच्याजवळ येतात त्यांना नियमशास्त्र त्याच अर्पणांमुळे जी वर्षानुवर्षे पुन्हा पुन्हा केली जातात, ते कदापि परिपूर्ण करू शकत नाही. जर नियमशास्त्र लोकांना परिपूर्ण करू शकले असते तर यज्ञ अर्पण करण्याचे थांबले नसते का? कारण उपासना करणारे, कायमचेच शुद्ध झाले असते आणि त्यानंतर आपल्या पापांच्या बाबतीत दोषी ठरले नसते. पण त्याऐवजी ते यज्ञ दरवर्षी पापांची आठवण करून देतात.

इब्री लोकांस पत्र 10:1-3

जर बलिदानाद्वारे पापांचे शुद्धिकरण झाले असते, तर त्यांची पुनरावृत्ती करण्याची गरज नसती. पण ते दरवर्षी केले जात, याद्वारे हे दिसून येते की ते प्रभावी नव्हते.

पण जेव्हा येशू ख्रिस्ताने (येशूसत्संग) स्वतःस बलिदान म्हणून अर्पण केले तेव्हा हे सर्व बदलून गेले.

म्हणून ख्रिस्त जेव्हा या जगात आला, तेव्हा तो म्हणाला,

“तुला यज्ञ किंवा अर्पणे नको होती,
    पण तू माझ्यासाठी शरीर तयार केले.
होमार्पणांनी व पापार्पणांनी
    तुला आनंद वाटला नाही.
मग मी म्हणालो, ‘हा मी आहे!
    नियमशास्त्राच्या गुंडाळ्यामध्ये माझ्याबद्दल लिहून ठेवले आहे, देवा,
    तुझी इच्छा पूर्ण करण्यास मी आलो आहे.’”

इब्री लोकांस पत्र 10:5-7

तो स्वतःस बलिदान म्हणून अर्पण करावयास आला. आणि जेव्हा त्याने असे केले

…आपण येशू ख्रिस्ताच्या एकदाच झालेल्या देहार्पणाद्वारे पवित्र केलेले आहो

10 देवाच्या इच्छेनुसार येशू ख्रिस्ताच्या देहाच्या एकदाच झालेल्या अर्पणाद्वारे आपण शुद्ध करण्यात आलो.

इब्री लोकांस पत्र 10:10

दोन बकऱ्याचे बलिदान प्रतीकात्मकरित्या भविष्यातील बलिदानाकडे आणि येशूच्या विजयाकडे इशारा करते. तो अर्पण करण्यात आला म्हणून तो बलिदानाचा बकरा होता. तो पाप वाहून नेणारा बकराही होता, कारण त्याने जगभरातील समाजाची सारी पापे वाहून नेली आणि त्यांस आमच्यापासून फार दूर केले, जेणेकरून आम्ही शुद्ध व्हावे.

दुर्गा पूजा प्रायश्चिताच्या दिवसाचे कारण आहे का?

इस्राएली लोकांच्या इतिहासात आपण पाहिले की इस्राएलच्या बंदिवासामुळे ख्रि. पू. 700 च्या सुमारास इस्राएली लोक भारतात येऊ लागले, त्यांनी भारताच्या शिक्षणात व धर्मात अनेक गोष्टींची भर दिली. इस्राएली लोक दरवर्षी सातव्या महिन्याच्या 10 व्या दिवशी प्रायश्चिताचा दिवस साजरा करीत असावे. कदाचित, ज्याप्रमाणे त्यांनी भारताच्या भाषांत भर घातली, त्याचप्रमाणे त्यांनी प्रायश्चिताच्या दिवसाची देखील भर घातली असावी, जो दुर्गा पूजा ठरला, वाईटावर मोठ्या विजयाच्या स्मरणार्थ. दुर्गा पूजेच्या आमच्या ऐतिहासिक समजास हे अनुकूल ठरते, जो ख्रि. पू. 600 च्या सुमारास साजरा केला जाऊ लागला.   

जेव्हा प्रायश्चिताच्या दिवसाच्या बलिदानांचा शेवट करण्यात आला

 आमच्या वतीने येशूचे (येशूसत्संग) बलिदान प्रभावी व पुरेसे होते. वधस्तंभावर  (सन 33) येशूच्या बलिदानानंतर लगेच, रोमनांनी सन 70 मध्ये परम पवित्रस्थानासमवेत मंदिराचा नाश केला. तेव्हापासून यहूदी लोकांनी प्रायश्चिताच्या दिवशी पुन्हा कधीही बलिदान अर्पण केले नाही. आज, यहूदी लोक उपवासाच्या गंभीर दिवसाचे पालन करून हा सण साजरा करतात. जसे बायबलमध्ये स्पष्ट केले आहे, त्याप्रमाणे एकदा का प्रभावी बलिदान अर्पण करण्यात आले त्यानंतर वार्षिक बलिदान सुरू ठेवण्याची गरजच उरली नाही.  म्हणून देवाने ते थांबविले.

दुर्गा पूजेच्या प्रतिमा आणि प्रायश्चिताचा दिवस

दुर्गा पूजेत दुर्गेच्या प्रतिमेस आव्हान करण्याचा समावेश आहे जेणेकरून देवाने मूर्तीत वस्ती करावी. प्रायश्चिताचा दिवस येणाऱ्या बलिदानाचे भाकित होते आणि त्यात मूर्तिस आव्हान करण्याची गरज नव्हती. परम पवित्रस्थानी देव दृश्यमान होता आणि अशाप्रकारे मूर्तिची गरज नव्हती.

पण प्रभावी बलिदानाच्या वेळी, शेकडो वर्षे आधी प्रायश्चिताचे अनेक दिवस ज्याकडे अंगूलीनिर्देश करीत होते, त्यात एका प्रतिरूपास आव्हान केले गेले होते. जसे वेद पुस्तकात (बायबल) स्पष्ट केले आहे

15 तो अदृश्य देवाची प्रतिमा आहे
    आणि निर्माण केलेल्या
    सर्व गोष्टीत तो प्रथम आहे.

कलस्सै 1:15

प्रभावी बलिदानाच्या वेळी, अदृश्य परमेश्वराच्या स्वरूपास आव्हान केने जाई आणि तो मनुष्य येशू आहे असे दाखविले जाई. 

मागोवा घेणे

आपण वेद पुस्तकम् (बायबल) चे वाचन करीत आहोत. आपण पाहिले आहे की देवाने आपली योजना प्रकट करण्यासाठी अनेक चिन्हें दिली होती.  आरंभी त्याने येणाऱ्या ‘तो’ विषयी भाकित केले. त्यानंतर श्री अब्राहामाचे अर्पण, वल्हांडणाचे बलिदान आले, आणि तसेच प्रायश्चिताचा दिवस आला. इस्राएलवर मोशेचे आशीर्वाद आणि शाप वाचले आहेत. याद्वारे त्यांच्या इतिहासास गती प्राप्त होईल, इस्राएल लोकांची सर्व जगभर पांगापांग, भारतात सुद्धा, जसे येथे स्पष्ट केले आहे.

काली, मृत्यू आणि वल्हांडणाचे चिन्ह

काली सामान्यतः मृत्यूची देवी म्हणून ओळखली जाते, परंतु अधिक अचूकरित्या संस्कृत शब्द काल म्हणजे समय या अर्थाने. कालीच्या प्रतिमा भयंकर असतात कारण सामान्यतः तिने गळ्यात कापलेल्या डोक्यांची माळ घातलेली असते आणि तुटलेल्या हातांचा घागरा घातलेला असतो, तिचा एक पाय तिचा पती शिव याच्या प्रवण शरीरावर असतो. काली आपल्याला हिब्रू वेदबायबलमधील मृत्यूची दुसरी गोष्ट समजण्यात  मदत करते.

शिवाच्या प्रवण शरीरावर कापलेली डोकी आणि अंगांनी सजलेली काली

काली पौराणिक कथा सांगते की दैत्यांचा राजा महिषासूर याने देवतांविरूद्ध युद्ध करण्याची धमकी दिली होती. म्हणून त्यांनी त्यांच्या सत्वातून कालीस घडविले. कालीने दैत्यसैन्यात रक्तपात करीत धुमाकूळ माजविला, आणि तिच्या मार्गात येणार्‍या सर्वांचा नाश केला. युद्धाचा चरमोत्कर्ष म्हणजे दैत्यांचा राजा महिषासुर याच्याशी तिची लढाई होती जिचा तिने एका हिंसक लढ्यात नाश केला. कालीने तिच्या विरोधकांच्या रक्तरंजित अवयवांस आपल्या ताब्यात घेतले, पण ती त्या सर्व रक्ताने मादक झाली आणि मृत्यू व विनाश यांचा मार्ग थांबवू शकली नाही. तिला कसे थांबवावे हे देवतांना कळेना म्हणून शिवाने स्वेच्छेने युद्धाच्या मैदानावर निश्चल पडून राहण्याचे ठरविले. अशाप्रकारे, आपल्या मृत विरोधकांच्या डोक्यांनी व हातांनी सजलेल्या, कालीने, प्रवण शिवाच्या पाठीवर एक पाय ठेवला आणि त्याच्याकडे पाहिले तेव्हा ती परत भानावर आली आणि विनाश संपुष्टात आला.

इब्री वेदातील वल्हांडणाच्या वर्णनात काली आणि शिव यांच्या या कथेचे प्रतिबिंब आहे. वल्हांडणाच्या गोष्टीत एका दूताविषयी  लिहिले आहे, जो कालीप्रमाणे, एका दुष्ट राजाचा विरोध करण्यासाठी मृत्यूचे थैमान माजवितो. कालीला रोखण्यासाठी आपले स्थान ग्रहण करणार्‍या मृत्यूचा दूत, शिव याला ज्या घरात असहाय कोकरू अर्पण केले गेले आहे अशा कोणत्याही घरात प्रवेश करण्यापासून रोखले गेले आहे. वल्हांडणाच्या कथेचा देखील अर्थ आहे जो  नासरेथच्या येशूच्या – येशू सत्संग – आगमनाकडे आणि स्वतःस शून्य करून आमच्या वतीने आपल्या प्राणाचे बलिदान करण्याकडे संकेत करतो. वल्हांडणाची कथा जाणून घेण्यासारखी आहे.

निर्गम वल्हांडण      

आम्ही पाहिले की कशाप्रकारे ऋषी अब्राहामाद्वारे त्याच्या पुत्राचे बलिदान हे येशूच्या बलिदानास सूचित करणारे एक चिन्ह होते. अब्राहामानंतर, त्याचा हा पुत्र इसहाक याच्याद्वारे उत्पन्न त्याचे वंशज, ज्यांना इस्राएली म्हटले जाते, त्यांची संख्येत वाढ झाली परंतु ते इजिप्त देशात गुलामही बनले.

आता आपण इस्राएली नेता मोशे याने हाती घेतलेल्या नाट्यमय संघर्षाविषयी पाहणार आहोत ज्याबद्दल बायबलमध्ये निर्गमच्या इब्री वेदात लिहिलेले आहे. त्यात नमूद करण्यात आले आहे की कशाप्रकारे इ.स.पू. 15०० च्या सुमारास, अब्राहामाच्या 5०० वर्षांनंतर मोशेने इस्राएली लोकांना इजिप्शियन लोकांच्या गुलामगिरीतून सोडवले.इजिप्तच्या फारोचा (राज्यकर्ता) मुकाबला करण्यासाठी निर्मात्या परमेश्वराने मोशेला आज्ञा दिली होती आणि त्याचा परिणाम म्हणून उत्पन्न झालेल्या संघर्षामुळे इजिप्तवर नऊ पीडा किंवा आपत्ती आणण्यात आल्या. परंतु फारो इस्राएली लोकांना सोडण्यास तयार झाला नाही म्हणून देव दहावी आणि शेवटचा पीडा आणणार होता. 10 व्या पीडेचे संपूर्ण वर्णन येथे आहे.

देवाने सांगितले की दहाव्या पीडेसाठी इजिप्तमधील सर्व घरांमधून मृत्यूचा एक देवदूत (आत्मा) जाईल. संपूर्ण देशातील प्रत्येक घराचा प्रत्येक पहिला मुलगा एका विशिष्ट रात्री मरण पावेल त्यांस सोडून जे अशा घरांत असतील जेथे कोकरू अर्पण केले गेले असेल आणि कोंकराचे रक्त त्या घराच्या कपाळपट्टीवर लावलेले असेल. फारोच्या नाशाचे कारण हे असेल की, जर त्याने आज्ञा पाळली नाही आणि कोंकराचे रक्त त्याच्या दाराच्या कपाळपट्टीवर लावले नाही, तर त्याचा मुलगा आणि सिंहासनाचा वारस मरेल. आणि इजिप्तमधील प्रत्येक घर आपला पहिला मुलगा गमावेल – जर बळी दिलेल्या कोंकराचे रक्त घराच्या कपाळपट्टीवर लावले नाही तर. इजिप्तला राष्ट्रव्यापी संकटाचा सामना करावा लागला.

परंतु ज्या घरात कोकरू अर्पण केला जाईल आणि त्याचे रक्त दरवाजाच्या कपाळपट्टीवर रंगवले जाईल त्यांस हे अभिवचन देण्यात आले होते की तेथे प्रत्येक जण सुरक्षित असेल. मृत्यूचा देवदूत त्या घरापासून निघून जाईल. म्हणून त्या दिवसाला वल्हांडण म्हटले गेले (कोंकराचे रक्त ज्या घरांवर लावण्यात आले होते त्या सर्व घरांस मृत्यू ओलांडून गेला).

वल्हांडण सणाचे चिन्ह

ज्यांनी ही गोष्ट ऐकली आहे ते असे गृहित धरतात की दारावरील रक्त मृत्यूच्या दूतासाठी चिन्ह होते. परंतु 3500 वर्षांपूर्वी लिहिलेल्या वर्णनातून घेतलेला तपशील पहा.

परमेश्वर मोशेला म्हणाला, “आणि ज्या घरांत तुम्ही असाल त्या घरांत ते रक्त तुमच्याकरिता खूण असे होईल. रक्त पाहीन तेव्हा मी तुम्हाला ओलांडून जाईन

निर्गम 12:13

जरी देव दारात रक्ताच्या शोधात होता, आणि जेव्हा त्याने पाहिले की मृत्यू ओलांडून जाणार आहे, तरी रक्त देवासाठी चिन्ह नव्हते. हे अगदी स्पष्टपणे सांगते की, रक्ततुमच्यासाठी खूनम्हणजे चिन्हलोकांसाठी होते. हे वर्णन वाचणाऱ्या आपल्या सर्वांसाठी देखील एक चिन्ह आहे. पण हे चिन्ह कसे आहे? त्यानंतर परमेश्वराने त्यांना आज्ञा केली:

 24 तुम्ही या आज्ञेची आठवण ठेवली पाहिजे की तुम्ही व तुमचे वंशज यानी पाळावयासाठी हा नियम कायमचा नियम आहे.
25 परमेश्वर त्याच्या वचनानुसार जो देश तुम्हाला देणार आहे त्यात तुम्ही गेला तर तेथेही तुम्ही हा नियम पाळण्याची आठवण ठेवावी.
26 जेव्हा तुमची मुलेबाळे तुम्हाला विचारतील की हा विधी आपण का करीत आहोत?
27 तेव्हा तुम्ही त्यांना सांगा, ‘हा परमेश्वराच्या वल्हांडणाचा यज्ञ आहे; कारण आम्ही जेव्हा मिसरमध्ये होतो तेव्हा या दिवशी परमेश्वराने मिसरच्या लोकांना मारले परंतु इस्राएल लोक राहात असलेली घरे ओलाडूंन तो पुढे गेला व त्या घरातील आम्हा सर्वाना त्याने वाचवले’ त्यानंतर इस्राएल लोकांनी परमेश्वरापुढे नतमस्तक होऊन त्याची उपासना केली. ()

निर्गम 12:24-27

वल्हांडण सणाच्या वेळी कोकरू आणि यहूदी मनुष्य

दरवर्षी त्याच दिवशी वल्हांडण सण साजरा करण्याची इस्राएल लोकांना आज्ञा होती. यहूदी दिनदर्शिका, हिंदू कॅलेंडरसारखी चंद्र दिनदर्शिका आहे, म्हणूनच ती पाश्चात्य दिनदर्शिकेपेक्षा थोडी वेगळी आहे, आणि प्रत्येक वर्षी पाश्चात्य दिनदर्शिकेद्वारे सणाचा दिवस बदलला जातो. परंतु आजपर्यंत, 35०० वर्षांनंतर, यहूदी लोक या घटनेच्या स्मरणार्थ आणि त्या वेळी दिलेल्या आज्ञेचे पालन म्हणून त्यांच्या वर्षाच्या त्याच तारखेला वल्हांडण सणाचा उत्सव साजरा करीत असतात.

प्रभु येशूकडे अंगुलीनिर्देश करणारा वल्हांडणाचा सण

इतिहासाद्वारे या उत्सवाचा मागोवा घेताना आपण काहीतरी विलक्षण पाहू शकतो. आपण हे शुभवर्तमानात पाहू शकता ज्यात येशूची अटक खटला याविषयी लिहिण्यात आले आहे (त्या पहिल्या वल्हांडणाच्या पीडेच्या 1500 वर्षांनंतर) :

28 नंतर यहूदी येशूला कयफाच्या घरातून रोमन राजवाड्याकडे घेऊन गेले. तेव्हा पहाट झाली होती. आपण विटाळले जाऊ नये व वल्हांडणाचे भोजन करता यावे म्हणून ते राजवाड्यात गेले

नाहीत.योहान18:28

39 पण वल्हांडण सणात मी तुम्हांसाठीएकाला सोडावे अशी तुमच्यामध्ये रीत आहे. म्हणून मी तुमच्यासाठी यहूद्यांच्या राजाला सोडावे अशी तुमची इच्छा आहे काय?”

योहान18:39

दुसऱ्या शब्दांत, येशूला अटक करण्यात आली आणि यहूदी कॅलेंडरमधील वल्हांडणाच्या दिवशीच त्याला वधस्तंभावर पाठविण्यात आले. येशूला दिलेली एक पदवी होती

  29 दुसऱ्या दिवशी योहानाने येशूला आपणांकडे येताना पाहिले. योहान म्हणाला, “पाहा, हा देवाचा कोकरा. जगाचे पाप वाहून नेणारा.
30 याच्याविषयी मी बोलत होतो. मी म्हणालो, ‘माझ्यानंतर एक मनुष्य येणार आहे. परंतु तो माझ्याहून थोर आहे. तो माझ्या अगोदरपासून आहे. तो सदाजीवी आहे.’

योहान1:29-30

येथे आपण पाहतो की वल्हांडण सण आपल्यासाठी कसे एक चिन्ह आहे. येशू, देवाचा कोकरा वधस्तंभावर खिळविण्यात आला (म्हणजे बलिदान देण्यात आला) वर्षाच्या त्याच दिवशी जेव्हा 1500 वर्षांपूर्वी घडलेल्या वल्हांडणाच्या पहिल्या दिवसाचे स्मरण करण्यासाठी सर्व यहूदी एक कोकरू अर्पण करीत होते. हे दरवर्षी पुन्हा येणाऱ्या दोन सुट्टीच्या वार्षिक वेळेचे स्पष्टीकरण देते. यहूदी वल्हांडणाचा सण जवळजवळ प्रत्येक वर्षी ईस्टरच्या वेळीच येतो – कॅलेंडर तपासा. (यहूदी कॅलेंडरमध्ये चंद्र-आधारित लीप वर्षांच्या चक्रांमुळे प्रत्येक 19 व्या वर्षी एका महिन्याचे अंतर पडते). म्हणूनच दरवर्षी इस्टर पुढे वाढतो कारण तो वल्हांडण सणावर आधारित आहे, वल्हांडण सणाची वेळ यहूदी दिनदर्शिकेद्वारे ठरविली जाते व ही गणना पाश्चात्यांच्या कॅलेंडरपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने केली जाते.

आता चिन्हे काय करतात याचा एक मिनिट विचार करा. आपण खाली काही चिन्हे पाहू शकता.

 

भारताचे चिन्ह

 

आम्हाला मॅकडोनल्ड्स आणि नायकेचा विचार करण्यासाठी वाणिज्यिक चिन्हे

ध्वज हे भारताचे चिन्ह किंवा प्रतीक आहे. आम्ही फक्त त्यावरील नारंगी आणि हिरव्या रंगाची पट्टी असलेला फक्त एक आयत ‘पाहत’ नाही. नाही, जेव्हा आम्ही ध्वज पाहतो तेव्हा आपण भारताचा विचार करतो. ‘सोन्याच्या कमानीं’ चे चिन्ह आम्हाला मॅकडोनल्ड्सबद्दल विचार करण्यास प्रवृत्त करते. नादालच्या हेडबँडवरील ‘√’ चिन्ह नायकेसाठी चिन्ह आहे. नायकेस वाटते की जेव्हा आपण नादालच्या डोक्यावर हे चिन्ह पाहतो तेव्हा आपण त्यांचा विचार करावा. चिन्हे आमच्या मनांतील निदर्शक आहेत

आपला विचार इच्छित वस्तूकडे निर्देशित करण्यासाठी.

निर्गमच्या इब्री वेदातील वल्हांडण सणाच्या वर्णनात स्पष्टपणे म्हटले आहे की हे चिन्ह लोकांसाठी होते, निर्मात्या परमेश्वरासाठी नाही (जरी तो अद्याप त्या रक्ताकडे पाहत असेल आणि जर ते दिसले तर घरास ओलांडून जाईल). सर्व चिन्हांप्रमाणेच, जेव्हा आपण वल्हांडणाकडे पाहतो तेव्हा आपण काय विचार करावा अशी त्याची इच्छा होती? ज्या दिवशी येशूने बलिदान दिले त्याच दिवशी कोंकऱ्यांचा बळी देण्याची उल्लेखनीय वेळ असल्याने, ते येशूच्या बलिदानाचे सूचक आहे.

हे खाली दर्शविल्याप्रमाणे आपल्या मनामध्ये कार्य करते. चिन्ह आपणास येशूच्या बलिदानाकडे इशारा करते.

 वल्हांडण सणाच्या येशूच्या बलिदानाची नेमकी वेळ ही एक चिन्ह आहे

त्या पहिल्या वल्हांडण सणाच्या दिवसात मेंढरांचे बळी अर्पण केले गेले आणि रक्त पसरविले गेले यासाठी की लोकांस जिवंत राहता यावे. आणि अशाप्रकारे, येशूकडे संकेत करणारे हे चिन्ह आपल्याला सांगते की, ‘देवाचा कोंकरादेखील’ मृत्यूचे बलिदान म्हणून देण्यात आला होता आणि त्याचे रक्त सांडले यासाठी की आपणास जीवन प्राप्त व्हावे.

अब्राहामाच्या चिन्हात ज्या ठिकाणी अब्राहामास त्याच्या मुलाच्या बलिदानाची परीक्षा द्यावी लागली ते स्थान मोरिया पर्वत होते. एक कोंकरू मेले यासाठी की अब्राहामाच्या मुलाने जगावे.

अब्राहामाचे चिन्ह त्या ठिकाणाकडे इशारा करीत होते.

मोरिया पर्वत तेच स्थान होते जेथे येशूला बलिदान करण्यात आले होते. त्या जागेकडे इशारा करून त्याच्या मृत्यूचा अर्थ आपल्याला ‘पाहण्यास’ लावणारे हे एक ‘चिन्ह’ होते. वल्हांडण सणात आपल्याला येशूच्या बलिदानाकडे इशारा करणारी आणखी एक गोष्ट आढळते – वर्षातील त्याच दिवसाकडे इशारा करण्याद्वारे.  हा कोकराचा यज्ञ पुन्हा एकदा वापरला जातो – येशूच्या बलिदानाकडे लक्ष वेधण्यासाठी – हा फक्त एका घटनेचा योगायोग नाही हे दाखविण्याद्वारे.  दोन वेगवेगळ्या पद्धतींनी (स्थानाद्वारे आणि वेळेद्वारे) पवित्र हिब्रू वेदांमधील दोन सर्वात महत्वाचे उत्सव थेट येशूच्या बलिदानास सूचित करतात. इतिहासातील इतर कोणत्याही व्यक्तीचा मी विचार करू शकत नाही ज्याचा मृत्यू अशा नाट्यमय शैलीत अशा समानतेने दर्शविला गेला आहे. आपण दाखवू शकता काय?

ही चिन्हे यासाठी दिली गेली आहेत जेणेकरून आपणास हा विश्वास व्हावा की येशूच्या बलिदानाची योजना खरोखरच देवाने केली होती. येशूचे बलिदान आपल्याला मृत्यूपासून कसे वाचविते आणि पापांपासून आम्हाला कसे शुद्ध करते याविषयी आपल्याला कल्पना करण्यास मदत करणारे हे एक उदाहरण होते – जे त्याचा स्वीकार करणाऱ्या सर्वांसाठी देवाची देणगी आहे.

डोंगरास पवित्र करणारे अर्पण

कैलाश (अथवा कैलासा) पर्वत चीनच्या तिबेट क्षेत्रात भारताच्या सीमेच्या अगदी पलीकडे आहे. हिंदू, बौद्ध आणि जैन कैलाश पर्वतास पवित्र मानतात.  हिंदूंसाठी कैलास पर्वत हा भगवान शिव (किंवा महादेव) याचे निवासस्थान आहे, त्याच्या पत्नीसोबत, पार्वती देवी (उमा, गौरी असेही म्हणतात) आणि त्यांचा पुत्र गणेश (गणपती किंवा विनायक) यांच्यासोबत. हजारो हिंदू आणि जैन कैलास पर्वतावर पवित्र विधी म्हणून त्याची परिक्रमा करण्यासाठी आणि त्याद्वारे आशीर्वाद प्राप्तीसाठी तीर्थयात्रा करतात.

कैलाश ते ठिकाण आहे जेव्हा पार्वती स्नान करीत असतांना तिला पाहण्यापासून गणेशाने शिवास थांबविले तेव्हा जेथे भगवान शिवने गणेशाचे डोके कापून त्याचा बध केला. अशाप्रकारे ही सुप्रसिद्ध गाथा सुरू राहते की जेव्हा गणेशाच्या धडावर हत्तीचे डोके लावण्यात आले तेव्हा तो मरणातून जिवंत झाला आणि शिवकडे परतला. आपले डोके गणेशाला देण्यासाठी बलिदान केल्यामुळे हत्तीला मरण आले म्हणूनच भगवान शिवला त्याचा पुत्र मरणातून परत मिळाला. हे बलिदान र्कलाश पर्वतावर घडून आले, आणि त्यामुळे हा पर्वत पवित्र झाला आहे आजही आहे. काही लोक असाही विचार करतात की कैलास पर्वत हा मेरू पर्वताचे भौतिक प्रकटीकरण आहे -विश्वाचे आध्यात्मिक व लौकिक केंद्र आहे. मेरू पर्वत ते कैलास पर्वत या अध्यात्म केन्द्राचे प्रतिनिधित्व करणारी चिन्हे म्हणून बरीच मंदिरे सममध्य क्षेत्रात उभारण्यात आली आहेत.

डोंगरावरील बलिदानाद्वारे मुलास मरणातून पुन्हा प्राप्त करण्याच्या या प्रकटीकरणाचा नमूना दुसऱ्या डोंगरावर – मोरीया पवर्तावर – श्री अब्राहामाने सुद्धा आपल्या पुत्राच्या बाबतीत अनुभव केला. हे बलिदान एक चिन्ह देखील होते जे येशूसत्संग – येशूच्या येणाऱ्या देहधारणाकडे एक गंभीर लौकिक वास्तविकता म्हणून इशारा करते. हिंब्रू वेद 4000 वर्षांपूर्वीच्या श्री अब्राहामाच्या अनुभवांचे आमच्यासाठी वर्णन करणे सुरू ठेवतो आणि त्याचे महत्व विशद करतो. त्यात हे घोषित केले आहे की हे चिन्ह समजून घेतल्यामुळे केवळ इब्री लोकच नव्हे तर ‘सर्व राष्ट्रांना’ आशीर्वाद मिळेल. म्हणून ही गोष्ट जाणून घेणे आणि तिचे महत्त्व समजून घेणे योग्य ठरते.

श्री अब्राहामाच्या बलिदानाचे पर्वत चिन्ह

आपण पाहिले की कशाप्रकारे, फार पूर्वी, अब्राहामास राष्ट्रांचे अभिवचन देण्यात आले होते. यहूदी अरब लोक आज अब्राहामापासून आलेले आहेत, त्यामुळे आम्ही हे जाणतो की हे वचन खरे ठरले आहे आणि तो इतिहासात महत्वाची भूमिका बजावत आहे. कारण अब्राहमाला असा विश्वास होता की त्याला नीतिमत्त्व देण्यात आले आहेकठोर पूण्यकर्माद्वारे त्याने मोक्ष प्राप्त केला नाही तर ते त्याला विनामूल्य भेट म्हणून प्राप्त झाले.

काही काळानंतर, ज्याची अनेक वर्षांपासून प्रतीक्षा होती तो पुत्र, इसहाक अब्राहामास प्राप्त झाला (ज्यास यहूदी लोक आज आपला पूर्वज मानतात). इसहाक तरूण झाला. पण मग देवाने अत्यंत नाट्यपूर्णरित्या त्याची परीक्षा घेतली. आपण येथे पूर्ण वर्णन वाचू शकता आणि आपण या रहस्यमय परीक्षेच्या अर्थाचा उलगडा करण्यासाठी मुख्य तपशीलाची उजळणी करूहे समजून घेण्यासाठी की नीतिमत्वास कशी प्राप्त होतो.

अब्राहामाची परीक्षा

एका गंभीर आज्ञेद्वारे या परीक्षेची सुरूवात झाली :

2 देव म्हणाला, “तुझा एकुलता एक प्रिय पुत्र इसहाक याला घेऊन तू मोरिया देशात जा आणि तेथे, मी सांगेन त्या डोंगरावर माझ्यासाठी त्याचे होमार्पण कर.”

उत्पत्ती 22:2

त्या आज्ञेचे पालन करण्यासाठी, अब्राहाम ‘मोठ्या पहाटेस उठला’ आणि ‘तिसरे दिवशी’ ते पर्वतावर जाऊन पोहोचले. मग  

9 व देवाने सांगिलेल्या ठिकाणी ते जाऊन पोहोंचले, तेथे अब्राहामाने एक वेदी बांधली, त्याने वेदीवर लाकडे रचली; नंतर त्याने आपला पुत्र इसहाक याला बांधून वेदीवरील लाकडावर ठेवले;
10 मग अब्राहामाने आपल्या मुलाचा बळी देण्यासाठी हातातील सुरा उंचावला.

उत्पत्ती 22:9-10

अब्राहाम देवाच्या आज्ञेचे पालन करावयास तत्पर झाला. मग काहीतरी असामान्य असे घडले :

11 परंतु तेवढ्यात, त्याच क्षणाला परमेश्वराच्या दूताने त्याला थांबवले; तो स्वर्गातून ओरडून त्याला म्हणाला,“अब्राहामा! अब्राहामा!”अब्राहामाने उत्तर दिले, “मी येथे आहे.”
12 देवदूत म्हणाला, “तू आपल्या मुलाला मारु नकोस, किंवा त्याला कोणत्याही प्रकारची इजा करु नकोस; कारण आता मला खात्रीने समजले की तू देवाला घाबरतोस आणि त्याचा आदर करतोस; कारण तू माझ्यासाठी आपल्या एकुलत्या एका लाडक्या पुत्रालाही, अर्पण करावयास मागेपुढे न पाहता तयार झालास.”
13 आणि मग अब्राहामाने वर दृष्टि करुन सभोंवार पाहिले तेव्हा त्याला एका झुडपात शिंगे अडकलेला एक एडका दिसला; मग त्याने

उत्पत्ती 22:11-13

अगदी शेवटच्या क्षणी इसहाकास मरणापासून वाचविण्यात आले आणि अब्राहामाने एक एडका पाहिला व त्याऐवजी त्यास अर्पण केले. देवाने एडका पुरविला व एडक्याने इसहाकाची जागा घेतली.

भविष्याकडे पाहणारे : बलिदान

अब्राहामाने मग त्या जागेस नाव दिले. त्याने त्याला काय नाव दिले ते पहा.

आणि अब्राहामाने त्या ठिकाणाचे नाव परमेश्वर पाहून घेईल असे ठेविले. त्यावरूनपरमेश्वराच्या गिरीवर पाहून देण्यात येईल असे आजवर बोलतात.

उत्पत्ती 22:14

अब्राहामाने त्याचे नावपरमेश्वर पाहून घेईलअसे ठेविले. येथे एक प्रश्न आहे. हे नाव भूतकाळात आहे, की वर्तमान काळात आहे की भविष्यकाळात आहे? हे स्पष्टपणे भविष्यकाळात आहे. सर्व शंका दूर करण्यासाठी नंतरचे टिपणे त्याची पुनरावृत्ती करते “…पाहून देण्यात येईल.” हे सुद्धा भविष्यकाळात आहेअशाप्रकारे भविष्याकडे पाहते. पण हे नाव ठेवणे इसहाकाच्या जागी एडक्याच्या (मेंढा) बलिदानानंतर घडून आले. अनेक लोक असा विचार करतात की, अब्राहामाने जेव्हा त्या ठिकाणाचे नाव ठेविले, तेव्हा तो झुडपात अडकलेल्या एडक्याचा उल्लेख करीत होता आणि त्याने त्यास आपल्या पुत्राऐवजी अर्पण केले.

पण यावेळी त्याला आधीच अर्पण होम करण्यात आले होते. जर अब्राहाम एडक्याविषयी विचार करीत असताजो आधीच मेलेला, अर्पण केलेला होम केलेला होतातर त्याने त्या ठिकाणाचे नावदेवाने दिले आहेअसे ठेविले असते; अर्थात भूतकाळात. आणि पुढील टिपणात लिहिलेले असतेपरमेश्वराच्या गिरीवर पाहून देण्यात आले होते. पण अब्राहामाने स्पष्टपणे त्याचे नाव भविष्यकाळात ठेविले आणि म्हणून तो आधीच मेलेल्या अर्पण करण्यात आलेल्या एडक्याचा विचार करीत नव्हता. त्याला वेगळेच प्रकटीकरण लाभले होते. त्याला भविष्याविषयी अंतर्दृष्टी प्राप्त झाली होती. पण काय?    

जेथे बलिदान झाले

लक्षात ठेवा की या बलिदानासाठी अब्राहम ज्या डोंगरावर गेला होता तो होता :

देव म्हणाला, “तुझा पुत्र, तुझा एकुलता एक, प्रिय, इसहाक, यास घेऊन मोरिया देशात जा

वचन 2

मोरियामध्ये हे घडले. ते कोठे आहे? जरी हा अब्राहमच्या दिवसात (ख्रि. पू.. 2000) हे जंगल होते, तरी एक हजार वर्षांनंतर (ख्रि. पू. 1000) राजा दाविदाने तेथे यरूशलेम नगर स्थापित केले आणि त्याचा पुत्र शलमोनाने तेथे पहिले मंदिर बांधले. आम्ही जुन्या कराराच्या ऐतिहासिक पुस्तकांमध्ये नंतर वाचतो की

शल्मो इच्छा यरु सान्माता मोरिया पर्वतावार नमस्कार मंदिर बांधायला. पृथ्वीवरील देवाचा पिता राहिला

2 इतिहास 3:1

दृसर्या शब्दांत, अब्राहामाच्या प्रारंभिक जुन्या कराराच्या काळातमोरिया पर्वतजंगलातील वेगळे पर्वत शिखर होते पण 1000 वर्षानंतर दाविदाद्वारे आणि शलमोनाद्वारे ते इस्राएलचे मुख्य नगर बनले जेथे त्यांनी उत्पन्नकर्त्यासाठी मंदिर बांधले. आजच्या दिवसापर्यंत ते यहूदी लोकांचे पवित्र स्थान आणि इस्राएलची राजधानी आहे.

येशूयेशू सत्संगआणि अब्राहामाचे

आता नव्या करारातील येशूच्या पदव्यांविषयी विचार करा. येशूच्या नावाशी अनेक पदव्या जुळलेल्या होत्या. कदाचित सर्वात प्रसिद्ध आहे ‘ख्रिस्त’. पण त्याला दुसरी पदवी देण्यात आली होती जी महत्वपूर्ण आहे. आपण हे योहानकृत शुभवर्तमानात पाहतो जेव्हा बापतिस्मा करणारा योहान त्याच्याविषयी म्हणतो:

29 दुसऱ्या दिवशी योहानाने येशूला आपणांकडे येताना पाहिले. योहान म्हणाला, “पाहा, हा देवाचा कोकरा. जगाचे पाप वाहून नेणारा.
30 याच्याविषयी मी बोलत होतो. मी म्हणालो, ‘माझ्यानंतर एक मनुष्य येणार आहे. परंतु तो माझ्याहून थोर आहे. तो माझ्या अगोदरपासून आहे. तो सदाजीवी आहे.’

योहान 1:29 30

दुसऱ्या शब्दात, येशूला देखीलदेवाचा कोंकरा म्हणून ओळखले जात असे. आता येशूच्या जीवनाच्या शेवटावर विचार करा. त्याला कोठे अटक करण्यात आली व वधस्तंभावर खिळण्यात आले? यरूशलेमेत (ज्यास आम्ही = ‘मोरिया पर्वताच्या’ रूपात पाहिले). हे अत्यंत स्पष्ट शब्दांत सांगण्यात आले आहे की त्याला अटक झाली असतांना :

7 जेव्हा त्याला समजले की, येशू हेरोदाच्या अंमलाखाली येतो. तेव्हा त्याने त्याला हेरोदाकडे पाठविले. तो त्या दिवसांत यरुशलेमामध्येच होता.

लूक 23:7

येशूची अटक, खटला आणि त्यास वधस्तंभी खिळणे हे सर्व यरूशलेमात घडले (= मोरिया पर्वत). समयरेखा मोरिया पर्वतावर घडलेल्या घटना दाखविते.

 जुन्या करारातून नव्या करारापर्यंत मोरिया पर्वतावर घडलेल्या मुख्य घटना

आता परत अब्राहामाचा विचार करा. त्याने त्या ठिकाणाचे नाव भविष्यकाळात का दिले ”परमेश्वर पाहून घेईल“? त्याला हे कसे माहीत होते की त्याच्या भविष्यात काहीतरी ‘पुरविले’ जाईल जे इतक्या निश्चितपणे त्याने मोरिया पर्वतावर मांडलेल्या नाट्याचे नक्की प्रतिबिंब ठरेल? त्याचा विचार करा – त्याच्या परीक्षेत अगदी शेवटच्या क्षणी इसहाक (त्याचा पुत्र) वाचला कारण त्याच्या जागी कोंकराचे अर्पण करण्यात आले. दोन हजार  वर्षांनतर, येशूला ‘देवाचा कोंकरा’ म्हटले जाते आणि त्याच ठिकाणी त्याला अर्पण केले जाते! हे ते ‘ठिकाण’ असेल हे अब्राहामास कसे माहीत होते? जर त्याला प्रजापतीकडून, स्वतः उत्पन्नकत्र्या परमेश्वराकडून प्रकाशन अथवा ज्ञानप्राप्ती झाली असेल, तरच त्याला हे जाणता आले असेल आणि असे उल्लेखनीय काही भाकित करता आले असेल.

दैवीय बुद्धी प्रकट झाली

जणूकाही एक बुद्धी आहे जिच्याद्वारे या दोन घटना स्थानपरत्वे देखील जोडण्यात आल्या ज्या 2000 वर्षांच्या इतिहासाद्वारे वेगळ्या करण्यात आल्या होत्या.

 अब्राहामाचे बलिदान किंवा अर्पण एक चिन्ह होते – जे पुढे 2000 वर्षांकडे इशारा करीत होते – आम्हास येशूच्या बलिदानाविषयी विचार करावयास भाग पाडावे.

ही आकृती दाखविते की कशाप्रकारे प्रारंभीच्या घटना (अब्राहामाचे बलिदान) नंतरच्या बलिदानाचा उल्लेख करते (येशूच्या बलिदानाचा) आणि आम्हास या नंतरच्या घटनेचे स्मरण करून देण्यासाठी त्याची मांडणी करण्यात आली. हा या गोष्टीचा पुरावा आहे की ही बुद्धी (उत्पन्नकर्ता परमेश्वर) हजारो वर्षांनी एकमेकांपासून पृथक अशा घटनांच्या समन्वयाद्वारे स्वतःस आम्हावर प्रकट करीत आहे. हे या गोष्टीचे चिन्ह आहे की देव अब्राहामाद्वारे बोलला.

आपणासाठी माझ्यासाठी सुवार्ता

हा वृत्तांत आणखी वैयक्तिक कारणामुळे आपणासाठी देखील महत्वाचा आहे. शेवटी, देवाने अब्राहामास सांगितले्र की,

 “…तू माझा शब्द ऐकला म्हणून पृथ्वीवरची सर्व राष्ट्रे तृझ्या संततीच्या द्वारे आशीर्वादित  होतील”

उत्पत्ती 22:18

आपण ‘पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रांपैकी’ एकामधून आहात – आपली भाषा, धर्म, शिक्षण, वय, लिंग, अथवा संपत्ती काहीही का असेना! तर हे अभिवचन जे विशिष्टरित्या आपणासाठी दिलेले आहे. लक्ष द्या अभिवचन काय आहे – स्वतः देवाकडून ‘आशीर्वाद’! हा केवळ यहूद्यांसाठी नव्हता, परंतु संपूर्ण जगातील लोकांसाठी होता.

हा ‘आशीर्वाद’ कसा दिला जातो? येथे दिलेला ‘संतति’ हा शब्द एकवचनी आहे. हा अनेक वंश अथवा राष्ट्रांप्रमाणे ‘संतति’ नाही, पण एकवचनी शब्द आहे जसा ‘तो’. हा अनेक लोकांद्वारे अथवा लोकसमूहांद्वारे नाही जसा ‘ते’. इतिहासाच्या आरंभी दिलेल्या अभिवचनाच्या हे अगदी नंतर येते जेव्हा ‘तो’ सापाचे ‘डोके फोडील’ जसे हिब्रू वेदांत सांगितले आहे तसेच पुरुषसूक्तात दिलेल्या पुरुषाच्या बलिदानाच्या अभिवचनास समांतर आहे (‘तो’). या चिन्हासोबत अगदी तेच स्थान – मोरिया पर्वताचे (= यरूशलेम) – भाकित करण्यात आले आहे ज्यात ह्या प्राचीन अभिवचनात आणखी तपशील दिलेला आहे. अब्राहामाच्या अर्पणाच्या अथवा बलिदानाच्या नाट्याद्वारे आम्हास हे समजण्यास मदत मिळते की हा आशीर्वाद कसा दिला गेला, आणि नीतिमत्वाची किंमत कशी चुकविली जाईल.

हा आशीर्वाद कसा प्राप्त करता येतो?

ज्याप्रमाणे इसहाकाच्या जागी आपल्या प्राणाचे बलिदान करण्याद्वारे कोंकराने इसहाकास मृत्यूपासून वाचविले, त्याचप्रमाणे देवाचा कोंकरा, आपल्या बलिदानात्मक मृत्यूने, आम्हास पापाच्या सामथ्र्यापासून व भुर्दंडापासून वाचवितो. बायबल घोषणा करते की

…पापाचे वेतन मरण आहे

मकरांस पत्र 6:23

हे असे म्हणण्याची दुसरी पद्धत आहे की आपण करीत असलेली पापे कर्मास जन्म देतात ज्याचा परिणाम मृत्यूमध्ये होतो. पण मृत्यूचा भुर्दंड इसहाकाच्या जागी कोंकराने चुकविला. अब्राहाम आणि इसहाक यांस त्याचा केवळ स्वीकार करावा लागला. तो त्यास पात्र नव्हता आणि ती पात्रता मिळवूही शकत नव्हता. पण भेट म्हणून तो त्याचा स्वीकार करू शकत होता. त्याने मोक्ष अशाच प्रकारे मिळविला.

हा असा नमुना दर्शवितो ज्याचे आपण अनुसरण करू शकता. येशू हा ‘जगाचे पाप वाहून घेणारा देवाचा कोकरा’ होता. यात आपल्या स्वतःच्या पापाचा समावेश आहे. म्हणून कोकरू, येशू, आपले पाप वाहून देतो कारण किंमत त्याने चुकविली आहे. आपण यास पात्र नाही परंतु आपण ते भेट म्हणून प्राप्त करू शकता. येशूचा धावा करा, पुरुषाचा धावा करा आणि त्याला विनंती करा की त्याने आपली पापे दूर करावी. त्याचे बलिदान त्याला ते सामर्थ्य देते. आम्हास हे माहीत आहे कारण मोरिया पर्वतावर अब्राहामाच्या पुत्राच्या बलिदानाच्या अद्भुत वर्णनात त्याची पूर्वछाया आहे, तेच ठिकाण जेथे  2000 वर्षांनंतर येशूद्वारे त्याची ‘तरतूद करण्यात आली’.

त्यानंतर वल्हांडणाच्या सणाच्या चिन्हामध्ये हे केव्हा होईल याचे भाकित करण्यात येते.

मोक्ष साध्य करण्याचा अब्राहामाचा सोपा मार्ग

महाभारतात अपत्यहीन राजा पंडू याच्या संघर्षाचे वर्णन करण्यात आले आहे ज्यास वारस नव्हता. ऋषी किन्दमा आणि त्याच्या पत्नीने विवेकशीलपणे परस्पर प्रेमक्रीडा करण्यासाठी हरिणांचे रूप धारण केले. दुर्देवाने, त्यावेळी राजा पंडू शिकार करीत होता आणि त्याने नकळत त्यांस बाण मारला. संतप्त होऊन, किन्दमाने राजा पंडूला शाप दिला की त्याच्या पत्नींसोबत सहवास करीत असतांना त्याला मरण येईल. अशाप्रकारे राजा पंडू मुलांस जन्म देऊ शकला नाही आणि त्याच्या सिंहासनास वारस देऊ शकला नाही.

राजा पंडूचा जन्म देखील मागील पिढीची अशीच समस्या सोडविण्यासाठी केलेले निकराचे कृत्य होते. मागील राजा, विचित्रवीर्य याचा मृत्यू अपत्यहीन झाल्यामुळे वारसांची गरज होती. विचित्रवीर्याची आई सत्यवती हिला विचित्रवीर्याचा पिता, शंतनुशी लग्न होण्यापूर्वी एक मुलगा झाला होता. या मुलास, व्यास्यास, विचित्रवीर्यच्या विधवा अंबिका आणि अंबालिका यांस गरोदर करण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते. व्यास आणि अंबालिका यांच्यातील सहवासातून पंडूचा जन्म झाला होता. राजा पंडू हा व्यासाचा जैविक मुलगा होता परंतु तो नियोगाद्वारे पूर्वीच्या राजा विचित्रवीर्यचा वारस होता, या प्रथेद्वारे पतीच्या मरणानंतर इतर पुरुष मुलाचा पिता बनू शकत असे. मोठी गरज असल्यामुळे असे करण्याची गरज भासली होती.

आता राजा पंडूला देखील किन्दमाने त्याला दिलेल्या शापामुळे समान समस्येला तोंड द्यावे लागत होते. काय करावे? पुन्हा एकदा, निकडीचे कार्य करण्याची गरज होती. पंडूंच्या पत्नींपैकी एक, राणी कुंती (अथवा पृथा), हिला एक मंत्र माहीत होता (तिच्या बालपणी ब्राम्हण दुर्वासाने प्रकट केलेला) जो तिला देवाद्वारे गरोदर करणार होता. म्हणून राणी कुंती हिने तीन मोठ्या पांडव बंधूंच्या गर्भधारणासाठी हा गुप्त मंत्र वापरला: युधिष्ठिर, भीम आणि अर्जुन. राणी कुंतीची सह-पत्नी राणी, माद्री हिने कुंतीकडून हा मंत्र मिळविला आणि तिने लहान पांडवबंधंसू नकुल आणि सहदेव यांना त्याचप्रकारे जन्म दिला.

अपत्यहीन राहिल्यास जोडप्यांना खूप दुःख होते. जेव्हा एखाद्या राष्ट्राला वारस नसतो तेव्हा हे सहन करणे आणखीच कठीण होते. प्रतिनिधी म्हणून जोडीदार शोधणे असो वा देवास कृत्य करावयास प्रेरित करण्यासाठी गुप्त मंत्र बोलणे, अशा परिस्थितीत निष्क्रीय राहणे हा क्वचितच एक पर्याय राहतो.

ऋषी अब्राहामाला 4000 वर्षांपूर्वी अशाच परिस्थितीला तोंड द्यावे लागले होते. ज्याप्रकारे त्याने ही समस्या सोडविली त्याचे वर्णन हिब्रू वेदपुस्तकात (बायबल) एक आदर्श असे केले म्हणून त्यापासून धडा प्राप्त करणे शहाणपणाचे ठरेल.

अब्राहामाची तक्रार

उत्पत्ति 12 मध्ये नोंदवलेले अभिवचन बोलल्यापासून अब्राहामाच्या जीवनात कित्येक वर्षे गेली आहेत. अब्राहाम कराराच्या देशाकडे वाटचाल करीत होता जेथे या अभिवचनाचे पालन केल्यामुळे आज इस्राएल लोक आहेत. त्यानंतर त्याच्या जीवनात इतर घटना घडल्या एकास सोडून ज्याची त्याने अपेक्षा केली होती  – ज्याच्याद्वारे हे अभिवचन पूर्ण होईल त्या मुलाचा जन्म. म्हणून आपण अब्राहामाच्या तक्रारीसह वृत्तांत सुरू ठेवतो :

सर्व गोष्टी घडल्यावर अब्रामाला दृष्टांन्तात परमेश्वराचे वचन आले. देव म्हणाला, “अब्रामा, भिऊ नको; मी तुझे रक्षण करीन आणि तुला आनंद होईल असे मी तुला मोठे प्रतिफळ देईन.”
2 परंतु अब्राम म्हणाला, “परमेश्वर देवा, असे काहीही प्रतिफळ नाही की जेणे कडून मला आनंद होईल, कारण मला मुलगा नाही; म्हणून माझ्या मरणानंतर माझे सर्वकाही दिमिष्कातील माझा गुलाम, अलिएजर यालाच मिळेल.”
3 अब्राम पुढे म्हणाला, “तू मला मुलगा दिला नाहीस म्हणून माझ्या घरात जन्मलेला माझा गुलामच माझ्या सगळ्या मालमत्तेचा वारस होईल.”

उत्पत्ति 15:1-3

देवाचे अभिवचन

अब्राहाम त्याला अभिवचन देण्यात आलेल्या ‘मोठ्या राष्ट्राची’ सुरूवात होण्याच्या प्रतीक्षेत त्या देशात तंबू उभारून राहत होता. पण पुत्राचा जन्म झाला नव्हता आणि या वेळेपर्यंत तो 85 वर्षांचा झाला, त्याच्या आरोपाचा भर याच गोष्टीवर होता :

  4 परमेश्वर अब्रामाशी बोलला, तो म्हणाला, “तुझे सर्वकाही त्या तुझ्या गुलामाला मिळणार नाही; तर तुला मुलगा होईलआणि तोच तुझ्या सगळ्या मालमत्तेचा वारस होईल.”
5 मग देवाने अब्रामाला रात्रीचे आकाश दाखविण्यासाठी बाहेर नेले. देव म्हणाला, “ह्या आकाशातील ताऱ्यांकडे पाहा, तुला मोजता येणार नाहीत इतके ते आहेत; येथून पुढच्या काळात तुझी संततीही त्या ताऱ्यांइतकी अगणित होईल.”

उत्पत्ति 15:4-5

त्यांच्या परस्पर संभाषणात देवाने पुन्हा ही घोषणा करीत  आपल्या अभिवचनाचे नवीनीकरण केले की अब्राहामास पुत्र होईल जो असे राष्ट्र बनेल ज्यांची संख्या आकाशातील तार्यांप्रमाणे अगणीत असेल – निश्चितच असंख्य, परंतु मोजावयास कठीण.

अब्राहामाची प्रतिक्रिया : स्थायी प्रभाव असलेल्या पूजेसमान

जवाबदारी पुन्हा अब्राहामावर येऊन पडली. तो ह्या नवीन अभिवचनास कसा प्रतिसाद देणार होता? यानंतर जे काही होते त्यांस बायबलमध्ये अत्यंत महत्वपूर्ण वाक्ये मानली आहेत.  त्याद्वारे सार्वकालिक सत्य समजण्यासाठी पाया घातला जातो. त्यात म्हटले आहे :

6 अब्रामाने देवावर विश्वास ठेवला देवाने त्याची प्रामाणिकांता गणना केली प्रमाणिक जीवन जगण्यास योग्य असा त्याचा विश्वस होता.

उत्पत्ति 15:6

जर आपण वाचण्यासाठी, सर्वनामांऐवजी नावे लिहिली तर हे वाक्य समजून घेणे अधिक सोपे जाईल :

अब्रामाने परमेश्वरावर विश्वास ठेवला आणि अब्रामाचा हा विश्वास परमेश्वराने त्याचे नीतिमत्व गणिला.

उत्पत्ति 15:6

हे अतिशय लहान आणि विसंगत वाक्य आहे. हे कोणत्याही बातमीचे शीर्षक नसते आणि म्हणून कदाचित आपण ते पाहिले नसेल. पण ते खरोखरच महत्वपूर्ण आहे. का? कारण या छोट्या वाक्यात अब्राहामाला नीतिमत्त्व लाभते. हे एखाद्या पूजेचे पूण्य मिळवण्यासारखे आहे जे कधीच कमी होणार नाही किंवा हरवले जाणार नाही. नीतिमत्व हा एकमेव – आणि केवळ एकच – गुण आहे ज्याची आम्हाला देवासमोर योग्य स्थान प्राप्त करण्यासाठी गरज आहे.

आमच्या समस्येचे पुनरावलोकन करणे : भ्रष्टाचार

देवाच्या दृष्टिकोनातून, जरी आपण परमेश्वराच्या प्रतिरूपात घडविले गेलो असलो तरी असे झाले की ते प्रतिरूप भ्रष्ट झाले. आता निकाल असा आहे

2 परमेश्वर स्वर्गातून खाली पाहात होता. त्याला शहाणे लोक शोधायचे होते शहाणेलोक मदतीसाठी देवाकडे वळतात.
3 परंतु प्रत्येकजण देवापासून दूर गेला आहे. सर्वलोक वाईट झाले आहेत. एकही माणूस चांगली गोष्ट करत नव्हता.

स्तोत्र 14:२-3

स्वभावतः आम्हाला हा भ्रष्टाचार जाणवतो. म्हणूनच उत्सवात, कुंभमेळासारख्या उत्सवात, लोक मोठ्या संख्येने उपस्थित असतात कारण आपल्याला आपले पाप आणि आपली शुद्धीकरणाची गरज जाणवते. प्रार्थस्नान (किंवा प्रतासन) मंत्र देखील आमचे स्वतःबद्दल असलेले हे मत व्यक्त करतो :

मी पापी आहे. मी पापाचा परिणाम आहे. मी पापात जन्मलो आहे. माझा आत्मा पापाधीन आहे. मी सर्वात घोर पातकी आहे. हे सुंदर डोळे असलेल्या प्रभू, हे बलिदानाच्या प्रभू, मला वाचव.

आपल्या भ्रष्टाचाराचा परिणाम असा आहे की आपण स्वतःला नीतिमान देवापासून वेगळे केलेले पाहतो कारण आमच्या ठायी स्वतःचे कोणतेही नीतिमत्त्व नाही. आपल्या भ्रष्टाचाराने आपली नकारात्मक कर्मे वाढतांना पाहिली आहेत – त्यामुळे निरर्थकता आणि मृत्यूची कापणी करतो. जर आपल्‍याला शंका असेल तर काही बातम्यांचे मथळे स्कॅन करा आणि गेल्या 24 तासांत लोक काय करीत आहेत ते पहा. आपण जीवनाच्या कर्त्यापासून विभक्त झालो आहोत आणि म्हणूनच वेद पुस्तकमच्या (बायबल) ऋषी यशयाचे शब्द खरे ठरतात

6 काही लोकांजवळ भरपूर सोने-चांदी असते. सोने त्यांच्या वटव्यातून गळत असते. चांदी ते तराजूने तोलतात. हे लोक कारागिराला पैसे देऊन लाकडापासून खोटा देव तयार करून घेतात. नंतर ते त्या देवाची पूजा करतात. त्याच्यापुढे नतमस्तक होतात.

यशया 64:6

अब्राहम आणि नीतिमत्व

परंतु येथे अब्राहाम आणि परमेश्वर यांच्यामध्ये, आपण इतक्या हळूच ही घोषणा मांडलेली पाहतो, की अब्राहामाने नीतिमत्त्व प्राप्त केले होते – जसे देव स्वीकार करतो. तर नीतिमत्त्व मिळवण्यासाठी अब्राहामाने काय केले? पुन्हा एकदा, इतका विवेकी की आपण हा मुद्दा गमावण्याच्या धोक्यात आहोत, ते अब्राहामाविषयी असे म्हणते त्याने विश्वासकेला. बस एवढेच?! आपल्याकडे पाप आणि भ्रष्टाचाराची ही भयानक समस्या आहे आणि म्हणूनच मागील काळात आपली स्वाभाविक प्रवृत्ती परिष्कृत आणि अवघड धर्म, प्रयत्न, पूजा, नीतिशास्त्र, तपस्या, शिकवण इत्यादींचा शोध घेण्याकडे राहिली आहे – नीतिमत्त्व मिळविण्यासाठी आहे. परंतु या मनुष्याने, अब्राहामाने, केवळ “विश्वासाने” हे बहुमूल्य नीतिमत्व प्राप्त केेले. हे इतके सोपे होते की आम्ही ते जवळजवळ गमावून बसू शकतो.

अब्राहामाने हे नीतिमत्त्व ‘कमाविले’ नाही; ते त्याच्या लेखी ‘जोडण्यात’ आले. मग काय फरक आहे? बरे, जर आपण एखादी गोष्ट ‘कमविली’ असेल तर आपण त्यासाठी काम केले – आपण त्यास पात्र आहात. आपण करीत असलेल्या कामाचे वेतन मिळविण्यासारखे हे आहे. पण जेव्हा एखादी गोष्ट आपल्या लेखी जोडण्यात येते, तेव्हा ती आपणास दिली जाते. निशुल्कपणे दिलेल्या कोणत्याही भेटीप्रमाणे ती कमविली जात नाही किंवा त्यास आपण  पात्र ठरत नाही, परंतु फक्त स्वीकार केली जाते.

अब्राहामाच्या या वृत्तांतावरून नीतिमत्वाबद्दल असलेली आमची सामान्य समज पार बदलून जाते एक तर या विचारावरून जी देवाच्या अस्तित्वावरील विश्वासाने, की नीतिमत्व पुरेसे सत्कृत्य करण्याद्वारे किंवा धार्मिक कार्य करण्याद्वारे प्राप्त होते. अब्राहामाने हा मार्ग घेतला नाही. त्याने फक्त त्याला दिलेल्या वचनावर विश्वास ठेवण्याची निवड केली, आणि नंतर त्याच्या लेखी नीतिमत्व जोडण्यात आले, अथवा देण्यात आले.

बायबलमधील बाकीचा भाग ही भेट आपल्यासाठी चिन्ह मानतो. परमेश्वराच्या   अभिवचनावर अब्राहामाचे विश्वास ठेवणे आणि परिणामी त्याच्या लेखी नीतिमत्व जोडले जाणे, आम्ही अनुसरण करावयाचे उदाहरण आहे. संपूर्ण शुभवर्तमान त्या अभिवचनांवर आधारित आहे जो परमेश्वर देव आपणापैकी प्रत्येकास देतो. पण मग नीतिमत्वासाठी कोण किंमत देतो अथवा ते कमावतो? आपण त्याविषयी पुढे पाहू.