मोक्ष साध्य करण्याचा अब्राहामाचा सोपा मार्ग

महाभारतात अपत्यहीन राजा पंडू याच्या संघर्षाचे वर्णन करण्यात आले आहे ज्यास वारस नव्हता. ऋषी किन्दमा आणि त्याच्या पत्नीने विवेकशीलपणे परस्पर प्रेमक्रीडा करण्यासाठी हरिणांचे रूप धारण केले. दुर्देवाने, त्यावेळी राजा पंडू शिकार करीत होता आणि त्याने नकळत त्यांस बाण मारला. संतप्त होऊन, किन्दमाने राजा पंडूला शाप दिला की त्याच्या पत्नींसोबत सहवास करीत असतांना त्याला मरण येईल. अशाप्रकारे राजा पंडू मुलांस जन्म देऊ शकला नाही आणि त्याच्या सिंहासनास वारस देऊ शकला नाही.

राजा पंडूचा जन्म देखील मागील पिढीची अशीच समस्या सोडविण्यासाठी केलेले निकराचे कृत्य होते. मागील राजा, विचित्रवीर्य याचा मृत्यू अपत्यहीन झाल्यामुळे वारसांची गरज होती. विचित्रवीर्याची आई सत्यवती हिला विचित्रवीर्याचा पिता, शंतनुशी लग्न होण्यापूर्वी एक मुलगा झाला होता. या मुलास, व्यास्यास, विचित्रवीर्यच्या विधवा अंबिका आणि अंबालिका यांस गरोदर करण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते. व्यास आणि अंबालिका यांच्यातील सहवासातून पंडूचा जन्म झाला होता. राजा पंडू हा व्यासाचा जैविक मुलगा होता परंतु तो नियोगाद्वारे पूर्वीच्या राजा विचित्रवीर्यचा वारस होता, या प्रथेद्वारे पतीच्या मरणानंतर इतर पुरुष मुलाचा पिता बनू शकत असे. मोठी गरज असल्यामुळे असे करण्याची गरज भासली होती.

आता राजा पंडूला देखील किन्दमाने त्याला दिलेल्या शापामुळे समान समस्येला तोंड द्यावे लागत होते. काय करावे? पुन्हा एकदा, निकडीचे कार्य करण्याची गरज होती. पंडूंच्या पत्नींपैकी एक, राणी कुंती (अथवा पृथा), हिला एक मंत्र माहीत होता (तिच्या बालपणी ब्राम्हण दुर्वासाने प्रकट केलेला) जो तिला देवाद्वारे गरोदर करणार होता. म्हणून राणी कुंती हिने तीन मोठ्या पांडव बंधूंच्या गर्भधारणासाठी हा गुप्त मंत्र वापरला: युधिष्ठिर, भीम आणि अर्जुन. राणी कुंतीची सह-पत्नी राणी, माद्री हिने कुंतीकडून हा मंत्र मिळविला आणि तिने लहान पांडवबंधंसू नकुल आणि सहदेव यांना त्याचप्रकारे जन्म दिला.

अपत्यहीन राहिल्यास जोडप्यांना खूप दुःख होते. जेव्हा एखाद्या राष्ट्राला वारस नसतो तेव्हा हे सहन करणे आणखीच कठीण होते. प्रतिनिधी म्हणून जोडीदार शोधणे असो वा देवास कृत्य करावयास प्रेरित करण्यासाठी गुप्त मंत्र बोलणे, अशा परिस्थितीत निष्क्रीय राहणे हा क्वचितच एक पर्याय राहतो.

ऋषी अब्राहामाला 4000 वर्षांपूर्वी अशाच परिस्थितीला तोंड द्यावे लागले होते. ज्याप्रकारे त्याने ही समस्या सोडविली त्याचे वर्णन हिब्रू वेदपुस्तकात (बायबल) एक आदर्श असे केले म्हणून त्यापासून धडा प्राप्त करणे शहाणपणाचे ठरेल.

अब्राहामाची तक्रार

उत्पत्ति 12 मध्ये नोंदवलेले अभिवचन बोलल्यापासून अब्राहामाच्या जीवनात कित्येक वर्षे गेली आहेत. अब्राहाम कराराच्या देशाकडे वाटचाल करीत होता जेथे या अभिवचनाचे पालन केल्यामुळे आज इस्राएल लोक आहेत. त्यानंतर त्याच्या जीवनात इतर घटना घडल्या एकास सोडून ज्याची त्याने अपेक्षा केली होती  – ज्याच्याद्वारे हे अभिवचन पूर्ण होईल त्या मुलाचा जन्म. म्हणून आपण अब्राहामाच्या तक्रारीसह वृत्तांत सुरू ठेवतो :

सर्व गोष्टी घडल्यावर अब्रामाला दृष्टांन्तात परमेश्वराचे वचन आले. देव म्हणाला, “अब्रामा, भिऊ नको; मी तुझे रक्षण करीन आणि तुला आनंद होईल असे मी तुला मोठे प्रतिफळ देईन.”
2 परंतु अब्राम म्हणाला, “परमेश्वर देवा, असे काहीही प्रतिफळ नाही की जेणे कडून मला आनंद होईल, कारण मला मुलगा नाही; म्हणून माझ्या मरणानंतर माझे सर्वकाही दिमिष्कातील माझा गुलाम, अलिएजर यालाच मिळेल.”
3 अब्राम पुढे म्हणाला, “तू मला मुलगा दिला नाहीस म्हणून माझ्या घरात जन्मलेला माझा गुलामच माझ्या सगळ्या मालमत्तेचा वारस होईल.”

उत्पत्ति 15:1-3

देवाचे अभिवचन

अब्राहाम त्याला अभिवचन देण्यात आलेल्या ‘मोठ्या राष्ट्राची’ सुरूवात होण्याच्या प्रतीक्षेत त्या देशात तंबू उभारून राहत होता. पण पुत्राचा जन्म झाला नव्हता आणि या वेळेपर्यंत तो 85 वर्षांचा झाला, त्याच्या आरोपाचा भर याच गोष्टीवर होता :

  4 परमेश्वर अब्रामाशी बोलला, तो म्हणाला, “तुझे सर्वकाही त्या तुझ्या गुलामाला मिळणार नाही; तर तुला मुलगा होईलआणि तोच तुझ्या सगळ्या मालमत्तेचा वारस होईल.”
5 मग देवाने अब्रामाला रात्रीचे आकाश दाखविण्यासाठी बाहेर नेले. देव म्हणाला, “ह्या आकाशातील ताऱ्यांकडे पाहा, तुला मोजता येणार नाहीत इतके ते आहेत; येथून पुढच्या काळात तुझी संततीही त्या ताऱ्यांइतकी अगणित होईल.”

उत्पत्ति 15:4-5

त्यांच्या परस्पर संभाषणात देवाने पुन्हा ही घोषणा करीत  आपल्या अभिवचनाचे नवीनीकरण केले की अब्राहामास पुत्र होईल जो असे राष्ट्र बनेल ज्यांची संख्या आकाशातील तार्यांप्रमाणे अगणीत असेल – निश्चितच असंख्य, परंतु मोजावयास कठीण.

अब्राहामाची प्रतिक्रिया : स्थायी प्रभाव असलेल्या पूजेसमान

जवाबदारी पुन्हा अब्राहामावर येऊन पडली. तो ह्या नवीन अभिवचनास कसा प्रतिसाद देणार होता? यानंतर जे काही होते त्यांस बायबलमध्ये अत्यंत महत्वपूर्ण वाक्ये मानली आहेत.  त्याद्वारे सार्वकालिक सत्य समजण्यासाठी पाया घातला जातो. त्यात म्हटले आहे :

6 अब्रामाने देवावर विश्वास ठेवला देवाने त्याची प्रामाणिकांता गणना केली प्रमाणिक जीवन जगण्यास योग्य असा त्याचा विश्वस होता.

उत्पत्ति 15:6

जर आपण वाचण्यासाठी, सर्वनामांऐवजी नावे लिहिली तर हे वाक्य समजून घेणे अधिक सोपे जाईल :

अब्रामाने परमेश्वरावर विश्वास ठेवला आणि अब्रामाचा हा विश्वास परमेश्वराने त्याचे नीतिमत्व गणिला.

उत्पत्ति 15:6

हे अतिशय लहान आणि विसंगत वाक्य आहे. हे कोणत्याही बातमीचे शीर्षक नसते आणि म्हणून कदाचित आपण ते पाहिले नसेल. पण ते खरोखरच महत्वपूर्ण आहे. का? कारण या छोट्या वाक्यात अब्राहामाला नीतिमत्त्व लाभते. हे एखाद्या पूजेचे पूण्य मिळवण्यासारखे आहे जे कधीच कमी होणार नाही किंवा हरवले जाणार नाही. नीतिमत्व हा एकमेव – आणि केवळ एकच – गुण आहे ज्याची आम्हाला देवासमोर योग्य स्थान प्राप्त करण्यासाठी गरज आहे.

आमच्या समस्येचे पुनरावलोकन करणे : भ्रष्टाचार

देवाच्या दृष्टिकोनातून, जरी आपण परमेश्वराच्या प्रतिरूपात घडविले गेलो असलो तरी असे झाले की ते प्रतिरूप भ्रष्ट झाले. आता निकाल असा आहे

2 परमेश्वर स्वर्गातून खाली पाहात होता. त्याला शहाणे लोक शोधायचे होते शहाणेलोक मदतीसाठी देवाकडे वळतात.
3 परंतु प्रत्येकजण देवापासून दूर गेला आहे. सर्वलोक वाईट झाले आहेत. एकही माणूस चांगली गोष्ट करत नव्हता.

स्तोत्र 14:२-3

स्वभावतः आम्हाला हा भ्रष्टाचार जाणवतो. म्हणूनच उत्सवात, कुंभमेळासारख्या उत्सवात, लोक मोठ्या संख्येने उपस्थित असतात कारण आपल्याला आपले पाप आणि आपली शुद्धीकरणाची गरज जाणवते. प्रार्थस्नान (किंवा प्रतासन) मंत्र देखील आमचे स्वतःबद्दल असलेले हे मत व्यक्त करतो :

मी पापी आहे. मी पापाचा परिणाम आहे. मी पापात जन्मलो आहे. माझा आत्मा पापाधीन आहे. मी सर्वात घोर पातकी आहे. हे सुंदर डोळे असलेल्या प्रभू, हे बलिदानाच्या प्रभू, मला वाचव.

आपल्या भ्रष्टाचाराचा परिणाम असा आहे की आपण स्वतःला नीतिमान देवापासून वेगळे केलेले पाहतो कारण आमच्या ठायी स्वतःचे कोणतेही नीतिमत्त्व नाही. आपल्या भ्रष्टाचाराने आपली नकारात्मक कर्मे वाढतांना पाहिली आहेत – त्यामुळे निरर्थकता आणि मृत्यूची कापणी करतो. जर आपल्‍याला शंका असेल तर काही बातम्यांचे मथळे स्कॅन करा आणि गेल्या 24 तासांत लोक काय करीत आहेत ते पहा. आपण जीवनाच्या कर्त्यापासून विभक्त झालो आहोत आणि म्हणूनच वेद पुस्तकमच्या (बायबल) ऋषी यशयाचे शब्द खरे ठरतात

6 काही लोकांजवळ भरपूर सोने-चांदी असते. सोने त्यांच्या वटव्यातून गळत असते. चांदी ते तराजूने तोलतात. हे लोक कारागिराला पैसे देऊन लाकडापासून खोटा देव तयार करून घेतात. नंतर ते त्या देवाची पूजा करतात. त्याच्यापुढे नतमस्तक होतात.

यशया 64:6

अब्राहम आणि नीतिमत्व

परंतु येथे अब्राहाम आणि परमेश्वर यांच्यामध्ये, आपण इतक्या हळूच ही घोषणा मांडलेली पाहतो, की अब्राहामाने नीतिमत्त्व प्राप्त केले होते – जसे देव स्वीकार करतो. तर नीतिमत्त्व मिळवण्यासाठी अब्राहामाने काय केले? पुन्हा एकदा, इतका विवेकी की आपण हा मुद्दा गमावण्याच्या धोक्यात आहोत, ते अब्राहामाविषयी असे म्हणते त्याने विश्वासकेला. बस एवढेच?! आपल्याकडे पाप आणि भ्रष्टाचाराची ही भयानक समस्या आहे आणि म्हणूनच मागील काळात आपली स्वाभाविक प्रवृत्ती परिष्कृत आणि अवघड धर्म, प्रयत्न, पूजा, नीतिशास्त्र, तपस्या, शिकवण इत्यादींचा शोध घेण्याकडे राहिली आहे – नीतिमत्त्व मिळविण्यासाठी आहे. परंतु या मनुष्याने, अब्राहामाने, केवळ “विश्वासाने” हे बहुमूल्य नीतिमत्व प्राप्त केेले. हे इतके सोपे होते की आम्ही ते जवळजवळ गमावून बसू शकतो.

अब्राहामाने हे नीतिमत्त्व ‘कमाविले’ नाही; ते त्याच्या लेखी ‘जोडण्यात’ आले. मग काय फरक आहे? बरे, जर आपण एखादी गोष्ट ‘कमविली’ असेल तर आपण त्यासाठी काम केले – आपण त्यास पात्र आहात. आपण करीत असलेल्या कामाचे वेतन मिळविण्यासारखे हे आहे. पण जेव्हा एखादी गोष्ट आपल्या लेखी जोडण्यात येते, तेव्हा ती आपणास दिली जाते. निशुल्कपणे दिलेल्या कोणत्याही भेटीप्रमाणे ती कमविली जात नाही किंवा त्यास आपण  पात्र ठरत नाही, परंतु फक्त स्वीकार केली जाते.

अब्राहामाच्या या वृत्तांतावरून नीतिमत्वाबद्दल असलेली आमची सामान्य समज पार बदलून जाते एक तर या विचारावरून जी देवाच्या अस्तित्वावरील विश्वासाने, की नीतिमत्व पुरेसे सत्कृत्य करण्याद्वारे किंवा धार्मिक कार्य करण्याद्वारे प्राप्त होते. अब्राहामाने हा मार्ग घेतला नाही. त्याने फक्त त्याला दिलेल्या वचनावर विश्वास ठेवण्याची निवड केली, आणि नंतर त्याच्या लेखी नीतिमत्व जोडण्यात आले, अथवा देण्यात आले.

बायबलमधील बाकीचा भाग ही भेट आपल्यासाठी चिन्ह मानतो. परमेश्वराच्या   अभिवचनावर अब्राहामाचे विश्वास ठेवणे आणि परिणामी त्याच्या लेखी नीतिमत्व जोडले जाणे, आम्ही अनुसरण करावयाचे उदाहरण आहे. संपूर्ण शुभवर्तमान त्या अभिवचनांवर आधारित आहे जो परमेश्वर देव आपणापैकी प्रत्येकास देतो. पण मग नीतिमत्वासाठी कोण किंमत देतो अथवा ते कमावतो? आपण त्याविषयी पुढे पाहू.

सर्व समयांसाठी आणि सर्व लोकांसाठी तीर्थयात्रा: अब्राहामाद्वारे आरंभ

कटारागम उत्सवाकडे नेणारी तीर्थयात्रा (पदयात्रा) भारताच्या पलीकडे जाते. ही तीर्थयात्रा भगवान मुरूगमच्या (भगवान कटारामग, कार्तिकेय अथवा स्कंद) तीर्थयात्रेचे स्मरण घडवून देते जेव्हा त्याने आपल्या आईवडिलांचे (शिव आणि पार्वती) हिमालयातील घर सोडले, आणि स्थानिक वल्ली नांवाच्या मुलीच्या प्रेमाखातर श्री लंकेचा प्रवास केला. त्यांचे प्रेम आणि लग्न यांचे स्मरण श्री लंकेतील कटारामग मंदिराच्या कटारागमपरहेरा नावाच्या उत्सवात केले जाते.

भक्तगण कधीकधी या सणाच्या 45 दिवसाआधी या तीर्थयात्रेस सुरूवात करून कटारागम येथे जाण्यासाठी शेकडो किलोमीटरचा प्रवास करतात. युद्धाची देवता, भगवान मुरूगम याच्या स्मरणार्थ, अनेक जण त्यांना माहीत असलेले सुरक्षित स्थान सोडून या तीर्थयात्रेद्वारे अज्ञात ठिकाणी जात असतांना आपल्यासोबत बल्लम (भाला) घेऊन जातात.

पौर्णिमेच्या दिवशी कटारागम उत्सव आरंभ करण्यासाठी कटारागम पर्वतावर पायपीट करून यात्रेकरू आपली तीर्थयात्रा पूर्ण करतात. 14 सायंकाळी मुरूगमच्या स्मरणार्थ वल्लीच्या मंदिरात रात्रीचा परहेरा साजरा केला जातो. पौर्णिमेच्या शेवटच्या पहाटे जल कापण्याचा सोहळा साजरा करण्याद्वारे कळस गाठला जातो जेथे मुरूगनची मूर्ती मेनिक गंगा नदीत बुडविली जाते आणि तिचे पवित्र जल भक्तांवर ओतले जाते. या उत्सवाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे अग्नीवर चालण्याचा सोहळा जेथे भक्तगण कोळश्याने तप्त केलेल्या अग्नीतून जातात, त्याद्वारे महातत्वांवर विजय मिळविण्याचा त्यांचा विश्वास ते दर्शवितात.

वेगवेगळी भाषा, धर्म आणि वंशाचे लोक या वार्षिक तीर्थयात्रेत एकत्र येऊन मार्गदर्शन, आशीर्वाद, आरोग्य मिळविण्याचा प्रयत्न करतात, आणि आपल्या विश्वासाची पारख करतात. या दृष्टीने पाहता ते 4000 वर्षांपूर्वी अब्राहामाद्वारे घालून दिलेल्या नमून्याचे अनुसरण करतात. तो तीर्थयात्रेस निघाला तो फक्त अनेक महीने नव्हेत, पण त्याच्या आयुष्यभर तो प्रवास त्याला पुरला. त्याच्या तीर्थयात्रेचा प्रभाव 4000 वर्षानंतरही तुमच्या आणि माझ्या जीवनावर पडला आहे. त्याच्या तीर्थयात्रेसाठी त्याला देवाठायी आपला विश्वास दाखवावा लागला, एका पवित्र डोंगरावर एक अविश्वसनीय बलिदान अर्पण करावयास जावे लागले. त्याद्वारे एका राष्ट्राचा उदय झाला ज्याचा जन्म समुद्राचे विभाजन करण्याद्वारे आणि अग्नीत चालण्याद्वारे झाला – मग त्याचा प्रभाव संपूर्ण दक्षिण एशियात घडून आला. त्याच्या तीर्थयात्रेद्वारे असे काही सुरू झाले ज्याद्वारे आज आम्हास आशीर्वाद आणि मार्गदर्शन कसे प्राप्त होते हे समजणे आमच्या ज्ञानप्राप्तीची सुरूवात असू शकते. अब्राहामाच्या तीर्थयात्रेचा शोध घेण्यापूर्वी, आपण वेद पुस्तकातून काही संदर्भ मिळवू या, ज्यात त्याच्या तीर्थयात्रेविषयी लिहिले आहे.

मानवाची समस्यादेवाची योजना  

आपण पाहिले की मानवजातीने सृष्टीकर्त्या प्रजापतीच्या उपासनेस भ्रष्ट केले आणि तो तारांगणांची व ग्रहांची उपासना करू लागला. या कारणास्तव प्रजापतीने भाषेत गोंधळ घालून मनू/नोहाच्या तीन मुलांच्या वंशजांची पांगापांग केली. यामुळे आज भाषेने विभाजित केलेली अनेक राष्ट्रे आहेत. मानवजातीच्या सामान्य भूतकाळाचे पडसाद 7-दिवसांच्या पंचांगात दिसून येतात ज्यांचा उपयोग आज संपूर्ण जगभर आणि जलप्रलयाच्या विविध आठवणींत केला जातो.

इतिहासाच्या आरंभीच प्रजापतीने हे अभिवचन दिले होते की सिद्ध पुरुषाच्या बलिदानाद्वारे ‘बुद्धिजनांस अमरत्व प्राप्त होईल.’ हे बलिदान आम्हास केवळ बाहेरून शुद्ध करण्याऐवजी आतून शुद्ध करण्यासाठी कार्य करील. तथापि, उत्पन्नकर्त्याची उपासना भ्रष्ट झाल्यामुळे, नव्याने पांगलेली राष्ट्रे हे आरंभीचे अभिवचन विसरून गेली. अगदी काही मूठभर स्रोतांच्या माध्यमाने त्यांचे स्मरण केले जाते ज्यात पुरातन ऋग्वेद आणि वेद पुस्तकम् – बायबलचा समावेश आहे.

पण प्रजापति/परमेश्वराजवळ एक योजना होती. ही योजना अशी नव्हती ज्याची तुम्ही व मी अपेक्षा केली असती कारण ती (आम्हाला) फार लहान व महत्वहीन वाटली असती. पण या योजनेची त्याने निवड केली. या योजनेत ख्रि. पू. 2000च्या सुमारास (अर्थात 4000 वर्षांपूर्वी) एका पुरुषास आणि त्याच्या कुटूंबास पाचारण करण्याचा आणि जर तो आशीर्वादाचा स्वीकार करण्याचा निर्णय घेत असेल तर त्याला आणि त्याच्या वंशजांस आशीर्वादित करण्याचा समावेश आहे.

अब्राहामास अभिवचन

परमेश्वर अब्रामाला म्हणाला होता, “मी तुला दाखवीन त्या देशातून परत जा. तुझे लोक आणि तुझ्या बापाचे घर.

“मी तुला एक मोठे राष्ट्र बनवीन आणि मी तुला आशीर्वाद देईन; मी तुझे नाव मोठे करीन आणि तुला आशीर्वाद देईल. जे लोक तुला आशीर्वाद देतील त्यांना मी आशीर्वाद देईन आणि जे लोक तुला शाप देतील त्याना मी शाप देईन. तुझ्याद्वारे पृथ्वीवरील सर्व लोक आशीर्वादित होतील. ”

4 तेव्हा अब्रामाने परमेश्वराच्या आज्ञेप्रमाणे केले. लोट त्याच्या बरोबर गेला. जेव्हा हारान सोडले तेव्हा अब्राम पंच्याहत्तर वर्षांचा होता. 5 त्याने आपली बायको साराय, त्याचा पुतण्या लोट आणि त्यांनी हरान येथे ताब्यात घेतलेली सर्व माणसे आणि कनान देश सोडले आणि ते तेथे पोचले…

रमेश्वर अब्रामाला म्हणाला,“तू आपला देश, आपले गणगोत व आपल्या बापाचे घर सोड; आणि मी दाखवीन त्या देशात जा.
2 मी तुला आशीर्वाद देईन; तूझ्या पासून मोठे राष्ट्र निर्माण करीन; मी तुझे नाव मोठे करीन, लोक तुझ्या नावाने इतरांना आशीर्वाद देतील,
3 जे लोक तुला आशीर्वाद देतील त्यांना मी आशीर्वाद देईन, आणि जे लोक तुला शाप देतील त्यानां मी शाप देईन. तुझ्यामुळे पृथ्वीवरील सर्वलोक आशीर्वादित होतील.”
4 तेव्हा अब्रामाने परमेश्वराची आज्ञा मानली. त्याने हारान सोडले लोट त्याच्या बरोबर गेला. या वेळी अब्राम पंच्याहत्तर वर्षांचा होता.
5 हारान सोडताना तो एकटा नव्हता तर त्याने आपली बायको साराय, पुतण्या लोट आणि हारानमध्ये त्यांनी मिळवलेली मालमत्ता तसेच गुलाम या सर्वांना बरोबर घेऊन त्याने हारान सोडले व तो कनान देशाच्या प्रवासास निघाला आणि कनान देशात आला.
6 अब्राम कनान देशातून प्रवास करीत शखेम गावला आला आणि मोरेच्या मोठ्या वृक्षांपर्यंत गेला. याकाळी त्या देशात कनानी लोक राहात होते.
7 परमेश्वर अब्रामास दर्शन देऊन म्हणाला, “हा देश मी तुझ्या वंशाजांना देईन.”ज्या जागेवर परमेश्वराने अब्रामाला दर्शन दिले त्या जागी त्याने परमेश्वराची उपासना करण्यासाठी एक वेदी बांधली.

उत्पत्ती 12:1-7

आज काही लोकांच्या मनात हा विचार येतो की खरोखर एक वैयक्तिक परमेश्वर आहे का जो आम्हास आशा देण्यासाठी आमच्या त्रस्त जीवनात आमचे सहाय्य करण्याइतकी आमची निगा राखतो.ह्या वृत्तांतात आपण या प्रश्नाची तपासणी करू शकतो कारण त्यात एका विशिष्ट व्यक्तीस एक वैयक्तिक अभिवचन देण्यात आले आहे, ज्याच्या भागांचे आपण सत्यापन करू शकतो. हा वृत्तांत नमूद करतो की परमेश्वर देवाने प्रत्यक्ष अब्राहामास हे अभिवचन दिले की ‘मी तुझे नाव मोठे करीन’. आपण 21 व्या शतकात जगत  आहोत – 4000 वर्षांनंतर – आणि अब्राहामाचे/अब्रामाचे नाव जगभरात इतिहासात ओळखल्या जाणार्या सर्व नामांत सुप्रसिद्ध आहे. हे अभिवचन अक्षरशः, ऐतिहासिकदृष्ट्या, आणि पडताळा केल्यावर सत्य ठरले आहे.

बायबलची सर्वात आरंभीची अस्तित्वातील प्रत मृत सागर चर्मपत्रांत आढळून येते ज्याची तिथी ख्रि. पू. 200-100 इतकी आहे. याचा अर्थ हा आहे की अगदी अलीकडे म्हटल्यास, हे अभिवचन, कमीत कमी त्या काळापासून लिखित स्वरूपात आहे. पण ख्रि. पू. 200 मध्ये सुद्धा अब्राहामाचे व्यक्तिमत्व आणि नाव अद्याप सुविख्यात नव्हते – केवळ अल्पसंख्या यहूदी लोकांस परिचित होते. अशाप्रकारे आपण जाणतो की अभिवचनाची परिपूर्णता ते लिहिल्यानंतरच पूर्ण झाली. अभिवचन घडून आल्यानंतर ते लिहिण्यात आले व त्यानंतर ‘पूर्ण’ झाले असे नाही. 

ह्या थोर राष्ट्राद्वारे

सारखीच आश्चर्याची बाब ही आहे की अब्राहामाने खरोखर आपल्या जीवनात उल्लेखनीय असे काहीही केले नाही – अशाप्रकारचे काही ज्यामुळे सर्वसाधारणतः व्यक्तीचे नाव ‘मोठे’ होते. त्याने असामान्य असे काहीही लिहिले नाही (जसे व्यासाने केले ज्याने महाभारताचे लेखन केले), त्याने काहीही विशेष असे निर्माणकार्य केले नाही (शहाजहान समान ज्याने ताजमहाल बांधला), त्याने छाप बसेल अशा सैन्य कौशल्य प्राप्त सेनेचे नेतृत्व केले नाही (भगवदगीतेतील अर्जूनासमान). त्याने राजा म्हणून एखाद्या राज्यावर शासनही केले नाही. त्याने जंगलात तम्बू उभारून प्रार्थना करण्यावाचून आणि नंतर पुत्रास जन्म देण्यावाचून दुसरे काहीही केले नाही. 

हजारों वर्षानंतर कोणाला सर्वाधिक स्मरण केले जाईल असे आपण त्याच्या दिवसांत भाकित केले असते, तर आपण तत्कालीन राजे, सेनापती, योद्धा, आणि राजदरबारातील कबि यांस इतिहासात स्मरण केले जाईल अशी शर्यत लावली असती. पण त्यांची नावे विस्मरणात आहेत – पण ज्या माणसाने जंगलात जेमतेम आपले कुटूंब स्थापन केले त्याच्या घराण्याचे नाव जगभरात सुविख्यात आहे. त्याचे नाव थोर आहे याचे कारण केवळ हे आहे की ज्या राष्ट्राचा (राष्ट्रांचा) तो पिता होता त्यांनी त्याच्या वृत्तांताची नोंद केली – आणि मग त्याजपासून निघालेल्या व्यक्ती आणि राष्ट्रे  महान झालीत. फार पूर्वी अगदी असेच अभिवचन देण्यात आले होते (“मी तुजपासून मोठे राष्ट्र निर्माण करीन…मी तुझे नाव मोठे करीन”). मी संपूर्ण इतिहासात आणखी कोणाचाही विचार करू शकत नाही जो त्याने स्वतःच्या जीवनात केलेल्या महत्कृत्यांद्वारे नामांकित झाला नाही तर केवळ त्याजपासून जन्मलेल्या वंशजांमुळे सुप्रसिद्ध झाला. 

अभिवचन देणाऱ्याच्या इच्छेद्वारे

आणि आज जे लोक अब्राहामाच्या वंशात जन्मलेले आहेत – यहूदी – खरोखर कधीही राष्ट्र नव्हते ज्यास आपण मोठी थोरवी देतो. त्यांनी मिसर देशच्या पिरॅमीडसमान मोठ्या वास्तुशिल्पांची निर्मिती केली नाही – आणि निश्चितच ताजमहालासारखे काही उभारले नाही, त्यांनी ग्रीकांसमान तत्वज्ञान लिहिले नाही, किंवा ब्रिटिशांसमान दूरदूरच्या प्रदेशांत राज्य केले नाही. ह्या सर्व राष्ट्रांनी विश्व-शक्ती साम्राज्यांच्या संदर्भात असे केले ज्यांनी असामान्य सैन्य शक्तीद्वारे आपल्या विस्तृत सीमांत वृद्धी केली – यहूद्यांजवळ असे काही नव्हते. यहूदी लोकांची थोरवी बहुतांशी नियमशास्त्रामुळे आणि पुस्तकामुळे (वेद पुस्तकम् किंवा बायबल) आहे ज्यास त्यांनी जन्म दिला; काही विशिष्ट व्यक्तींद्वारे जे त्यांच्या राष्ट्रातून आले; आणि ही हजारों वर्षे ते विशिष्ट आणि काहीसे भिन्न लोकजाती म्हणून अस्तित्वात राहिले. त्यांची थोरवी त्यांनी केलेल्या एखाद्या कार्यामुळे खरोखर नव्हे, तर त्यांच्यासाठी आणि त्यांच्याद्वारे जे करण्यात आले त्यामुळे आहे.  

आता त्या व्यक्तीकडे पाहा जो हे अभिवचन पूर्ण करणार होता. काळ्या-पांढऱ्या अक्षरांत, वारंवार, असे म्हटलेले आहे की “मी करणार…” तो अद्वितीय मार्ग ज्याद्वारे त्यांची थोरवी इतिहासात प्रकट झाली आहे पुन्हा एकदा अद्भुतरित्या ह्या घोषणेस अनुकूल ठरते की या ‘राष्ट्राचे’ कुठलेतरी जन्मजात सामर्थ्य, विजय अथवा शक्ति हे घडवून आणू शकत नाही तर हे घडवून आणणारा सृष्टीकर्ता परमेश्वर होता. आधुनिक यहूदी राष्ट्र, इस्राएलातील घटनांकडे आज जगातील संचार माध्यमांचे लक्ष लागलेले आहे, ही विचारात घेण्यासारखी बात आहे. आपण जगातील सर्व समान आकाराच्या देशांच्या – हंगेरी, नार्वे, पापुआ न्यू गिनी, बोलिव्हिया किंवा मध्य आफ्रिकन रिपब्लिकमधील बातम्या नियमितपणे ऐकता का? पण इस्राएल, 80 लाख लोकांचा हा लहानसा देश, सतत व नियमितपणे बातम्यांचा विषय असतो. 

इतिहासात किंवा मानवी घटनांमध्ये असे काहीही नाही जे या प्राचीन अभिवचनाच्या अगदी तसेच प्रकट होण्यास कारणीभूत ठरेल जसे या प्राचीन व्यक्तीस घोषित करण्यात आले होते, कारण या अभिवचनावर विश्वास ठेवून त्याने एक विशेष मार्ग निवडला. हे अभिवचन कुठल्यातरी प्रकारे अपयशी ठरण्याची कशी शक्यता होती याचा विचार करा. परंतु त्याऐवजी ते प्रकट झाले, आणि प्रकट होत जात आहे, जसे हजारो वर्षांपूर्वी घोषित केले गेले होते. ही बाब खरोखरच दृढ आहे की केवळ अभिवचन देणाऱ्याच्या सामर्थ्यावर आणि अधिकारावर ते पूर्ण झाले आहे.

अजूनही जगास हादरवून सोडणारा प्रवास

This map shows the route of Abraham's Journey

हा नकाशा अब्राहामाच्या प्रवासाचा मार्ग दर्शवितो

बायबलमध्ये असे लिहिले आहे की “परमेश्वराच्या आज्ञेप्रमाणे अब्राम निघून गेला” (वचन 4). नकाशावर दाखविलेल्या, प्रवासास तो निघाला जो अद्याप इतिहास घडवत आहे.

आम्हाला आशीर्वाद

परंतु त्याचा शेवट तेथे होत नाही कारण आणखी अभिवचन दिले गेले आहे. हा आशीर्वाद फक्त अब्राहामासाठी नव्हता कारण ते असेही सांगते

“पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे तुझ्या संततीच्या द्वारे आशीर्वादित होतील”

वचन 4

हे पाहून आपण व मी दखल घ्यावयास हवी. आपण आर्य, द्रविड, तमिळ, नेपाळी किंवा आणखी काही असो; आपली जात काय आहे याची पर्वा नाही; आमचा धर्म काहीही असो, मग तो हिंदू, मुस्लिम, जैन, शीख किंवा ख्रिश्चन असोत; आपण श्रीमंत किंवा गरीब, निरोगी किंवा आजारी का असेना; सुशिक्षित असो वा नसो – पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रे  यात आम्हा सर्वांचा समावेश आहे. आशीर्वादाच्या या अभिवचनात पूर्वीपासून आजपर्यंत जिवंत अशा प्रत्येकाचा समावेश आहे – याचा अर्थ आपण आहात. कसे? कधी? कशा प्रकारचा आशीर्वाद? हे फक्त केवळ येथे स्पष्टपणे सांगितलेले नाही परंतु हे अशा गोष्टीचा जन्म आहे ज्याचा आपणावर व माझ्यावर परिणाम होतो.

आपण इतक्यात ऐतिहासिकरित्या व अक्षरशः हे सत्यापित केले की अब्राहामास दिलेल्या अभिवचनाचा पहिला भाग खरा ठरला आहे. तर मग आपल्याजवळ हा विश्वास धरण्याचे कारण नाही का की या अभिवचनाचा पहिला भाग आपल्यासाठी व माझ्यासाठी खरा ठरेल? हे अभिवचन सार्वत्रिक आणि न बदलणारे आहे म्हणून ते सत्य आहे. पण आपणास ते उघडण्याची गरज आहे – ह्या अभिवचनाचे सत्य समजण्याची गरज आहे. आम्हास प्रबोधनाची गरज आहे यासाठी की आम्हास हे समजावे की हे अभिवचन आम्हास कसे ‘स्पर्श करते.’ अब्राहामाच्या यात्रेचे अनुसरण करणे सुरू ठेवल्यास आम्हास हे प्रबोधन प्राप्त होते. जगभरातील अनेक लोक ज्या मोक्षाच्या प्राप्तीसाठी  झटत आहेत, त्या मोक्षाची किल्ली, ह्या अदभुत इसमाचे अनुसरण करणे सुरू ठेवित असतांना आम्हा सर्वांसाठी प्रगट करण्यात आली आहे.

मोक्षाचे अभिवचन – अगदी आरंभापासून

आपण पाहिले की प्रारंभीच्या सृष्ट अवस्थेतून कशाप्रकारे मानवजातीचे पतन झाले. परंतु बायबल (वेद पुस्तकम्) एका योजनाविषयी पुढे सांगते जी देवाने आरंभापासून तयार केली होती. ही योजना एका अभिवचनावर केंद्रित होती जी त्यावेळी तयार करण्यात आली आणि याच योजनेचे पडसाद पुरुषसुक्तात दिसून येतात.

बायबलखरोखर एक पुस्तकालय

बायबल – खरोखर ह्या अभिवचनाचे महत्व समजून घेण्यासाठी आम्ही बायबलसंबंधी काही मौलिक तथ्ये जाणून घेतली पाहिजेत. जरी ते पुस्तक आहे, आणि आम्ही त्याविषयी असा विचार करतो, तरी त्यास चालते-फिरते वाचनालय मानणे अधिक योग्य ठरेल. याचे कारण हे आहे की हा पुस्तकांचा संग्रह आहे, जे 1500 वर्षांपेक्षा अधिक समय कालावधीत, विविध लेखकांनी लिहिले आहे. आज ह्या पुस्तकांस एकाच खंडात बांधण्यात आले आहे – बायबल. केवळ ही वस्तुस्थिती बायबलला ऋग्वेदासमान जगातील सर्वात मोठ्या पुस्तकांत स्थान देते. विविध लेखकांव्यतिरिक्त, बायबलची वेगवेगळी पुस्तके  अशी विधाने, घोषणा आणि भाकिते करतात  ज्याचे नंतरचे लेखक अनुसरण करतात. जर बायबल फक्त एका लेखकाद्वारे, अथवा एकमेकांस ओळखत असलेल्या लेखकांच्या एक समूहाद्वारे लिहिण्यात आले असते, तर ते महत्वाचे ठरले नसते. पण बायबलच्या लेखकांत शेकडो आणि कदाचित हजारों वर्षांचे अंतर आहे, ज्यांनी वेगवेगळ्या संस्कृतींत, भाषांत, सामाजिक स्तरावर, आणि साहित्यशैलीत लेखन केले – तरीही त्यांचे संदेश आणि भाकिते पुढे नंतरच्या लेखकांनी विकसित केली अथवा बाइबल बाहेर प्रमाणित ऐतिहासिक तथ्याद्वारे पूर्ण करण्यात आली आहेत. ही गोष्ट बायबलला अगदी वेगळ्या पातळीवर अद्वितीय ठरविते – आणि तिचा संदेश समजण्यासाठी तिने आम्हास प्रेरित करावे. जुन्या कराराच्या पुस्तकांच्या (येशूपूर्वीची पुस्तके) अस्तित्वातील हस्तलिखिताच्या प्रतींच्या तारखा ख्रि. पू. 200 च्या सुमाराच्या आहेत म्हणून, बायबलच्या मूलपाठाचा आधार, आतापर्यंतच्या, जगातील इतर सर्व प्राचीन पुस्तकांपेक्षा उत्तम आहे.

बागेत मोक्षाचे अभिवचन

आपण  यास बायबलमध्ये उत्पत्तीच्या अगदी आरंभी सृष्टीरचनेच्या व पतनाच्या वृत्तांतातील नंतरच्या घटनांच्या ‘पूर्वचित्राच्या’ रूपात पाहतो. दुसर्‍या शब्दांत, जरी ते आरंभाचे वर्णन करीत असले, तरीही शेवट लक्षात घेऊन लिहिण्यात आले होते. येथे आपण एक अभिवचन पाहतो जेव्हा देव त्याचा शत्रू सैतान, वाईटाचे मूर्त रूप जो सर्पाच्या रूपात होता, सामना करतो, आणि सैतानाने मानवाचे पतन घडवून आणल्यानंतर लगेच त्याच्याशी कुटप्रश्नाच्या रूपात बोलतो :

“…आणि तू (सैतान) व स्त्री, तुझी संतती व तुझी संतती यामध्ये मी (परमेश्वर) परस्पर वैर स्थापिन. तो तुझे डोके फोडील, व तू त्याची टाच फोडशील.”

उत्पत्ती 3:15

काळजीपूर्वक वाचल्यास आपणास दिसून येईल की येथे पाच वेगवेगळ्या पात्रांचा उल्लेख करण्यात आला आहे आणि हे भविष्यसूचक आहे कारण  ते येणाऱ्या समयाची प्रतीक्षा करते (जसे भविष्यकाळ दर्शक ‘करील’ या शब्दाच्या वारंवार उपयोगाने दिसून येते). ही पात्रे आहेत :

1. देव/प्रजापति

2. सैतान/सर्प

3. स्त्री

4. स्त्रीची संतती

5. सैतानाची संतती

आणि हे कोडे भाकित करते की भविष्यात ही पात्रे एकमेकांशी कसा व्यवहार करतील. हे खाली दाखविण्यात आले आहे

उत्पत्तीच्या अभिवचनातील पात्रांमध्ये नाती

देव अशी व्यवस्था करील की सैतान आणि स्त्री दोघांस ‘संतती’ व्हावी. ह्या संततींमध्ये आणि स्त्री व सैतान यांच्यात ‘शत्रूत्व’ अथवा हेवा असेल. सैतान स्त्रीच्या संततीच्या ‘एडीस डसेल’ ती स्त्रीची संतती सैतानाचे ‘डोके ठेचील.’

संततीवर कपातएकतो

आतापर्यंत आपण सरळ वचनातून निरीक्षणे केली आहेत. आता काही तर्कयुक्त कपाती. स्त्रीच्या ‘संततीचा’ उल्लेख ‘तो’ व ‘त्याचे’ या शब्दांनी केलेला आहे म्हणून आम्ही जाणतो की हा एकमेव पुरुष मानव – पुरुष आहे. यासोबतच आपण काही संभवनीय अर्थ दूर करू शकतो. ‘तो’ असल्यामुळे ही संतती ‘ती’ नाही आणि अशाप्रकारे स्त्री असू शकत नाही.  ‘तो’ असल्यामुळे ही संतती ‘ते’ नाही, जे कदाचित शक्य होते, कदाचित एका लोकसमूहाबाबत, अथवा वंश, अथवा संघ, अथवा राष्ट्रासोबत. वेगवेगळ्या समयी आणि वेगवेगळ्या प्रकारे लोकांस वाटले की ‘ते’ उत्तर असू शकते. पण ही संतती, ‘तो’ असल्यामुळे लोकांचा समूह नाही मग जो राष्ट्राचा उल्लेख करीत असो वा एखाद्या धर्माचा जसे हिंदू, बौद्ध, ख्रिस्ती, मुस्लिम, किंवा एखादी जात देखील. ‘तो’ असल्यामुळे ही संतती ‘वस्तूही’ नाही (संतती ही एक व्यक्ती आहे). ही शक्यता देखील दूर होते की संतती विशिष्ट तत्वज्ञान, शिकवण, तंत्रविज्ञान, राजकीय पद्धती, अथवा धर्म आहे. शक्यतः अशाप्रकारची ‘वस्तू’ जगात सुधारणा घडवून आणण्याचा आमचा आवडीचा पर्याय असेल, आणि अद्याप, आहे. आम्ही असा विचार करतो की आमच्या परिस्थितीत सुधारणा घडवून आणणारी कुठल्यातरी प्रकारची ‘वस्तू’ असेल, म्हणूनच मागील शतकातील अत्युत्तम मानव विचारवंतांनी विविध राज्यपद्धती, शिक्षणपद्धती, तंत्रविज्ञान, धर्म इत्यादींविषयी वाद घातला आहे. पण हे अभिवचन  पूर्णपणे वेगळ्या दिशेकडे संकेत करते. देवाच्या अंतःकरणात आणखी काही होते – ‘तो’. आणि हा ‘तो’ सर्पाचे डोके ठेचणार होता.

तसेच, याकडे लक्ष देणे मजेशीर आहे की काय म्हटलेले नाही. परमेश्वर पुरुषास संततीचे अभिवचन देत नाही जसे तो स्त्रीस अभिवचन देतो. विशेषेकरून संपूर्ण बायबलमध्ये, आणि संपूर्ण पुरातन जगात पित्यांकडून येणार्‍या पुत्रांवर दिलेला भर पाहता हे अत्यंत असामान्य आहे. पण या ठिकाणी पुरुषाकडून येणार्‍या संततीचे (‘तो’) मुळीच अभिवचन नाही. त्यात पुरुषाचा उल्लेख न करता, केवळ हे म्हटले आहे की स्त्रीपासून एक संतती जन्मास येईल.

ऐतिहासिकदृष्ट्या अथवा पौराणिकदृष्ट्या, आतापर्यंत अस्तित्वात असलेल्या सर्व मानवांपैकी, केवळ एकाने त्याला आई असल्याचा हा दावा केला पण त्याचवेळी त्याचा भौतिक पिता कधीच नव्हता. हा येशू (येशूसत्संग) होता ज्याविषयी नवा करार (हे अभिवचन दिल्यावर हजारो वर्षानंतर लिहिण्यात आला) घोषणा करतो की तो कुमारिकेद्वारे जन्मास आला – अशाप्रकारे आई होती पण मानव पिता नव्हता. समयाच्या अगदी आरंभी ह्या कुटप्रश्नात येथे येशूची पूर्वच्छाया दिली जात आहे का? हे या निरीक्षणाशी अनुरूप ठरते की संतती ‘तो’ आहे, ‘ती’, ‘ते’ अथवा ‘वस्तुवाचक ते’ नाही. ह्या दृष्टिकोणातून, कुटप्रश्नाचे काही भाग अगदी व्यवस्थित जुळतात.

टाच फोडशील’??

सैतान/सर्प ‘त्याची टाच’ फोडील याचा अर्थ काय? जोवर मी आफ्रिकेच्या जंगलात काम केले नाही तोवर मला हे समजले नाही. आम्हाला दमट उष्णतेतही जाड रबरी बूट घालावे लागत असत – कारण तेथे उंच गवतात सर्प असायचे आणि आपल्या पायास दंश करीत – अर्थात आपल्या टाचेस – आणि आपला जीव घेत. तेथे पहिले दिवशी मी एका सर्पावर जवळजवळ पाय दिला होता, आणि शक्यतः मला त्यामुळे मरण आले असते. त्यानंतर मला ह्या कुटप्रश्नाचा अर्थ समजला. ‘तो’ सर्पाचा नाश करील (‘तुझे डोके फोडील’), पण जी किंमत त्याला चुकवावी लागेल, ती ही असेल की तो मारला जाईल (‘त्याची टाच फोडशील’). हे येशूच्या बलिदानाद्वारे प्राप्त विजयाची पूर्वच्छाया दर्शविते.

सर्पाची संतती?

पण त्याचा दुसरा शत्रू कोण, सैतानाची ही संतती? जरी आमच्याजवळ याविषयी सविस्तर तपास लावण्यासाठी जागा नाही, तरीही नंतरची पुस्तके येणार्या व्यक्तीविषयी सांगतात. खालील वर्णनाकडे लक्ष द्या :

आपल्या प्रभु येशू ख्रिस्ताचे आगमन व त्याच्याजवळ आपले एकत्र होणे ह्यासंबंधाने …कोणत्याही प्रकारे कोणाकडून फसू नका, कारण त्या दिवसाच्या अगोदर विश्वासाचा त्याग होऊन तो अनीतिमान् पुरूष प्रगट होईल, तो नाशाचा पुत्र. विरोधी व ज्याला देव किंवा भजनीय म्हणून म्हणतात त्या सर्वांपेक्षा स्वतःला उंच करणारा, म्हणजे मी देव आहे असे स्वतःचे प्रदर्शन करीत, देवाच्या मंदिरात बसणारा असा आहे.

2 थेस्सलनीकाकरांस पत्र 2:1-4; सन 50 मध्ये पौलाद्वारे ग्रीसमध्ये लिखित

ही नंतरची पुस्तके स्त्रीची संतती आणि सैतानाची संतती यांच्यात झालेल्या संघर्षाच्या उलट गिनतीविषयी स्पष्टपणे सांगतात. परंतु मानवजातीच्या इतिहासाच्या अगदी सुरूवातीस, उत्पत्तीच्या या अभिवचनात भ्रूणासारख्या रूपात त्याचा प्रथम उल्लेख करण्यात आला आहे, आणि तपशील अद्याप भरण्याच्या प्रतीक्षेत आहे. तर इतिहासाचा कळस, म्हणजे सैतान आणि देव यांच्यातील अंतिम लढ्याची उलट गणना, अगदी प्रारंभीच्या पुस्तकात आधीच दिसून येते.

पूर्वी आपण पुरुषसूक्ताच्या प्राचीन स्तोत्रातून प्रवास केला. आपण पाहिले की ह्या स्तोत्रात किंवा श्लोकात सुद्धा येणारा सिद्ध पुरुषाविषयी भाकित करण्यात आले आहे – पुरुष – असा मनुष्य जो ‘मानवी सामर्थ्याद्वारे’ येणार नाही . ह्या पुरुषाचे बलिदान देखील केले जाईल. वस्तुतः आपण पाहिले की हे काळाच्या आरंभीच देवाच्या मनात आणि अंतःकरणात ठरविण्यात आणि संकल्पित करण्यात आले होते. ही दोन्ही पुस्तके एकाच व्यक्तीविषयी बोलत आहेत का? माझा विश्वास आहे की होय. पुरुषसूक्त आणि उत्पत्तीचे अभिवचन एकाच घटनेचे स्मरण करतात – जेव्हा देवाने हे ठरविले की तो एके दिवशी मनुष्याच्या रूपात देहधारण करील यासाठी की ह्या मनुष्यास बलिदान म्हणून देता यावे – अखिल मानवजातीची सार्वत्रिक गरज मग त्यांचा धर्म कोणताही का असेना. पण केवळ हेच अभिवचन ऋग्वेद आणि बायबलमधील एकमेव साम्य नाही. कारण ते अगदी प्रारंभिक इतिहासाची नोंद करतात म्हणून ते सोबतच इतर घटनांची सुद्धा नोंद करतात ज्याचे आपण पुढे अवलोकन करू.

परंतु भ्रष्ट झालेल्या…मध्य-पृथ्वीत राहणार्या ओर्कस् समान

आमच्या मागील लेखात आम्ही पाहिले की बायबल कशाप्रकारे स्वतःचे व इतरांवे चित्रण करते – की आम्ही देवाच्या प्रतिरूपात घडविलेले आहोत. पण वेद पुस्तकम् (बायबल) ह्या आधारे आणखी काही सांगते. स्तोत्र पवित्र गीतांचा आणि भजनांचा संग्रह आहे ज्याचा उपयोग जुन्या करारातील इब्री लोक देवाच्या उपासनेत करीत असत. स्तोत्र 14 चे लेखन राजा दाविदाने (जो ऋषीयुद्धा होता) सुमारे ख्रि. पू. 1000 मध्ये केले होते; आणि हे स्तोत्र सांगते की गोष्टी देवाच्या दृष्टिकोणातून कशा दिसतात.

2 परमेश्वर स्वर्गातून खाली पाहात होता. त्याला शहाणे लोक शोधायचे होते शहाणेलोक मदतीसाठी देवाकडे वळतात.
3 परंतु प्रत्येकजण देवापासून दूर गेला आहे. सर्वलोक वाईट झाले आहेत. एकही माणूस चांगली गोष्ट करत नव्हता.

स्तोत्र 14:2-3

‘भ्रष्ट झाले आहेत’ ह्या वाक्यप्रयोगाचा उपयोग अखिल मानवजातीचे वर्णन करण्यासाठी केला गेला आहे. कारण हे असे काही आहे जे आम्ही ‘झालो’ आहोत म्हणून भ्रष्ट होण्याचा उल्लेख ‘देवाच्या प्रतिरूपात’ असण्याच्या प्रारंभिक अवस्थेशी संबंधित आहेत. हे म्हणते की आमची भ्रष्टता परमेश्वरापासून जाणूनबुजून स्वतंत्र होण्यामध्ये दिसून येते (‘सर्व’ ‘देवाचा शोध’ घेण्यापासून ‘मार्गभ्रष्ट झाले’ आहेत) आणि तसेच ‘सत्कर्म’ न करण्याबाबतही.

एल्वज आणि ओर्कसविषयी विचार करणे

Orcs were hideous in so many ways. But they were simply corrupt descendants of elves

ओर्कस अनेक बाबतीत घृणास्पद होते. पण ते ओर्कसचे भ्रष्ट वंशज होते

The elves were noble and majestic

एल्वज उदात्त आणि दिमाखदार होते

मध्य पृथ्वीच्या ओर्कसचा हा विचार उत्तमप्रकारे समजून घेण्यासाठी लॉर्ड आफ रिंग्स् अथवा
हॉबिट ही चित्रपटे उदाहरण म्हणून घ्या. ओर्कस् दिसायला अगदी विक्राळ असतात, त्यांचे वागणे, आणि पृथ्वीशी त्यांचे वर्तन अगदी वाईट असते. तथापि ओर्कस् एल्व्जचे वंशज आहे ज्यांस सौरोनने भ्रष्ट केले होते. जेव्हा आपण एल्वजचे (लेगालोसचा विचार करा) भव्यदिव्य ऐश्वर्य, स्वरमेळ आणि निसर्गासोबत असलेले त्यांचे नाते पाहतो आणि आम्हास ही जाणीव होते की अधम ओर्कस् एकेकाळी एल्वज होते जे ‘भ्रष्ट झाले’ तेव्हा लोकांविषयी येथे जे काही म्हटले गेले आहे त्याची जाणीव होईल. देवाने एल्वजची उत्पत्ती केली पण ते ओर्कस् बनून गेले आहेत.

लोकांची सार्वत्रिक प्रवृत्ती म्हणून आपण जे पाहिले त्याच्याशी हे अगदी अनुरूप बसते आपल्या पापाची जाणीव असणे आणि शुद्धिकरणाची गरज – जसे कुंभ मेळाव्याच्या उत्सवात दाखविण्यात आले आहे. अशाप्रकारे आपण एका दृष्टिकोणाप्रत येऊन पोहोचतो जो अत्यंत उद्बोधक आहे : बायबलची सुरूवात संवदेनशील, वैय्यक्तिक, आणि नैतिक अशा लोकांसोबत होते, पण नंतर भ्रष्ट लोकांशी सुद्वा होते, आणि आम्ही स्वतःविषयी जे निरीक्षण करतो त्याच्याशी हे अनुरूप बसते. बायबल लोकांचे अगदी अचूक मूल्यमापन करते, आमच्यात अंगभूत असलेला नैतिक स्वभाव ओळखून ज्याच्याकडे सहज कानाडोळा केला जातो कारण आमचा स्वभाव आम्हास जी मागणी करतो त्याच्याशी खरे म्हणजे आमच्या कार्यांचा कधीही जम बसत नाही – या भ्रष्टतेमुळे. बायबलची विचारसरणी मानवास अगदी तंतोतत जुळते. तथापि, ती एक स्पष्ट प्रश्न उभा करते : देवाने आम्हास असे का घडविले – नैतिक होकायंत्रासोबत आणि तरीही त्यापासून भ्रष्ट झालेला? जसे प्रसिद्ध नास्तिक क्रिस्टोफर हिचेन्स तक्रार करतो :

“…लोकांनी अशा विचारांपासून मुक्त असले पाहिजे असे जर देवास खरोखर वाटले असते (अर्थात, भ्रष्ट विचार), तर वेगळ्या प्रजातीचा शोध लावण्याबाबत त्याला आणखी काळजी घ्यावयास हवी होती.” क्रिस्टोफर हिचेन्स. 2007. गाड इज नाट ग्रेट : हाऊ रिलिजन स्पाईल्स एव्हरीथिंग. पृ. 100

पण ह्याच ठिकाणी बायबलवर टीका करण्याची घाई केल्यामुळे तो एक महत्वाचा मुद्दा विसरून जातो. बायबल असे म्हणत नाही की देवाने आम्हास अशाप्रकारे घडविले, पण प्रारंभिक उत्पत्तीपासून ही कठीण परिस्थिती घडवून आणावी असे काहीतरी भयानक घडले होते. आमच्या उत्पत्तीनंतर मानव इतिहासात एक महत्वाची घटना घडली. प्रथम मनुष्यांनी देवाची अवहेलना केली, उत्पत्तीच्या पुस्तकात – बायबलमधील (वेद पुस्तक) प्रथम आणि सर्वात आरंभीचे पुस्तक – यात नमूद केल्याप्रमाणे, आणि ही अवहेलना करतांना ते बदलून गेले आणि भ्रष्ट झाले. म्हणूनच आपण तमस, अथवा अंधारात जगत आहोत.

मानवजातीचे पतन

मानवजातीच्या इतिहासातील या घटनेस बरेचदा पतन म्हटले जाते. प्रथम मानव, आदामास, देवाने घडविले. देव आणि मानव यांच्यामध्ये एक करार होता, वैवाहिक जीवनातील विश्वासूपणाच्या करारासमान, आणि आदामाने त्याचे उल्लंघन केले. बायबल नमूद करते की आदामाने जरी तो त्या झाडाचे फळ खाणार नाही असे कबूल केले होते तरी त्याने ‘बर्‍यावाइटाचे ज्ञान करून करून देणा र्‍या झाडाचे’ फळ खाल्ले. ह्या कराराने आणि स्वतः झाडाने, देवाप्रत विश्वासू राहावे किंवा नाही याविषयी स्वतंत्र निवड दिली होती. आदामास देवाच्या स्वरूपात घडविण्यात आले होते, आणि देवाशी मैत्रीचे नाते स्थापन करण्यात आले होते. पण आदामास त्याच्या उत्पत्तीसंबंधाने कुठलाही पर्याय नव्हता, म्हणून देवासोबत त्याच्या मैत्रीविषयी निवड करण्याचे स्वातंत्र्य देवाने त्याला दिले होते. ज्याप्रमाणे जर बसणे अशक्य असेल तर उभे राहण्याचा पर्याय खरा नाही, त्याचप्रमाणे देवासोबत आदामाच्या मैत्रीस व विश्वासास पर्याय नव्हता. ही निवड अथवा पर्याय ह्या आज्ञेवर केन्द्रित होता की त्याने त्या एका झाडाचे फळ खाता कामा नये. पण आदामाने बंड करण्याची निवड केली. ज्या बंडाची आदामाने सुरूवात केली ती न-थांबता सर्व पिढ्यांत पुढे वाढत आली आहे आणि आजही सुरू आहे. याचा अर्थ काय आहे हे आपण पुढे पाहू या.